Donderdag 15/04/2021

Expo vol kritische kunst

Dagobert Duck in pek en veren, een plonsbadje afgebakend door metershoge hekken of racistische uitspraken uit Suske en Wiske. Welkom in de wereld van Sven 't Jolle, de kunstenaar die harde thema's in een humoristische vorm giet.

Sven 't Jolle is een naam die je hoort vallen tijdens de eerste les aan de architectuurschool. Zoals die eerste bewuste opdracht, die een verwijzing was naar het werk van 't Jolle en bestond uit het maken van woord- en vormassociaties. Het vertrok vanuit een tekening van een hoed uit het bekende Franse kinderboek De kleine prins. Een eenvoudige, bruine hoed waar niemand bang voor was, maar die uiteindelijk een boa constrictor bleek te zijn die net een olifant had opgeschrokt. 't Jolle maakt ook associaties met beelden in zijn schetsboek, die hij dan later vertaalt naar de ruimte. Alleen koppelt hij er een maatschappelijke betekenis aan en giet hij ze in een vormentaal met verwijzingen naar meesterwerken uit de 20ste eeuw, maar evengoed naar beelden uit de populaire cultuur.

Zoals een boef die met pek en veren wordt ingesmeerd in de Lucky Luke-strips, die hij vervolgens de gestalte geeft van de miljardaireend Dagobert Duck en ermee verwijst naar de bankencrisis van 2008. Of een figuur die zijn tand met de deurknop verbindt in de hoop dat die uitgetrokken wordt door degene die de deur openrukt. Een werk refererend aan de opkomst van de doe-het-zelftandheelkunde, veroorzaakt door de ontmanteling van de openbare gezondheidszorg in Australië. Een studie van een Brits tijdschrift ontrafelde enkele jaren geleden dat 12 procent van de bevraagden ooit geprobeerd heeft een tand uit te trekken met de aloude techniek. Het is de basis geworden van de ondertitel van de tentoonstelling The Age of Entitlement, or Affordable Tooth Extraction, die (zoals steeds bij 't Jolles werk) inzoomt op de grote ongelijkheid in de wereld.

Verdrinken

De tentoonstelling in WIELS is zijn grootste solo ooit en behuist een verzameling van 't Jolles werken van de laatste tien jaar. "De thema's die in de afgelopen jaren zijn behandeld zijn op zich niet echt veranderd", vertelt de kunstenaar. "Integendeel, gezien de actualiteit zijn ze er alleen nog maar extremer op geworden. Maar de houding van andere kunstenaars tegenover het maatschappelijke thema is zeer sterk gewijzigd. Nu heb je veel meer artiesten die maatschappijkritiek uiten in hun werk. Twintig jaar geleden was er internationaal slechts één bekende kunstenaar bekend om, en dat was Hans Haacke."

't Jolle woont in Melbourne, maar heeft nog steeds wortels in België. En dat zie je aan de gemixte thema's in de expo. Suske en Wiske en hun racistische praat aan de ene muur; mesh wire-patronen, een verwijzing naar de vele afsluithekken in Australië, aan de overzijde. Hij focust al jaren op de vluchtelingencrisis. In zijn nieuwste installatie Citizenship (Protect Your Loved Ones), een deel van een triptiek, klaagt hij het draconische immigratiebeleid aan.

Net als een bewaakt fort bestaat het uit een bad dat ingesloten is tussen twee rijen afsluitingen. Het eerste hek is bij wet verplicht in Australië, om te voorkomen dat kinderen verdrinken in zwembaden. Het tweede refereert aan de omheiningen die gebruikt worden in detentiecentra. Australië wil bootvluchtelingen afschrikken door hen op te sluiten op de eilanden Nauru en Manus, voor de Australische kunst. Citizenship toont de bittere ironie van een staat die wetten invoert om kinderen te beschermen tegen de verdrinkingsdood, maar daarnaast ook bootvluchtelingen die gevaarlijke wateren hebben getrotseerd voor onbepaalde tijd opsluit.

Weefsel

't Jolle gebruikt massamediasymbolen tegen hun oorspronkelijke betekenis in en geeft ze een maatschappelijke lading. "Al is zijn werk geen reproductie van de hedendaagse beeldtaal", benadrukt Robrecht Vanderbeeken in een essay over de tentoonstelling. "Hij probeert waar veel beeldende kunst vandaag nog moeilijk in slaagt: een beeldtaal ontwikkelen die een andere waarheid in beeld brengt. Een taal die de dominante beelden koppig beantwoordt, verknipt, herinterpreteert, ontrafelt, ze als metaforen in een nieuwe context plaatst."

De tentoonstelling zit boordevol associaties en dat maakt het ook zo eigen aan de kunstenaar. "Op een manier zijn alle werken met elkaar verbonden, maar toch behouden ze stuk voor stuk hun autonomie", vertelt curator Zoë Gray. "Ze lezen als een boek, maar fungeren als een beeld. Het is als een weefsel van uit elkaar gehaalde verbindingen die de bezoeker toegang geven tot 't Jolles denkwereld."

Al mag je ook niet zomaar eender welk werk met een ander verbinden. De toeschouwer wordt begeleid met een bezoekersgids en dat is ook aangewezen, want de werken zijn erg gelaagd. Niet alleen de maatschappelijke lagen zijn van belang, ook zijn vormentaal. De manier waarop hij zijn installaties maakt, zoals Citizenship (Protect Your Loved Ones), toont ook zijn beeldende kracht.

Het doet denken aan de vele schetsen die je op zijn website kunt terugvinden en die je in WIELS kunt inkijken, met een indrukwekkend uitzicht van Brussel op de achtergrond. 100 sketchbooks vormt een associatief archief van alle schetsen die 't Jolle de laatste twintig jaar gemaakt heeft. "'t Jolles werk gaat over de wereld, en wordt tegelijk geconfronteerd met de wereld", knikt Gray.

Tot 19/3 te zien in Wiels, Brussel. wiels.org

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234