Zaterdag 24/10/2020

Politiegeweld

Experts over aanpak van arrestanten als Jozef Chovanec: ‘Die mensen moeten meteen naar spoed’

Jozef Chovanec overleed in een cel in Charleroi toen politieagenten minutenlang op zijn borstkas zaten om hem in bedwang te houden.Beeld RV

Hoe moet de politie omgaan met agressieve verwarde arrestanten? De dood van Jozef Chovanec toont – alweer – aan: ze weten het niet. ‘Die mensen moeten meteen naar spoed.’

Op 24 februari 2018 overleed Jozef Chovanec in de luchthaven van Charleroi. De Slowaak, tot die dag onbesproken, misdroeg zich aan de incheckbalie en in het vliegtuig. Hij werd daarop door de politie in een cel gezet. Een dokter vond het geen probleem om hem daar te laten overnachten, ondanks zijn verwarde toestand. Al snel stapelde de incidenten zich op. Uiteindelijk moesten zes agenten hem overmeesteren. Met vijf zaten ze minutenlang op Chovanec, om hem in bedwang te houden. Toen een mugarts arriveerde, bleek dat hij niet meer ademde.

De dood van Chovanec is geen uitzondering. In 2010 overleed Jonathan Jacob na een interventie van het Bijzondere Bijstandsteam in een cel in Mortsel. De agenten probeerden Jacob te overmeesteren terwijl hij onder invloed was. In Nederland schoten agenten op 18 augustus van dit jaar nog de Duitser Samuel Seewald neer nadat hij verward door Amsterdam zwierf. Volgens cijfers van de Nederlandse burgerrechtenorganisatie Controle Alt Delete vertoonde meer dan de helft van de personen die sinds 2016 overleden bij een arrestatie (41 in totaal) verward gedrag. In ons land is hier geen zicht op, de cijfers over politiegeweld worden slordig bijgehouden.

Dwang

Professor Joris Vandenberghe, verbonden aan het Universitair Psychiatrisch Centrum van de KU Leuven, is kritisch voor het optreden van de politie in Charleroi. “Hun mentaliteit is fout. Als je tegenover een verwarde persoon staat, is het belangrijk om die te bedaren. Leg contact en zoek aanknopingspunten in zijn leefwereld om hem te kalmeren. Pas als het echt niet anders gaat, kun je overgaan tot dwang. Je moet weten: iemand in zo'n toestand staat onder extreme stress. Dat is vergelijkbaar met een extreme sportinspanning. Het hart gaat tekeer en de bloeddruk is hoog. Als je daar het gevecht mee aangaat, dan neem je risico’s.”

Nog veel belangrijker volgens Vandenberghe: zodra er aanwijzingen zijn dat iemand verward of onder invloed is, moet die door de politie meteen overgebracht worden naar een ziekenhuis. “Zo’n mensen horen op een spoeddienst, waar een spoedarts en een psychiater hen kunnen onderzoeken. Waar iemand op een gecontroleerde manier in slaap gebracht kan worden, vergelijkbaar met de anesthesie van een operatie, met monitoring van zijn lichaamsfuncties. In het geval van Chovanec: als een man zonder reden met zijn hoofd tegen de muur bonkt dan heeft die medische hulp nodig. In de cel zelf kun je die hulp niet op de gepaste manier geven.”

Vraag is of het probleem zich dan niet van de cel naar het ziekenhuis verplaatst? Volgens Vandenberghe niet. “De verplegers en artsen zijn getraind. Er is bijvoorbeeld een alarmknop op spoed. Als die afgaat weet iedereen wat te doen. Bij extreme onrust is het zaak om iemand echt te overweldigen – met een man of tien. Je moet hem dan zo snel mogelijk bij zijn ledematen vastnemen en hem meteen medicatie toedienen. Op zijn borst gaan zitten is uit den boze.”

Jozef Chovanec.Beeld RV

Duidelijk

Politievakbond VSOA erkent het probleem. Afgevaardigde Vincent Houssin vindt dat er heldere richtlijnen moeten komen voor de omgang met verwarde arrestanten. “We hebben hier al op aangedrongen na het overlijden van Jacob”, benadrukt hij. “Toen heeft de politiek ons beloofd dat het in orde zou komen. Vandaag stellen we vast dat daar weinig of niets mee gebeurd is. Want het is gemakkelijk om te zeggen: de politie doet het helemaal fout. Maar niemand kan ons zeggen hoe het wel moet. Rustig inpraten is lang niet altijd een oplossing.” In Nederland bestaat al een protocol. De politie wordt daarin aangemaand om steeds te deëscaleren.

Ook Houssin dringt erop aan om verwarde mensen niet pardoes in een cel te stoppen. “Dat zijn meestal medische gevallen. De politie kan dan wel helpen, om iemand in bedwang te houden, maar veel meer niet.” Minister van Binnenlandse Zaken Pieter De Crem (CD&V) laat via zijn woordvoerder weten dat er “lessen getrokken moeten worden” uit de dood van Chovanec. De manier waarop de politie omgaat met moeilijke arrestanten “is daar zeker een onderdeel van”, klinkt het. Volgende week komt de commissie Binnenlandse Zaken in spoed bijeen.

Arts eist verontschuldigingen van justitie

Kris Permentier, de arts die als medisch tegenexpert is aangeduid door de weduwe van Chovanec, eist verontschuldigingen van justitie. Volgens het parket van Charleroi is zijn aanstelling een van de redenen waarom het onderzoek naar de dood van de Slowaak al 2,5 jaar aansleept. “Een leugen”, zegt hij. “Ik kan zwart op wit bewijzen dat mijn rapport na een maand klaar was.”

Het parket van Charleroi stelde donderdag in Het Nieuwsblad dat het onderzoek naar de dood van Chovanec vertraging opliep door de coronacrisis en door de “extra onderzoeksdaden” die de familie van het slachtoffer vroeg. Zoals de aanstelling van een medische tegenexpert.

“Van die beschuldiging klopt helemaal niets. De vertraging van het onderzoek ligt absoluut niet aan mij”, benadrukt Permentier. “Justitie zou beter toegeven dat men niet meer in staat is om op een degelijke manier te functioneren.” Permentier zelf werd in 2019 vrijgesproken van de moord op zijn vrouw. In eerste aanleg was hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van 24 jaar. “Dat dossier heeft tien jaar aangesleept. Waarvan er zes jaar niets gedaan is door justitie.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234