Zaterdag 27/02/2021

Extra kilo's kun je wegdenken

Minder eten en meer bewegen: we weten dat dat het enige recept is tegen overgewicht. En toch worden we met zijn allen steeds dikker. 'Omdat we vergeten dat onze psychologie een verpletterende rol speelt', stellen Nederlandse onderzoekers die nieuwe manieren zoeken om verstoord eetgedrag te doorbreken.

Wie, zoals steeds meer mensen, te veel gewicht meesleept, zoekt heil in een dieet of een extra portie wilskracht. Bijna niemand denkt: 'Ik ga naar de psycholoog.' Nochtans tonen studies dat psychologische processen vaak de oorzaak zijn van te veel eten.

Dat zeggen negentien Nederlandse eetonderzoekers van de Universiteit van Maastricht, die betere behandelingen voor overgewicht zoeken. Want er is nog altijd geen echt doeltreffende oplossing, behalve ingrijpende operaties bij obesitas, zoals maagverkleiningen. Vaak komen te zware mensen na een dieet weer bij, omdat ze in hun oude gewoontes vervallen.

"Overgewicht wordt onterecht vooral gezien als een medisch probleem", zegt onderzoekster Anne Roefs. "Maar te veel eten zit veel meer in ons hoofd dan we onszelf soms wijsmaken."

Niet dat zij en haar collega's aanleg ontkennen. "Sommigen hebben genetische aanleg tot impulsiviteit, zijn meer getriggerd door eten en gevoeliger voor overeten. Maar net dan zijn gedachten en gedrag cruciaal. Hun enkel opdragen om minder te eten en meer te bewegen' is als tegen iemand die depressief is te zeggen 'Wees optimistischer'. Nee, het is op gedrags-en gedachtenpatronen dat je dan moet ingrijpen."

Zo blijkt dat velen verkeerd inschatten hoeveel ze echt eten en ook dat eten een beloning, een troost en een antistressmiddel is. Onbewust gaan zo heel veel calorieën naar binnen. "Het zijn zeker niet altijd depressieve mensen die dagelijks naar het chocolade-ijs grijpen. Soms ziet iemand gewoon niet dat hij of zij telkens bij stress iets zoets eet of uit gewoonte elke avond snoept", zegt Roefs.

Blootstelling

Een nieuwe aanpak, die hoogleraar Anita Jansen in het lab in Maastricht test, is via 'blootstelling' de drang naar eten doen afnemen. Iemand moet dan lange tijd ruiken aan zijn of haar favoriete eten. Soms mogen ze een heel klein beetje eten, maar ze mogen het niet echt eten. In zo'n sessie stijgt eerst de drang om te eten, maar die neemt daarna gestaag af. Roefs: "We proberen zo de aangeleerde drang te verminderen en mensen te leren dat ze die drang kunnen weerstaan. "

Na twee confrontatiesessies eten mensen al minder van wat ze daarvoor niet konden laten staan. Na acht keer zijn ze drie kilo meer afgevallen dan een controlegroep die de klassieke adviezen kreeg.

Een andere benadering is cognitieve gedragstherapie. Die aanpak is nog niet echt in zwang bij zwaarlijvigheid. "Mensen maken zichzelf dingen wijs. 'Op een feestje kan ik geen taart afslaan' of 'Ik verdien dit stuk cake want ik werk zo hard'. Die gedachten zijn saboterend als je wil afvallen. Cognitieve gedragstherapie leert ze om te buigen naar bijvoorbeeld 'Ik heb hard gewerkt, dus ik mag vanavond iets leuks doen", legt Roefs uit.

Het onderzoek is nog pril, maar er zijn al successen. Roefs: "We zien dat een groep die cognitieve gedragstherapie volgde, 5 procent lichaamsgewicht verloor en dat dat een jaar later nog altijd zo was, terwijl een controlegroep die dieetadvies en fysiotherapie kreeg weer was bijgekomen."

Veerle van Vlodrop, obesitaschirurg bij het Centrum Gewichtszorg van het Gentse Jan Palfijn-ziekenhuis, beaamt de nood aan meer aandacht voor de psychologie. "Bij zowel de oorzaken van gewichtsproblemen als bij duurzaam afvallen komen vaak zelfbeeld, emoties en gewoontes kijken. Maar behalve in gespecialiseerde centra wordt ook in ons land nog te weinig ingezet op de psychologie van te veel eten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234