Woensdag 20/01/2021

Facebook en Twitter straffen onmiddellijk

Tekenend dat de jeugdtrainer die jonge voetballertjes een 'Lul van de week'-T-shirt liet dragen na een halve dag heisa op Facebook al geschorst is. Want sociale media maken van publieke verontwaardiging een snelrechtbank die genade noch nuance kent.

Fictief voorbeeld. Na een dag spel en plezier komt dochterlief van acht thuis van de chiro met kledij, gezicht en haren volgekliederd met verf en modder. De andere kinderen mochten haar van de leiding beschilderen omdat ze een spelletje verloren had, legt ze uit. Moeder boos, ze neemt een foto van een inmiddels bedrukt kijkende dochter en plaatst die op Facebook, met commentaar: 'Zo takelt de leiding van chiro X mijn dochter toe.'

De post wordt druk gelezen en gedeeld; vrienden maar ook onbekenden drukken hun verontwaardiging uit; regionale en nationale nieuwssites raken gealarmeerd; pedagogen en kinderpsychologen verschaffen in de klassiekere media duiding over pestgedrag en kinderagressie; de roep om maatregelen wordt algemeen; de nationale en lokale chiroleiding zetten de betrokken leiders alvast op non-actief, in afwachting van verder onderzoek. Een onnozel kinderspel is uitgegroeid tot een symbool van wat schijnbaar misloopt en dringend rechtgezet moet worden. Misschien liep er wel helemaal niets fout, maar voor zoveel nuance hebben sociale media doorgaans geen tijd. Facebook en ook Twitter straffen onmiddellijk.

Ongeveer zo moet het deze week in de reële en virtuele wereld bij de U13-voetballertjes van KV Oostende gegaan zijn. Neen, het getuigt niet van een groot inzicht in de pedagogie om een twaalfjarige in een T-shirt te dwingen met 'lul' op en voor de slechte verstaanders een nogal plastisch uitgebeelde penis erbij, omdat hij de pineut is op training. Als straf kinderen te kijk zetten, is opvoedkundig geen goed idee. Zo'n 'ludieke' schandpaal riskeert minderwaardigheidsgevoelens te creëren bij het slachtoffertje en uitsluitingsmechanismen in de groep te vergroten, daarover kunnen we het snel eens zijn.

Facebook-framing

Maar moest de betrokken jeugdtrainer meteen ook ontslagen worden, zoals de clubleiding van KV Oostende maandagavond nog inderhaast besliste? Ze deed dat nadat een socialemediastorm was ontstaan over een Facebook-bericht van een boze vader. Wel als je het beeld volgt van de trainer als onverantwoordelijke dwingeland, die met een sadistisch genoegen kinderen tegen elkaar opzet. Dat is het oorspronkelijke Facebook-frame.

Wederhoor leert dat de waarheid wellicht genuanceerder is. In een reactie, ook op Facebook, spreekt de trainer, Kenny Vandeput, van een "misverstand". Hij legt uit dat het om "een spel na de training" gaat, dat iedereen het "tof" vond, dat hij het vroeger al veertienjarige zelf speelde, en dat kinderen het T-shirt helemaal niet hoeven aan te trekken.

Die nuance strookt met wat gebruikelijk is in vele jeugdvoetbalclubs. Wie het spelletje aan het eind van de training verliest, is het haasje. Goed mogelijk dat het T-shirtritueel deel uitmaakte van de groepsdynamiek onder de voetballertjes zelf, en dat kinderen het helemaal niet erg vonden om even in de kijker te lopen als verliezer. Dan nog is een T-shirt met 'lul' op een dwaze sanctie, in vergelijking met bijvoorbeeld het opruimen van de trainingskegeltjes. Maar of de verantwoordelijke trainer meteen uit zijn functie gezet moet worden?

Tekenend is dat clubeigenaar Marc Coucke die zwaarste sanctie ongeveer decreteerde op Twitter ... vanuit het buitenland, zonder diepgaande kennis van de ware toedracht dus. Een "degoutant jeugdincident" noemde Coucke het T-shirtspel er maandag in de late namiddag. Een "officiële reactie" zou komen. En die kwam er inderdaad snel: diezelfde avond om 18 uur was Kenny Vandeput jeugdtrainer af bij KV Oostende. Daarop ging de storm op de sociale media liggen: de standrechtelijke executie was verricht. Inmiddels heeft KV Oostende de strafmaat verlicht en wordt Vandeput 'louter' geschorst.

Kruisig hem!

Coucke reageerde ongeveer zoals duurbetaalde adviseurs crisiscommunicatie het hem wellicht ooit voorgeschreven hebben: snel, met volledige excuses en belofte van maatregelen. Dat communicatiemodel komt door de komst van sociale media onder druk te staan. Die media werken immers hypersnel en in concentrische cirkels. Als in een echoput keren de voortdurend gedeelde verwijten terug, waardoor al snel de indruk ontstaat van immense golven van verontwaardiging, waartegen enkel de meest drastische maatregelen opgewassen zijn.

Wie die golven meester wil blijven, dreigt te overreageren. Snel reageren blijft een must voor wie onder druk komt, maar het kan ook geen kwaad om de tijd te blijven nemen om de ware toedracht van de feiten te onderzoeken. Een duivelskeuze zonder goede kant dringt zich op: wie snel reageert, dreigt de waarheid in te ruilen voor de wil van het ongeduldige Twitter-volk. Maar wie meer tijd neemt, dreigt als slappeling mee in het vizier te komen.

Zo kreeg sp.a-voorzitter Bruno Tobback een motie van wantrouwen te verwerken van zijn eigen partijtoppers omdat hij afgelopen zomer weigerde de burgemeester van Landen uit de partij te zetten. Die sp.a'er had een symbolisch zwaarwichtige stommiteit begaan door te proberen Roma-families te verdrijven met muzieklawaai, maar na alle verontwaardiging bleek die flater toch eerder ingegeven door radeloosheid dan door xenofoob sadisme. Tobback reageerde wel erg lankmoedig, maar evengoed danste de rest van de partij erg gewillig mee op het 'kruisig hem!'-ritme van de sociale media.

Bekijk je het positief, dan verlagen sociale media de drempel voor individuele burgers om mistoestanden aan te klagen. Valt je digicorder uit tijdens Atlético vs. Real Madrid? Hup, boze tweet naar Telenet, en je wordt geholpen. Of, ernstiger, dankzij het op sociale media gedeelde smartphonefilmpje weten we hoe Walter Scott koudweg in de rug doodgeschoten werd door een politieagent in North Charleston.

Kenmerkend voor dit type media is dat je wel je eigen eerste actie kent, maar niet alle mogelijke reacties die daarmee in gang gezet worden. Zoals een vallend steentje een lawine kan veroorzaken, kan een Facebook-post ongekende, vernietigende krachten oproepen. Dat is een kwestie van sociale psychologie. Van kijkfiles tot mimespelers in een winkelstraat: waar volk staat, blijft ook ander volk staan, zonder vaak goed te weten waarom. En waar volk roept, is ander volk geneigd om mee te roepen, zo weten we al sinds Christus en Barabas. En wie zich wil onderscheiden gaat niet tegen de groep in, maar roept gewoon nog wat harder. Sociale media blijken een erg stimulerende invloed te hebben op kuddegedrag.

Stampede van heksenjagers

Vanuit een moreel perspectief zou je kunnen zeggen dat die evolutie een matigend effect kan hebben op menselijk wangedrag. Als al wat je mispeutert voorwerp kan worden van publieke verontwaardiging via de sociale media, zal je misschien minder mispeuteren. Het probleem met die (virtuele) heroprichting van de schandpaal is dat de strafmaat niet altijd in overeenstemming is met wat fout ging.

Met name gewone burgers, zonder veel media-ervaring, dreigen zo weleens verpletterd te raken in de stampede van de heksenjagers op de sociale media. De Naamse vakbondsvrouw Raymonde Le Lepvrier werd eind vorig jaar een sociale mediabekendheid toen een filmpje opdook waarin ze een winkelierster nogal dwingend opdroeg haar zaak te sluiten op de nationale stakingsdag. Een paar uur later was ze al mikpunt van een roep om ontslag en doodsbedreigingen. Hetzelfde gebeurde toen een moeder uit Roeselare zelf een filmpje postte waarop te zien was hoe haar dochter gepest en geslagen werd door medeleerlingen. Met de lawine aan reacties werden ook de adressen en telefoonnummers van de pesters wijdverspreid.

Behalve oprechte verontwaardiging speelt ook minder verheven bloeddorst daarbij een rol. En het verzadigingspunt lijkt daarbij nooit bereikt te zullen worden. Als een rondreizende karavaan van snelrechters trekt de socialemediamassa, in wijzigende samenstellingen, van instantschandpaal naar instantschandpaal. Wie wat zoekt, vindt elke dag op Facebook of Twitter een nieuw bloedspoor van een opgejaagde medemens die ergens in de fout is gegaan. Winden we ons niet op over een jeugdtrainer dan wel over een te boycotten café in Leuven dat 0,50 euro aanrekent voor het opwarmen van een papfles.

Die bloeddorst kan alle kanten opgaan. Amper was de trainer van de U13 van KV Oostende geschorst, of een luidruchtige groep keerde zich tegen de vader die de kwestie had aangeklaagd. Want het is niet omdat het beest gevoed is, dat het geen honger meer heeft.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234