Maandag 30/01/2023

Expo u late schilderijen van caravaggio worden voor het eerst bijeengebracht in napels en londen

'Caravaggio was een sociaal onaangepaste die het leven kende van de doodgewone mensen die hij schilderde'

Portret van de kunstenaar als opgejaagde hond

Op dit moment zijn ze in Napels te zien, volgend voorjaar maken ze de reis naar Londen. Het gaat om de late schilderijen van Caravaggio, werk dat de mythische zeventiende-eeuwse Italiaanse kunstenaar maakte na zijn vlucht uit Rome in 1606. Tijdens de laatste vier jaar van zijn leven zwierf hij rusteloos tussen Napels, Sicilië en Malta. Zijn schilderijen werden duister en intens. Voor het eerst worden die verspreide werken in één tentoonstelling samengebracht.

Brussel

Eigen berichtgeving

Eric Rinckhout

Michelangelo Merisi, beter bekend als Caravaggio (1571-1610), was op het hoogtepunt van zijn roem toen hij in mei 1606 een man in een duel doodde. Er werd een prijs op zijn hoofd gesteld en het enige wat Caravaggio kon doen was vluchten uit Rome. Hij keerde er nooit terug.

Tussen 1606 en zijn vroege dood in 1610 onderging zijn werk grondige veranderingen. Hij bleef trouw aan zijn intens realisme en dramatische belichtingen, maar zijn doeken werden duisterder en meer introspectief. Zijn stijl werd losser, zijn penseeltrekken grover.

In tegenstelling tot het vroegere werk van Caravaggio, dat voor een groot deel kan worden bekeken in dicht bij elkaar gelegen kerken en musea in Rome - zoals de Vaticaanse musea, de Villa Borghese, San Luigi dei Francesi en Santa Maria del Popolo -, is het latere werk verspreid over Napels, Messina, Palermo, Valetta en talrijke musea. Het is niet alleen meer verspreid, het latere werk is ook minder bekend.

Op de tentoonstelling in de National Gallery in Londen (vanaf februari 2005) zullen twee eigen Caravaggio's te zien zijn, aangevuld met dertien bruiklenen uit musea in de Verenigde Staten, Spanje, Frankrijk en Italië. Dat is bijna driekwart van wat Caravaggio schilderde toen hij als opgejaagd wild rusteloos rondreisde in Italië, Sicilië en Malta en op de domeinen van zijn machtige mecenassen verbleef. De schilder hoopte op pauselijke gratie voor de moord die hij had gepleegd, raakte echter opnieuw in een gevecht verwikkeld en werd opgesloten. Hij slaagde uit het zwaar bewaakte fort van Valetta te ontsnappen en vluchtte naar Sicilië. In zijn spoor liet hij een opvallende, bijna 4 meter hoge Geseling van Christus achter, een bijzonder realistische Aanbidding van de herders en een Begrafenis van de Heilige Lucia. Caravaggio stierf jong, op 39-jarige leeftijd en in geheimzinnige omstandigheden toen hij terug wou keren naar Rome. Veel meer was er niet nodig om van hem een mythe te maken. Toch werd hij snel vergeten in de eerste decennia na zijn dood. In de twintigste eeuw werd hij een 'superster' na een tentoonstelling in Milaan in 1951.

Caravaggio schopte tegen het zeventiende-eeuwse establishment aan door de gangbare ideeën over de ideale schoonheid onderuit te halen ten voordele van zijn opvattingen van realisme en naturalisme. Hoewel we erg weinig van zijn leven af weten, wordt hij nu vaak afgeschilderd als een rebel, als een gekweld genie met een hang naar geweld, waardoor hij geregeld in zware problemen kwam. De biografische film van Derek Jarman uit 1986 droeg ongetwijfeld verder bij tot de mythevorming.

"Caravaggio grijpt ons aan op een manier die geen andere schilder doet omdat hij een van de eerste grote realisten is. Hij was ook een van de meest gedreven vertellers in de kunstgeschiedenis", aldus tentoonstellingsmaker en Caravaggio-specialist Dawson Carr in de Britse krant The Independent. "De intensiteit van het drama in zijn schilderijen weerspiegelt zijn leven. Hij was een sociaal onaangepaste die echt op straat leefde en het leven kende van de doodgewone mensen die hij schilderde."

Carr beschouwt de vlucht van Caravaggio uit Rome als een ommekeer in zijn leven en werk. De late schilderijen zijn somber en meditatief. Het thema van schuld wordt sterker en sterker, onder meer in David met het hoofd van Goliath. Het afgehakte hoofd van Goliath wordt beschouwd als een zelfportret, Caravaggio zou zich dus met het kwaad hebben geïdentificeerd. "Misschien schilderde hij wel zijn eigen boetedoening", aldus Carr.

Voor Carr, die curator is van de expositie in Londen, is het "een blikopener" om de late werken van Caravaggio "in het echt" samen te zien. De donkere schilderijen zijn immers meestal erg moeilijk te reproduceren, getrouwe afbeeldingen zijn er daarom nauwelijks. Carr zegt dat het niet makkelijk was om bruiklenen los te krijgen. Zo zullen bijvoorbeeld drie belangrijke werken die nu in Napels te zien zijn de reis naar Londen niet maken. Aanvankelijk zouden de National Gallery in Londen en het Museo Nazionale di Capodimonte in Napels samenwerken met het Metropolitan Museum in New York, maar toen bleek dat de meeste bruikleengevers hun topwerken niet al te lang wilden missen trok het Amerikaanse museum zich terug.

Caravaggio: l'ultimo tempo 1606-1610 in Museo Nazionale di Capodimonte, Napels, nog tot 23 januari 2005. Daarna in National Gallery, Londen, van 23 februari tot 22 mei 2005.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234