Maandag 16/05/2022

Leren lezen

Experts klagen aan: 'Te veel kinderen krijgen onterecht etiket dyslexie opgeplakt'

Zo'n 5 procent van de bevolking zou met dyslexie kampen. In sommige scholen loopt dat aantal op tot 20 procent. En dat is
Zo'n 5 procent van de bevolking zou met dyslexie kampen. In sommige scholen loopt dat aantal op tot 20 procent. En dat is "onterecht hoog", signaleren experts.Beeld Franky Verdickt

Veel commotie deze week in Nederland en bij ons over dyslexie. Te veel kinderen krijgen het etiket onterecht opgespeld, zo stellen experts. Gooi de leesmethode op school radicaal om, zeggen sommigen. Anderen willen nog vroeger ingrijpen. 'Kleuters kunnen al risicosymptomen vertonen.'

Eline Delrue

Was het nu tak of kat? Ernstige problemen met lezen en schrijven, ook al ben je intelligent: dat is waar dyslexie om draait. Volgens internationale cijfers heeft 5 procent van de bevolking ermee te kampen. En dat is meteen ook het Vlaamse 'richtcijfer'. Alleen, zo signaleren experts: in sommige scholen loopt het aantal kinderen met een dyslexie-attest op tot 20 procent. “Onterecht.”

“Ik vraag me zelfs af of dyslexie wel bestaat.” Met die uitspraak bond Anna Bosman, Nederlands hoogleraar aan de Radboud Universiteit, deze week de kat de bel aan. Dat artsen en psychologen zo gretig met het etiket strooien, heeft volgens haar veel te maken met het onderwijs zelf. “We vergeten te checken of dat wel goed is”, stelde ze in het Algemeen Dagblad.

Taaldocent Erik Moonen (UHasselt) treedt haar bij. “Elke diagnose van dyslexie is er één te veel”, zegt hij. “Zo leg je het probleem bij het kind: 'Je bent geen goede lezer, je zult nooit een goede lezer worden. Maar je bent niet dom.' Vooral dat laatste zinnetje is belangrijk. Dat maakt dat mensen het label zo graag kopen. Terwijl ze eigenlijk slachtoffer zijn van een onderwijssysteem dat niet effectief is.”

Elke dag dictee

Moonen, auteur van 'Dwaalspoor Dyslexie', vindt dat leerkrachten de redenering moeten omdraaien. “Verloopt het leren lezen stroef, dan vragen ze zich af: 'Wat scheelt er toch met dat kind?' Een gepastere vraag zou zijn: wat is er aan de hand met onze methode?”

Stamp de spelling er gewoon in, meent Anna Bosman. Elke dag een dictee. “Maar zolang je warrige instructies krijgt, kun je oefenen tot je een ons weegt, het zal niet helpen”, stelt Moonen. Daarom ontwikkelde hij de Alfabetcode. Die maakt komaf met de klassieke manier van leren lezen. “Kinderen leren eerst klanken te onderscheiden en ze daarna te schrijven. Zo sluit je aan op wat ze al kenden: klanken. Dat ze op die manier ook leren lezen, krijg je er gratis bij.”

Het onderwijs kan beter, erkent expert dyslexie Pol Ghesquière (KU Leuven). Maar vooral: de aanpak kan vroeger. Ghesquière: “Zelfs in de derde kleuterklas al, nog voor kinderen leren lezen. Want kleuters vertonen al risicosymptomen.”

Reus of kaboutervrouwtje?

Neem nu deze vraag. 'Wat is het langste woord: een reus of een kaboutervrouwtje?' Een kleuter van vijf die 'reus' antwoordt, heeft het moeilijker om zich op de klankstructuur van woorden te richten en laat zich foppen door hun betekenis. “Vaak hebben zij het ook lastiger met rijmpjes en lettergrepen. Je krijgt het er maar niet in dat 'boe-ken-tas' uit drie delen bestaat, want die van hen heeft maar twee vakjes. Ook individuele klanten onderscheiden, zoals in 'k-a-t', is moeilijk."

Onlangs startte Pol Ghesquière met een experiment bij Leuvense risicokleuters, in de hoop sommigen een betere leesstart te geven. “Maar ik zeg u: er zal altijd een groep overblijven met problemen. Je gomt dit niet zomaar uit.”

Klopt, zegt cognitief psycholoog Wouter Duyck (UGent). “Ook al groeit het kind op in de beste omgeving, doet het hard zijn best, bij sommigen baat het niet.” Alleen al de genetische aanleg bewijst dat niet enkel het onderwijs meespeelt, zegt hij. Want heeft je moeder of vader dyslexie, dan heb je er zelf 30 tot 50 procent meer kans op. “Bovendien, wie dyslectisch is, heeft vaak ook op andere domeinen moeite met volgorde. Denk maar aan dans.”

Gevaar van het etiket

Dat de diagnoses de pan uitswingen, zeer zeker. Duyck: “Laat ons zeggen dat één kind per klas dyslexie kan hebben. Maar geen vier, zoals nu soms het geval is.”

Het grote gevaar van zo'n etiket is dat anderen denken te weten wat het kind kan, signaleert Pol Ghesquière nog. “Dat werkt allesbehalve stimulerend. Terwijl sommigen het wel ver schoppen. Zo had ik hier een doctoraatsstudent, met dyslexie én twee universitaire diploma's. Maar geautomatiseerd schrijven lukte nog altijd niet”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234