Zaterdag 18/01/2020

expo u 51ste editie van 's werelds oudste kunstevenement gaat morgen officieel van start

Twee directeurs kiezen voor heldere structuur en nemen elk ��n expo voor hun rekening 'Het enige beredeneerde in mijn werk is dat niets beredeneerd is'

Wie is wie op de Biënnale van Venetië?

Wat de Tour de France is voor de wielersport, Cannes voor de film en Mekka voor de moslim is de Biënnale van Venetië voor de hedendaagse kunst. Duizenden zichzelf respecterende kunstliefhebbers reppen zich, in het zog van evenveel kunstcritici en (andere) kunstpausen, deze zomer naar de Dogenstad om er de polsslag van de hedendaagse kunst aan de lijve te ervaren. Aan de vooravond van de officiële opening zetten we voor u de voornaamste spelers van 's werelds oudste en, op de Documenta in Kassel na, belangrijkste kunstevenement in de kijker.

Nica Broucke

De vorige Biënnale, onder leiding van de Italiaan Francesco Bonami, kreeg het motto 'Dreams and Conflicts' mee. Bijna 700 kunstenaars werden er voorgesteld op een veelvoud aan locaties. Zelfs voor doorgewinterde kunsttoeristen was het vaak moeilijk de bomen nog door het bos te zien. De twee dames willen daar verandering in brengen en ze kiezen resoluut voor een heldere structuur en nemen elk één tentoonstelling van de Bïennale voor hun rekening, waarin ze een beperkt aantal kunstenaars - samen 91 - voorstellen.

In de Giardini, het groene hart van de Biënnale, vindt 'The Experience of Art' plaats, een retrospectieve waarin De Corral 'het meest nabije verleden' onder de loep neemt, terwijl Martinez in de Arsenale, het tweede epicentrum, met 'Always a Little Further', naar 'de meest innoverende tendensen van het moment', kijkt. Beide expo's zijn complementair. De geselecteerde kunstenaars komen uit alle werelddelen - zij het met een lichte oververtegenwoordiging van Spanje en de Latijns-Amerikaanse landen - en het aandeel vrouwen is, zo hoort het ook, behoorlijk groot.

Opvallend is ook de aanwezigheid van overleden kunstenaars als Francis Bacon, Agnes Martin en Samuel Beckett, een naam die men, net zoals die van de Nederlandse architect Rem Koolhaas, niet spontaan met actuele kunst zou verbinden. Ook de grote kanonnen van dit moment zijn present: Eija-Liisa Ahtila, Marlene Dumas, Bernard Frize, Dan Graham, William Kentridge, Bruce Nauman en uiteraard de al genoemde Santiago Sierra. In de 'officiële selectie' kom je evenwel geen Matthew Barney of Damien Hirst tegen. En ook geen Tuymans, Panamarenko, De Cordier, De Cock, Delvoye of De Bruyckere... Je vindt er geen enkele Belg in terug. Of toch?

"Ik ben gevraagd door Martinez, die mijn werk al lang volgt", zegt de in Yaounde (Kameroen) geboren maar in Gent wonende en werkende 'nieuwe' Belg Pascale Marthine Tayou, die in Venetië de installatie Plastic Bags toont. "Het is een constructie in open lucht in de Arsenale", zegt hij (zijn vrouwelijke voornamen ten spijt betreft het wel degelijk een man) "Ik heb ongeveer 20 m2 ter beschikking. Op 6 meter hoogte heb ik een draad gehangen waaraan honderden gekleurde plastic zakjes wapperen. De wind speelt met de zakjes en de kleuren harmoniëren mooi met de blauwe lucht. De titel van de expo 'Always a Little Further' zegt alles. Het is een dynamisch gegeven, zij het dat in mijn geval 'the sky not the limit' is."

Voor Tayou, die vorig jaar in het S.M.A.K. exposeerde en ook al voor de Documenta werd geselecteerd, is poëzie een belangrijk onderdeel van zijn werk. "Maar eigenlijk doe ik gewoon dingen, zonder te veel calcul", zegt hij. "Het enige beredeneerde is dat niets beredeneerd is..."

Voor zijn installatie gebruikte hij gewone plastic zakjes die je overal in de wereld, zelfs in zogenaamde 'ongerepte' gebieden, vindt. Ze staan symbool voor de globalisering. "Neen, ik heb de zakjes niet meegebracht uit België", lacht Tayou. "Ze werden aangekocht door de organisatie hier, de assistent van de techniek heeft me net een nieuwe lading gebracht."

De ruimte op de Biënnale is beperkt, Tayou deelt de (top-)locatie met drie andere kunstenaars: Louise Bourgeois, de Braziliaanse Valeska Soares en de Egyptische Ghada Amer.

Zelf vindt Tayou het best grappig dat hij, als enige, 'ons land' vertegenwoordigt op de Biënnale: "Ik ben Franstalig, maar ik woon in Gent, dus ik ben een echte Waalse Vlaming. Correctie: ik ben op de eerste plaats Pascale Marthine Tayou."

Het Belgisch paviljoen wordt alternerend door de Vlaamse en de Waalse Gemeenschap 'ingevuld'. Vier jaar terug kwam België bijzonder sterk voor de dag met de Kongo-reeks van Luc Tuymans. De meningen over Valérie Mannaerts en Sylvie Eyberg, de Waalse inzending in 2003, waren verdeeld. Ze gingen van "Het is echt kloterij wat in het Belgisch paviljoen wordt getoond" (Jan Hoet) tot "Wij tonen geen grote namen. Wij tonen kunst, punt. Blijkbaar is dat het probleem" (Thierry De Duve).

Met Honoré d'O (Oudenaarde, °1961) heeft de Vlaamse beoordelingscommissie Beeldende Kunst gekozen voor, we citeren: "Een kunstenaar wiens oeuvre enerzijds nog niet volledig 'gerecupereerd' is door de kunstmarkt en dat daardoor nog de vrijheid kent om zich non-conformistisch en kritisch op te stellen en dat niet alleen ten opzichte van de kunstmarkt, maar ook ten aanzien van het gehele kunstsysteem." Een hele mond vol, maar gelukkig is Honoré d'O een man "uit wiens werk een grote liefde spreekt voor de umheimliche magie van de materie, voor het wonder van 'de dingen'" (dixit Dieter Roelstraete, die samen met Bart De Baere, Inge Braeckman en Ilse Joliet van het MuHKA de productie van het paviljoen voor zijn rekening neemt).

De kunstenaar is in elk geval niet over een nacht ijs gegaan: al van in februari kampeert hij in het Belgisch paviljoen om er mondjesmaat te werken aan The Quest, of 'de eeuwige zoektocht van de mens' (lees: kunstenaar). Wie het paviljoen binnentreedt, komt terecht in een wirwar van gedachten, uitgebeeld door een chaos van pvc-buizen, piepschuim en monitoren die uitmonden in een hemelsblauw vacuüm: een virtuele blauwe ruimte. Honoré d'O wil de bezoeker een totaalervaring bieden, voor hem is kunst geen einddoel - vandaar de doorstreepte The in The Quest - maar een instrument om mee te communiceren.

Niet alleen op het filmfestival worden Gouden Leeuwen uitgereikt, ook op de Biënnale zijn er vier te verdelen: voor de kunstenaarsloopbaan, voor een kunstenaar uit de 'officiële' selectie, voor een kunstenaar jonger dan 35 uit de 'officiële' selectie (dat zijn er zeventien) en voor het Beste Nationale Paviljoen. De eerste Leeuw werd al uitgereikt aan Barbara Kruger, een Amerikaanse, conceptuele feministe die, volgens Martinez, "speelt met de taalkundige strategieën van de massamedia om haar eigen boodschap, die zich richt tot het bewustzijn van de toeschouwer, meer slagkracht te geven".

De strijd voor het Beste Nationale Paviljoen wordt vandaag na de openingsceremonie beslecht. Niet iedereen kiest, zoals België, voor een kunstenaar "die nog niet gerecupereerd is". Groot-Brittannië pakt uit met het kunstenaarskoppel Gilbert & George; Turkije kiest voor Hussein Chalayan, een kunstenaar die met anderhalve voet in de modewereld staat; de VS zetten nieuw werk van de schilder Ed Ruscha in de verf, terwijl de Zwitsers uitpakken met, onder anderen, Pipilotti Rist. De 'Santiago Sierra' van deze editie heet Hans Schabus: hij transformeert het Oostenrijkse paviljoen, een ontwerp van de vermaarde architect Hoffmann, in een berg. Ook Antoni Muntadas, die het Spaans paviljoen omtovert in een soort wachtkamer van wat hij het 'themapark' noemt, en Sislej Xhafa, die dieven, criminelen en hooligans als nieuwe 'negatieve' helden in het Kosovaarse paviljoen laat opdraven, zullen zeker nog van zich laten spreken. Bijzonder is de deelname van een resem 'nieuwe' landen, als Kazachstan, Iran en Afghanistan, dat Lida Abdul, een jonge vrouw die haar ervaringen als zelfgekozen bannelinge in foto's en video verwerkt, in de Fondazione Levi presenteert. Opmerkelijk is nog dat China, dat dit jaar ook voor het eerst officieel deelneemt, belooft sterk uit de hoek te komen.

(wordt vervolgd door uw verslaggeefster ter plaatse)

De 51ste Biënnale van Venetië, van 12 juni tot 6 november (de Giardini zijn m.u.v. 13/6 gesloten op maandag, terwijl het Arsenale m.u.v. 14/6 gesloten is op dinsdag). Info: www.labiennale.org

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234