Zaterdag 19/09/2020

Vier vragenKatleen Gabriels

‘Facebook erkent dat normen veranderen. Daar is ook Zwarte Piet aan onderhevig’

Beeld Hollandse Hoogte / Kees van de Veen

Facebook verbiedt vanaf nu beelden van blackface en schadelijke Joodse stereotypen. Opvallend effect voor de Lage Landen: ook Zwarte Piet kan na meldingen van gebruikers verdwijnen. ‘Facebook erkent hiermee dat normen veranderen’, zegt techniekfilosoof Katleen Gabriels (Universiteit Maastricht).

Met de nieuwe richtlijnen wil Facebook discriminerende stereotypen weren van zijn sociale platformen, waaronder ook Instagram. Waarom die ingreep?

“Facebook wordt de laatste jaren meer en meer gewezen op zijn morele verantwoordelijkheden. Sinds de verkiezing van Donald Trump in 2016 is er bijvoorbeeld een vergrootglas komen te liggen op de strijd tegen fakenieuws, die intussen ook is opgenomen in het beleid van Facebook. Het dwingt het bedrijf dus om die morele verantwoordelijkheden ook op te nemen, en niet alleen de vraag ‘Is het legaal?’ te stellen, maar ook ‘Is het ethisch?’ Dat speelt hier zeker een rol.”

“Als bedrijf kán Facebook dit trouwens doen. Dat deed het in het verleden al met het verbieden van bijvoorbeeld foto’s van tepels. De context bleek daar wel een probleem. Niet elke tepel is porno, het ging in sommige gevallen ook om beelden van borstvoeding die verboden werden.”

Sommige mensen zullen oordelen dat niet elk beeld van Zwarte Piet een racistische uiting is. Lonkt datzelfde probleem hier?

“Zoals ik het begrijp zullen gerapporteerde beelden niet door algoritmes maar wel door mensen behandeld worden, waardoor er met de context rekening wordt gehouden. Bijvoorbeeld nieuwsberichten, satire of een aanklacht zouden normaal gezien dus niet gecensureerd mogen worden. Met roetpiet is bijvoorbeeld geen probleem, enkel met stereotype beeldvorming.”

“Natuurlijk doet de beslissing, zeker in Nederland waar het debat over Zwarte Piet heel heftig is, al meteen veel stof opwaaien. Geert Wilders (leider van de rechtspopulistische partij PVV, MIM) postte direct een foto van Zwarte Piet, en een Nederlandse journalist schrijft dat Facebook je nu een racist vindt als je een foto van een Sinterklaasfeestje post met daarop een stereotype Zwarte Piet.”

Techniekfilosoof Katleen Gabriels (Universiteit Maastricht).Beeld Maikel Samuels

Is dat dan niet zo?

“Het beeld wordt verwijderd, het is niet zo dat iemand meteen het etiket racist krijgt opgeplakt of gebannen wordt. Facebook erkent hiermee vooral dat normen veranderen, dat ze dynamisch zijn. Daar is ook Zwarte Piet aan onderhevig. Vergelijk het met media die berichten over universiteiten en daarbij altijd witte mannen afbeelden. Zo draag je niet bij aan de verschuivende norm.”

“Facebook heeft trouwens met heel wat groepen overlegd vooraleer het tot deze beslissing is gekomen. Zelf heb ik die ervaring natuurlijk niet, maar als ik lees dat Tracy Bibo-Tansia (opiniemaakster, MIM) omschrijft hoe jonge zwarte kinderen worden uitgescholden voor Zwarte Piet, speelt hier duidelijk reële discriminatie en pestgedrag. Dat Facebook zijn verantwoordelijkheid opneemt, is een goede zaak.”

Is het wel de taak van een sociaal platform om een maatschappelijk debat te beslechten?

“Dan kom je al snel bij het begrip ‘safe space’ of een veilige plek terecht, en wat dat precies moet inhouden. Het mag volgens mij nooit de bedoeling zijn om een discussie over een gevoelig thema volledig stil te leggen. In dit geval merk je net dat het debat weer volop woedt.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234