Zaterdag 16/01/2021

expo u Mondriaanhuis viert lustrum met thema omtrent Montparnasse

Mondriaan voelde zich thuis in Parijs, al was de liefde niet altijd wederzijds: Parijzenaars zagen abstract werk veelal als decoratieve muurschilderkunst

Mondriaan, een monnik in Parijs

Het huis waar ooit Piet Mondriaans wieg stond, doet al tien jaar dienst als museum. Om die verjaardag te vieren, staat het Mondriaanhuis uitvoerig stil bij Mondriaans Parijse periode. Drie exposities, een concert en diverse lezingen vormen samen het lustrumprogramma Mondrian-Montparnasse.

Amersfoort

Van onze medewerker

Evert-Jan Pol

Piet Mondriaan (1872-1944) verhuisde in 1912 naar Parijs, enthousiast gemaakt door bevriende kunstenaars die daar al woonden en werkten. De toen veertigjarige schilder vestigde zich in de kunstenaarswijk Montparnasse en schrapte een A uit zijn achternaam. Niet alleen omdat de Fransen Mondriaan niet zouden kunnen uitspreken, maar ook omdat zijn eveneens schilderende oom Frits niet in verband gebracht wilde worden met zijn 'rare' neef.

Hij betrok een atelier aan de rue du Départ, nummer 26 in Parijs, in een zijstraat van de Boulevard Montparnasse. Het atelier diende als inspiratiebron voor de Nederlandse kunstenaar Krijn de Koning (°1963), die er een eigen versie van maakte. Dat letterlijk toegankelijk ruimtelijk kunstwerk neemt in het Amersfoortse museum een volledige expositiezaal in beslag. Mondriaans atelier vormt ook het uitgangspunt voor de expositie Een groote eenheid - Mondriaans Parijse atelier. Foto's, artikelen van Mondriaan, krantenartikelen, beschrijvingen van collega's, brieven en een reconstructie van de ruimte op ware grootte schetsen een beeld van Mondriaans atelier in Montparnasse.

In zijn nieuwe werkruimte demonstreerde Mondriaan zijn theorie van de 'Nieuwe Beelding', die hij al in Nederland had ontwikkeld. Zijn Parijse atelier zou tegenwoordig gezien worden als een 'echte' Mondriaan, gelardeerd met primaire kleuren en geometrische vlakken. Hilda Rebay schreef daarover in 1927 een brief aan Solomon Guggenheim: "Hij leeft als een monnik, alles is wit en leeg, behalve de rood, blauw en geel geschilderde vierkantjes die overal in zijn atelier en slaapkamer hangen".

Mondriaan ontving er vele bevriende kunstenaars, die overigens wel altijd een afspraak moesten maken. Want niemand mocht de schilder ooit aan het werk zien. Voor de buitenwereld was hij immers de nette heer in driedelig kostuum. Het atelier liet bij de meeste bezoekers een diepe indruk achter. De Telegraaf publiceerde in 1926 een artikel waarin het werd vergeleken met andere Parijse ateliers van Nederlanders: "Het geraffineerde tango-paleis van Van Dongen zoowel als het naar verf ruikende oud-hollandse atelier van Conrad Kickert zinken in het niet bij deze meetkundig-zuiver in helle kleuren klaterende ruimte, waarin men van alle stoffelijke zorgen verlost, opgaat in de bespiegeling van het allerhoogste".

Collega's van Mondriaan verloren zich ook in superlatieven als ze het atelier beschreven. Zoals de Vlaamse kunstenaar Michel Seuphor (1901-1999): "Als je dan die tweede deur binnenging, als die openging, kwam men van de hel in de hemel. Prachtig! Dat was ongelofelijk. Als die deur openging en men stapte binnen, was men buiten de wereld."

Seuphor en Mondriaan werkten tweemaal samen. Tableau Poème uit 1928 is een samensmelting van Mondriaans grafische werk met de poëzie van Seuphor. Twee jaar eerder ontwierp Mondriaan een toneeldecor voor Seuphors stuk L'Ephémère est eternal. Het toneelgezelschap dat het stuk zou opvoeren ging echter voortijdig failliet, waardoor het decor ongebruikt bleef. Een maquette, te zien in het Mondriaanhuis, is een blijvende herinnering aan die samenwerking.

Mondriaan voelde zich thuis in Parijs, al was de liefde niet altijd wederzijds: Parijzenaars zagen abstract werk veelal als decoratieve muurschilderkunst. Hij zou tijdens zijn leven maar één werk verkopen aan een Fransman. De tentoonstelling Mondrian-Montparnasse. Abstractie in Parijs vertelt over zijn leven als abstract kunstenaar in de Franse hoofdstad.

De expositie biedt het Mondriaanhuis voor het eerst de gelegenheid om een belangrijk deel van de langdurige bruiklening van het Instituut Collectie Nederland (ICN), met daarin werk van Mondriaans tijdgenoten en geestverwanten in Parijs, te presenteren. Het museum voegt werk van dertig leden van de kunstenaarsvereniging Abstraction - Création samen op één expositie. De tentoonstelling geeft een beeld van de bijzondere positie die Mondriaans werk innam tussen dat van geestverwanten als Arp, Bill, Kandinsky, Kupka en Moholy-Nagy. Mondriaan was met zijn werk de tijd ver vooruit en dat vond hij zelf ook, blijkt uit een brief aan collega-kunstenaar Theo van Doesburg: "Ik zit in Parijs als een eenling - vervelend, maar logisch dat 't zoo moet zijn".

Een groote eenheid - Mondriaans Parijse atelier, tot 8 januari, Atelier - werk voor het Mondriaanhuis, tot 8 januari, Mondrian-Montparnasse. Abstractie in Parijs, van 15 oktober tot 8 januari, in het Mondriaanhuis, Kortegracht 11, Amersfoort (bij Utrecht). Open dinsdag tot vrijdag van 10 tot 17 uur, zaterdag en zondag van 13 tot 17 uur.

Op 27 november presenteert het museum een concert met muziek van Milhaud, Satie en andere tijdgenoten van Mondriaan. Verder staan in november nog enkele lezingen over het lustrumthema op het programma.

Info: www.mondriaanhuis.nl, 0031-33/462.01.80, info@mondriaanhuis.nl.

Mondriaanhuis

Het Mondriaanhuis is gevestigd in het geboortehuis van Piet Mondriaan en de aangrenzende school waar Mondriaans vader hoofdonderwijzer was. Het geboortehuis had na 1880 vele bestemmingen en in 1970 wist bijna niemand meer dat in het pand de wieg stond van een van Nederlands beroemdste kunstenaars. Om daar verandering in te brengen werd halverwege de jaren tachtig Stichting Mondriaanhuis opgericht. Het huis en de school werden gerestaureerd met als doel er een blijvend monument van te maken. Het Mondriaanhuis opende in 1995 de deuren, eerst als documentatiecentrum, waar ook ruimte was voor kleine exposities. Later, in 2001 kreeg het Mondriaanhuis de naamtoevoeging Museum voor Constructieve en Concrete Kunst. Ongeveer 250 navolgers van Mondriaan schonken een werk aan het museum en legden daarmee de basis voor een collectie hedendaagse kunst die inmiddels ruim achthonderd werken telt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234