Vrijdag 24/01/2020

Export verboden, te koop in België

Het is bedreigd Afrikaans erfgoed en mag niet verkocht worden, waarschuwt Interpol, maar toch blijven de beeldjes te koop in België. De Morgen vernam dat in juni een belangrijke collectie sculpturen geveild wordt in Brussel, op de internationale antiekbeurs Bruneaf. De Belgische ministers mogen een berg handtekeningen verwachten.

DOOR RUDY PIETERS

BRUSSEL l Prachtige terracottabeeldjes zijn het, zo'n 2.000 jaar oud, souvenirs van de Nokcultuur, een bakermat van de Afrikaanse beschaving. Als u ze buiten Nigeria aantreft, klopt er waarschijnlijk iets niet. De export van Nok is verboden.

In België kun je de beeldjes moeiteloos kopen. Twee jaar geleden troffen we er enkele aan bij de Antwerpse handelaar David Norden. Klein bier in vergelijking met wat er op 7 juni in de Salle des Beaux-Arts op de Grote Zavel gebeurt. Tijdens de volgende editie van Bruneaf (Brussels Non European Art Fair), de internationale beurs voor niet-Europees antiek, wordt de collectie van de vorig jaar overleden Franse experte Francine Maurer geveild. De organisator is het Parijse veilinghuis Pierre Berger et associés.

Maurer is een bekende naam in Brussel. Ze leverde via haar laboratorium echtheidscertificaten af voor antieke stukken, hoofdzakelijk uit Afrika, en kocht ook zelf veel Afrikaans antiek, vooral op de Zavel.

Het veilinghuis kondigt de veiling in zijn tijdschrift aan met de foto van een Nokhoofd, 29 centimeter hoog, met een geschatte waarde van 6.000 tot 10.000 euro. "Alles is goed gecatalogeerd aangezien het rechtstreeks van de collectie Francine Maurer komt", zegt woordvoerster Olivia Roussev. "We zijn zeker van wat we verkopen." Ook Bruneafvoorzitter Patrick Mestdagh verwacht geen problemen. "Al de terracotta's die verkocht zullen worden, zijn al tentoongesteld met de volledige instemming van de Nigeriaanse autoriteiten." Maar de Parijse experte Marie-Laure Amrouche, die voor Pierre Berger werkt, wist niets van zo'n Nigeriaans akkoord.

Nigeria verbiedt de export van Nok al sinds 1974. Interpol waarschuwt op zijn website dat de handel in Nokbeeldjes verboden is. "Ze zijn beschermd bij wet en mogen nooit te koop worden aangeboden. We verzoeken musea, veilinghuizen en verzamelaars dringend nooit dergelijke objecten te kopen." Maar de Europese en vooral de Brusselse antiquairs blijven Nok verkopen, een lucratieve markt die plunderaars ertoe aanzet zich op nog meer Noksites te storten. Volgens het International Council of Museums (ICOM) behoort Nok tot de meest bedreigde archeologische voorwerpen van Afrika.

De zaken raken nog gecompliceerder door de soms ambigue houding van de Nigeriaanse overheid en door de corruptie van plaatselijke douane.

Bovendien bestaan er internationale verdragen tegen de illegale kunsthandel maar België heeft de Unidroitconventie van 1995 nog altijd niet goedgekeurd. "Daarin speelt een blokkage vanwege bepaalde beroepsgroepen zoals antiquairs een rol", verklaarde minister van Buitenlandse Zaken Karel De Gucht (Open Vld) vorig jaar aan volksvertegenwoordiger en partijgenoot Willy Cortois. Het verdrag maakt de internationale terugkeer van gestolen en onrechtmatig uitgevoerde cultuurobjecten mogelijk.

Michel van Rijn, de Nederlander die van het ontmaskeren van illegale praktijken in het kunstcircuit zijn levenswerk heeft gemaakt, reageert furieus. "Het is schandalig. In Frankrijk is een paar keer Nok en Djenne geconfisqueerd in veilingen, bij Drouot. Nu wordt België een soort schurkenstaat. Zo van: 'Nou jongens, als we het in Parijs niet kunnen veilen, dan doen we het toch lekker in België, want daar is de hele Zavel geplaveid met Nok. In België hebben we vrij spel'."

Van Rijn heeft op zijn website (www.michelvanrijn.nl/artnews/artnws.htm) een petitieactie gestart. "Als ik duizenden handtekeningen krijg, ga ik in persoon naar België en ga ik dat bij de Nigeriaanse ambassade in Brussel aanbieden en bij de drie ministers van Cultuur. Een hoop mensen in België zal schrikken als ze zien dat hun land gebruikt wordt als doorgangsland."

Van Rijn stelde in 2000 al eens de Belgische rol in de Nokhandel aan de kaak. Op de TEFAF in Maastricht, de belangrijkste kunst- en antiekbeurs ter wereld, trof hij vijf Nokbeeldjes aan bij Emile Deletaille, een antiquair op de Zavel die ook al aan Bruneaf deelnam. In die periode zette Van Rijn Brusselse adressen voor Nokbeelden op zijn site en riep hij België uit tot Fort Noks, tot woede van sommige antiquairs. "Iedere winkel waar ze Nok hadden, daar hing een certificaat van Francine Maurer aan vast. De hele Zavel is geplaveid met haar certificaten."

Nokbeeldjes behoren tot meest bedreigde archeologische voorwerpen van Afrika

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234