Donderdag 13/08/2020

Expressief depressief

BURN-OUT. Tentoonstellingen op het snijvlak van psychiatrie en kunst zijn zowat de huisspecialiteit van het Gentse Dr. Guislainmuseum. Met Donkere kamers gaat het vlotjes door op zijn elan. Een portret van een unieke parel in ons cultuurlandschap.

Een bezoekje aan 'Guislain' is altijd een aparte belevenis. Het begint al met de site waar de tijdelijke exposities en de vaste collectie een onderkomen hebben gevonden: een statige, negentiende-eeuwse vleugel van een gerenommeerde psychiatrische kliniek die nog altijd actief is. Heel snel merk je dat het een hybride plek is. De wegwijzers op de parking wijzen voornamelijk naar therapeutische afdelingen. Wie de weg zoekt naar de museumzalen heeft dus geluk, maar de andere helft van de bezoekers maakt er noodgedwongen het beste van.

Die combinatie van kunst, wetenschap en zorg in hetzelfde complex is vrijwel uniek in Europa. Als er elders iets dergelijks bestaat, dan neemt het museum er een veel kleinere plaats in. Guislain werkt vaak samen met de enigszins vergelijkbare Prinzhorn Sammlung, die gevestigd is op de campus van de universitaire psychiatrische kliniek in Heidelberg, en met klassieke medische musea als het Haarlemse Teylers Museum of het Museum Boerhaave in Leiden. Maar het Gentse initiatief is een buitenbeentje.

Alleen al de geschiedenis van het instituut maakt indruk. De kliniek dateert uit 1857 en was als hospice pour hommes aliénés zowat het oudste krankzinnigengesticht in ons land. Anderhalve eeuw later wordt het geesteskind van psychiater Joseph Guislain nog altijd gerund door de Broeders van Liefde. In 1986 begon directeur René Stockman met een museum over de geschiedenis van de psychiatrie, en van het een kwam het ander. Vandaag maakt het Guislain evenzeer naam met zijn verzameling outsiderkunst als met een dynamische artistieke werking waarvan tentoonstellingen de hoofdmoot vormen.

Thematiek

Een blik op de stapel catalogi die het museum de voorbije jaren publiceerde, zegt genoeg. Er waren exposities over vergeten en over anorexia, over nerveuze vrouwen en gevaarlijke kinderen, over freakshows en shellshock in oorlogstijd... Dat artistiek leider Patrick Allegaert en zijn equipe ooit zouden uitkomen bij thema's als melancholie en depressie stond in de sterren geschreven. De nieuwe tentoonstelling Donkere kamers is dus een perfect visitekaartje van het aanbod, dat graag aanknoopt bij wat er in de buitenwereld op de agenda staat. Allegaert: "Meestal kiezen we een thema uit de psychiatrische actualiteit. Kijk maar naar de nerveuze vrouwen, het project Gevaarlijk jong en zeker ook nu Donkere kamers. We puren er telkens een tentoonstelling uit die oude en hedendaagse kunst, outsiderkunst en documentaire stukken combineert."

Traditiegetrouw werden voor Donkere kamers de ruime zalen op de eerste verdieping gereserveerd, al is het parcours wat korter dan gewoonlijk. Een uitstekend idee: het maakt de presentatie overzichtelijker en minder wijdlopig dan vroeger weleens het geval was. Maar er is zeker meer dan genoeg te zien, in een spreidstand die Guilain in het DNA zit. Er is kunst uit een ver verleden naast hedendaags werk - de verf is nog nat - maar ook archiefstukken krijgen een plaats: boeken en prenten geven het thema een plaats in de geschiedenis van ons denken over norm en afwijking. Elk werk krijgt een omstandig bijschrift, en in de bijhorende catalogus kun je alles rustig nalezen.

Een expo bij Guislain wijst ook altijd naar een andere. Ook nu weer loop je aan het eind van de eerste zaal nietsvermoedend de vaste opstelling over de geschiedenis van de psychiatrie binnen, passeer je het kamertje van de surveillant en een evocatie van de ziekenzaal met de ijzeren bedden en sta je, voor je er erg in hebt, in een andere kleine expo met prenten van Ingrid Godon bij teksten van Toon Tellegen. Bovendien opent op 22 november de tentoonstelling Pleisterplekken, over gezinsvervangende instellingen en jeugdzorg. Zo is er altijd iets om naar uit te kijken.

Voorlopig moeten we het dus stellen met de donkere kamers van melancholie, depressie, rouw en alle tussenstadia. De opstelling is een beeldessay in de primaire betekenis van dat woord: een essay in beelden over een state of mind die niemand onverschillig laat. Van de 'zwarte gal' uit oude tijden tot diens hedendaagse evenknie de depressie - en het al te modieuze 'burn-out' - passeren alle schijngestalten van het begrip de revue. Symbolisch in de landschappen van Vermeersch, Dierickx, Plissart of De Cordier, geïncarneerd in een blik of een lichaamshouding bij Spilliaert, Jan Cox en Erwin Olaf. Zo dijt het universum van de zwarte gal voortdurend uit en krimpt het in. Als een taal. Een lichaamstaal.

Donkere kamers, nog tot 31/5/2015 in Guislainmuseum, 8 euro. Ik denk, met werk van Godon en Tellegen loopt tot 4/1/2015.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234