Zaterdag 10/12/2022

Expo u 24ste poëziezomer Watou even eenvoudig als ingetogen

Bezieler Gwy 'Guido' Mandelinck wil dit jaar de ruimte verkennen met 'de digitale wapens waarvan we ooit bang waren'

En toen rolden er verzen uit printers

Het is traditie. Met de Rally van Ieper en de proloog van de Tour start ook de poëziezomer van Watou. Oké, Watou is iets kleiner dan de andere twee, maar het evenement staat er toch maar mooi voor de 24ste keer al. Uit alle windstreken strijkt dit jaar een selectie van 47 dichters en 41 beeldende kunstenaars neer in de schuren, stallen, huizen en de kerk van het West-Vlaamse dorp 'aan de grens van het onbewoonbare'. Het resultaat is een even eenvoudige als ingetogen editie van taal en beelden.

Watou

Eigen berichtgeving

Ward Daenen

De groter geworden wereld is het uitgangspunt voor de poëziezomer 2004, een parcours met zes stops. "Globalisering en digitalisering hebben hun intrede gedaan", zegt bezieler Gwy 'Guido' Mandelinck. "Zie ons racen op de vrije markt, tollen door cyberspace. Dat grenzeloze is plezierig, maar boezemt tegelijk angst in. Want hoe ga je om met een wereld zonder grenzen?"

Mandelinck wil de ruimte verkennen met "de digitale wapens waarvan we ooit bang waren". Verwacht geen PlayStations of cybergeweren, de wapens zijn printers. Verspreid over de exporuimtes hangen er 26 aan de muur. De printers zijn onzichtbaar want stijlvol verpakt in beige boxen. Bovenaan zit een gleuf, onderaan een rode knop. Het lijken wel offerblokken, zij het in omgekeerde zin. Want via een druk op de knop rolt er een geprint kaartje met een gedicht uit de gleuf. De bezoeker kan desgewenst verzen verzamelen in een blanco werkboekje.

Die printers zijn minder onschuldig dan ze lijken. Ze breken immers met een oude Watou-gewoonte. Tot vorig jaar werden de verzen breed uitgesmeerd op canvas en asfalt, dit jaar heeft Mandelinck ze geëvacueerd van de straat en ze terug naar hun vertrouwde plek, het papier, gebracht. "De cirkel is rond", bevestigt hij. "Vroeger scheurden we de gedichten los uit de bundels en plakten, verfden en projecteerden we ze uitvergroot op muren en straatstenen." Die soms opdringerige visualisering is nu een modetrend geworden: "Als ik door Vlaanderen rij, zie ik van de kust tot het binnenland gedichten. Onlangs nog kreeg het Poëziecentrum de vraag om een dorp vol te hangen met verzen. Het dreigt soms een truc te worden."

Het Brusselse architectenbureau Space Producers 51N4E vond een uitweg uit de impasse. De printers-in-dozen die ze hebben bedacht en vormgegeven, drukken weliswaar geen grote banners af, maar geven de verzen een zelfstandige ruimte. Mandelinck: "De zichtbaarheid van de gedichten is beperkter, maar ik geloof dat ze net daardoor intenser aanwezig zullen zijn."

Watou maakt echter niet uitsluitend gebruik van printers. Er hangen nog altijd speakers in bomen of aan balken. Van Moustafa Stitou, Nederlander van Marokkaanse afkomst, in de Douviehoeve ('Hooor de wind / geselt / de grote / noteboom op het gazon / in huis / zingt / de ketel van / de cv / uit volle borst / mee') tot Benno Barnards De pendelaar - Brussel Centraal in een bushok: "Het publiek houdt van stemmen", zegt Gwy Mandelinck.

Hugo Claus (75), Rutger Kopland (70) en Gerrit Komrij (60) zijn de drie uitzonderingen op de printer- of speakerformule. Ze lezen voor via video-installaties. De jubilarissen zijn centrale gasten, niet alleen omdat ze jarig zijn maar vooral omdat ze een onuitwisbare stempel op de Nederlandse letteren hebben gedrukt. Mandelinck: "De dichter Claus is de Claus bij uitstek. Die kun je niet overschatten. Hij heeft in zijn schrijven zowel het hoge verhevene als de volkstaal binnengesmokkeld. Kopland is de fascinerende vragensteller en Komrij behalve de bloemlezer ook de man met het masker, waarachter hij een ijzingwekkende wereld verbergt."

De poëzie der lage landen staat zoals steeds centraal in Watou. Peter Verhelst, Leonard Nolens, Luuk Gruwez, Miriam Van hee, Stefan Hertmans, Bernard Dewulf: ze zijn allemaal present en worden bijgestaan door Waalse dichters (zoals Henry Bauchau en Yves Namur), Pablo Neruda of Arabische poëzie uit 900 na Christus ('Een schicht is in zijn glimlach / En wijn in zijn kus / Zijn gezicht tussen de lokken / Als een maan in duisternissen').

De gedichten staan naast een ronduit indrukwekkende reeks kunstwerken. Jan Hoet, sinds 1998 verantwoordelijk voor het luik beeldende kunst, heeft mogen kiezen uit de collectie van de West-Vlaamse arts Lieven Declerck. Declercks klasseverzameling, voordien zelden getoond, is opgebouwd rond minimalisten Carl André, Sol LeWitt en Richard Serra, gaat verder met Daniël Buren, Richard Long en Mario Merz en waaiert uit tot bij Panamarenko, Wim Delvoye en Elmgreen & Dragset. Hun kunstwerken liggen verstrooid over de tentoonstellingsruimtes en vormen samen een wandelparcours langs de kunstgeschiedenis van de voorbije dertig jaar.

Was de geglobaliseerde en digitale wereld een vertrekpunt, ruimtelijkheid is het thema tijdens Watou 2004. Als motto koos Mandelinck een vers van de Deense dichteres Inger Christensen: 'Als een deur zonder huis die nog openstaat'. De selectie beeldende kunst past wonderwel bij die regel. Grosso modo zijn er in Watou immers twee soorten kunstwerken. Sommige vouwen de ruimte open, andere plooien haar ongenadig dicht. De Chinees Zhang Huan hoort tot de laatste categorie. Hij maakte een standbeeld van een naakte man die wordt belaagd door handen. China is een onmetelijk land, maar het regime weet er een gevangenis van te maken. Henry Bauchau, die desgevraagd uit de printer rolt, ziet er een uitdaging in: 'Als ik het hol van de tijger niet betreed, hoe kan ik dan zijn jongen leren kennen?'

Tijdens het parcours vouwt de ruimte zich genereus open. De jonge Pieter Vermeersch schilderde op de zolder van een graanschuur een verblindend wit canvas, zo groot dat het er nooit meer onverzaagd kan verdwijnen. Richard Longs River Avon Mud On Paper is een blad met modderafdrukken van handen en voeten die in concentrische cirkels naar buiten draaien.

Hoogtepunt op het parcours zijn de vier stalen balken van de Amerikaanse kunstenaar Richard Serra. Ze liggen in een denkbeeldige zigzaglijn. Serra's Equal Parallel and Right Angle Elevations is geniaal in zijn eenvoud. Het markeert met een beperkte ingreep de ruimte van de schuur in de Douviehoeve. Door die paar diagonalen wordt die ruimte alleen maar dieper. Tegenover Serra staan vijf witte zuilen waarop horizontale, diagonale en verticale zwarte streepjes zijn geschilderd. 'Van jou tot mij is een afstand', dicht Mark Insingel via de printer aan de zijkant. Dezelfde afstand tekent zich tussen die streepjes op de zuilen van Sol LeWitt af.

Het bekende paar woord-beeld leeft in Watou in harmonie. Het verband tussen beide is immers vaak makkelijk herkenbaar. Bij de Snijboon-Monocedo, een twijfelaar tussen vaar- en vliegtuig van Panamarenko, horen we de verzwakte stem van Hugo Claus. De dichter kiest om te vliegen. 'En toch is het het pure licht, / pestlicht, noodlicht, dwanglicht / dat de dorst naar het licht lest, / dat de verwarring in de andere / en van de andere blust / als die zich naar de sterren strekt / en geblutst in jouw andere armen sterft / in de duur van een tijd net zo lang / als wij na het tij, in de tijd van de sterren en de stenen.'

Zhang Huans Rubens is het allereerste werk in het Douviehuis, Richard Artschwager het allerlaatste in de Douviehoeve. Hij heeft een huisje in hout getimmerd, als een flightcase zonder ramen of deuren. De tijdens het parcours geopende ruimte spijkert hij letterlijk dicht. Maar zijn huis staat tegenover de zintuigen. Die staan, na Watou, wagenwijd open.

Poëziezomer Watou, van vandaag tot en met 5 september, van 14 tot 19 uur, zon- en feestdagen van 11 tot 19 uur, www.poeziezomerswatou.be of 057/38.80.93. Toegangsprijzen 9/5/4 euro.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234