Woensdag 25/11/2020

Ezra de Onmogelijke

Zijn memorabelste dichtersdaad in Parijs was het redigeren van 'The Waste Land'

Ezra Pound (1885-1972) is zonder twijfel een cruciale figuur geweest in het literaire modernisme. Maar ook een tamelijk onverkwikkelijke. Met zijn antisemitische getier, zijn profascistische radiospeeches tijdens de oorlog en zijn bewondering voor Mussolini is het bijna onmogelijk zijn poëzie op een onbevangen manier te lezen. De vraag is of het hier om een vreemde vogel gaat of om een vogelverschrikker.

Pound was in 1908 vanuit de VS naar Londen getrokken om er als freelancejournalist te gaan werken. In de herfst van 1912 las de dichteres H. D. (Hilda Doolittle) een paar gedichten aan hem voor in de tearoom van het British Museum. Ze waren volgens hem het beste voorbeeld van 'imagisme': korte, vrije verzen die zich op één beeld concentreerden. Een paar maanden later stelde Pound de drie richtlijnen van het imagisme op: het 'ding' rechtstreeks aanpakken; geen enkel overbodig woord gebruiken; en het ritme laten afhangen van de muzikale frase, niet van een metronoom. Een beeld was volgens hem iets wat in één enkel ogenblik uitdrukking gaf aan een intellectueel en emotioneel complex.

Pounds devies was 'make it new' en algauw was zelfs het imagisme niet nieuw genoeg meer. Hij bedacht de term 'vorticisme'. Dit nog nieuwere -isme was voorbereid door de Britse schilder-schrijver Wyndham Lewis. Om zich te onderscheiden van de Franse kubisten, de Italiaanse futuristen en de Duitse expressionisten richtte hij het Rebel Art Centre op. Als een van de rebellen kwam Pound met een nog nieuwere definitie op de proppen: een beeld was vanaf nu een werveling (vortex) van waaruit en waardoor en waarin ideeën voortdurend opstoven.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werkte Pound een tijdje als secretaris voor zijn idool, de Ierse dichter William Butler Yeats. Hun gesprekken zijn ongetwijfeld belangrijk geweest voor Pound, die na de oorlog een sleutelrol speelde in het uittekenen van een modernistische poëtica. Hij ging in 1920 naar Parijs en trok daarmee een streep onder zijn Londense periode. Hij creëerde kansen voor James Joyce, maar deed erg uit de hoogte tegen diens jonge 'volgelingen'. Hij vroeg bijvoorbeeld aan Samuel Beckett of die, na de Ulysses van Joyce, misschien aan een nieuwe Ilias bezig was. Beckett vond geen woorden om te reageren.

Misschien wel de memorabelste dichtersdaad van Pound in Parijs, was het redigeren van The Waste Land van T.S. Eliot. Gedeeltelijk hanteerde hij daarbij nog altijd zijn imagistische richtlijnen. Pound schrapte meedogenloos wanneer hij vond dat Eliot zich hieraan bezondigde - te veel woorden gebruikte of een ritme oplegde als dat van een metronoom. Waagde Eliot het om Londen in rijmende verzen te beschrijven, dan schreef Pound zonder omhaal in de marge dat hij ze 'klote' vond. Hij reduceerde het lange gedicht van een stuk of duizend regels tot minder dan vijfhonderd. En Eliot vond het niet erg. Hij was Pound zelfs erkentelijk en droeg het gedicht aan hem op door hem 'de betere vakman' te noemen. Daarmee had hij hem geen groter compliment kunnen maken. De poëtica van Pound was pragmatisch. Het ging hem in poëzie om het maken (Gr. poiein), om het vakmanschap van het omgaan met taal. Grote literatuur was volgens zijn definitie niet de verkondiging van grote waarheden; het was gewoon taal die tot de hoogst mogelijke graad met betekenis beladen was.

Als Pound een moderne Faust was, dan was Mussolini zijn Mephistopheles. Pound ontmoette de Italiaanse dictator op 30 januari 1933. Hij was in een mum van tijd door de charismatische duce ingepalmd en zijn bewondering voor de man zou alleen maar toenemen. Met alle gevolgen vandien. Na de oorlog, nadat Pound was gearresteerd voor verraad, mentaal onstabiel was verklaard en uiteindelijk vrijkwam uit de psychiatrische instelling, zag hij een opvoering van Samuel Becketts toneelstuk Endgame. Na afloop zou hij naar Beckett toegestapt zijn. Als een vogelverschrikker stond de ex-fascist zwijgend tegenover de ex-verzetsstrijder. Deze keer vond niet alleen Beckett, maar ook Pound geen woorden. Of het waar is of niet, en wat dat dan over Pound zegt, blijft in het midden. Het is in elk geval een ontroerend verhaal van een pijnlijke wiedergutmachung. Achteraf zou Pound alleen nog een kort briefje naar Beckett hebben geschreven om te laten weten wat hij van Endgame vond: "Very final."

Dirk Van Hulle

van T.S. Eliot. Waagde Eliot het om Londen in rijmende verzen

te beschrijven, dan schreef Pound zonder omhaal in de marge dat hij ze 'klote' vond

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234