Zaterdag 19/06/2021

AnalyseCoronapandemie

Experts blikken een jaar vooruit: welke maatregelen gelden nog in 2022?

null Beeld

De voorbije dagen hebben we achterom gekeken naar ‘het jaar sinds de lockdown’, en het was geen al te fraai beeld. Laat ons eens vóóruitblikken: waar zullen we midden maart 2022 staan? Hoe virulent is het virus dan nog? Zijn er dan nog maatregelen van kracht of hoeft niemand meer om versoepelingen te smeken? Hoe zal het ‘rijk van de vrijheid’ er dan uitzien?

Het virus

Manifesteert het zich als een verkoudheid?

Hoe meer mensen we de komende maanden vaccineren, hoe minder viruscirculatie en hoe minder het virus zich kan aanpassen met mutaties. Vaccineren we ruim meer dan 70 procent van de bevolking, dan zal onze groepsimmuniteit ervoor zorgen dat het virus zich manifesteert als een verkoudheid. Wat zijn de slaagkansen van dat plan?

Marc Van Ranst: “Tegen maart volgend jaar, dat lijkt me heel snel. Dat Covid-19 zich op termijn zal uiten als een verkoudheid, zagen we met voorgangers. Dit virus gaat de weg op van andere coronavirussen waarmee jij en ik al enkele keren zijn besmet geweest en waarvan we een verkoudheid kregen. Maar ik verwacht niet dat Covid-19 zich tegen volgend jaar al als een verkoudheidsvirus zal manifesteren.”

Van Gucht: “Het virus wordt endemisch, zoals de andere vier corona-verkoudheidsvirussen. Ik hoor mensen vaak zeggen dat ze zich niet laten vaccineren omdat het toch een verkoudheidsvirus zal worden. Maar het virus wordt geen verkoudheidsvirus, het is onze immuniteit die ervoor zorgt dat het virus zich uit als een verkoudheid. Bij mensen die niet gevaccineerd zijn of niet eerder besmet zijn geweest, zal de ziekte even erg zijn. Een lichaam waarvan het immuunsysteem door het vaccin, of door eerdere besmetting, is getraind om tegen het virus op te treden, zal een minder zwaar ziektebeeld ontwikkelen dan een ‘maagdelijk’ lichaam waarvan het immuunsysteem nog niet tegen het virus heeft moeten optreden.”

Molenberghs: “Onze vaccinatiecampagne kan wel helpen om de venijnige staart van het virus, die zorgt voor de fractie patiënten die gehospitaliseerd moeten worden of overlijden, af te hakken. Nu zijn de overlijdens in de woonzorgcentra al zwaar teruggelopen en als we dat punt ook bij ouderen buiten de woonzorgcentra en bij mensen met onderliggende aandoeningen bereiken, is die venijnige staart weg.”

“Eigenlijk uit het virus zich nu al als een verkoudheidsvirus, alleen is de fractie van zware ziekte en overlijdens nog te groot. Pas ook op als je zegt ‘het is maar een verkoudheid’ want ook mensen met milde symptomen kunnen een lange Covid doormaken en vooral bij kinderen moeten we die langdurige gevolgen in de gaten houden. Onze belangrijkste defensielijn is vaccinatie. Israël toont dat de overdraagbaarheid van het virus na vaccinatie met factor vier daalt: waar je normaal vier besmettingen zou krijgen, heb je er na vaccinatie slechts één meer.”

Zijn we nog aan het vaccineren?

Van Ranst: “Ja, maar tegen dan vaccineren we tegen de varianten. Ik verwacht nog nieuwe varianten waartegen de eerste generatie vaccins niet meer bestand is. Het wordt een continu proces, met nieuwe varianten zullen ook aangepaste vaccins komen. We hopen dat de fabrikanten tegen dan hun capaciteit hebben opgedreven zodat ze meer kunnen leveren. Of we dan beter wachten op de tweede generatie vaccins? Nee, we moeten zo snel mogelijk zoveel mogelijk mensen met een vaccin prikken.”

null Beeld Photo News
Beeld Photo News

Molenberghs: “Veel experts verwachten dat een herhalingsvaccinatie nodig zal zijn, en ik denk ook dat we daar rekening moeten mee houden. Daarom worden mensen opgevolgd: gaan gevaccineerden terug Covid oplopen? Voortdurend evalueren. Met veel geluk blijven we na vaccinatie twee jaar beschermd, zoniet zes tot zeven maanden. Daarna zullen we de campagne moeten herhalen, bij iedereen of enkel bij risicogroepen. We moeten beducht zijn voor ‘vaccine escape’-varianten, die ongevoelig zijn voor de vaccins. Maar je krijgt geen mutanten als er geen virusoverdracht is. Zonder overdracht kan je mutanten afweren. In Israël zagen we hoe tijdens de vaccinatiecampagne de incidentie opliep omdat meer en meer mensen, vooral jongeren, het gevoel hadden dat het allemaal voorbij was. Maar meer contact zorgt voor meer overdracht.”

“De komende winter zullen we zien of Jos Hermans (de eerste Belg die op 28 december zijn eerste prik kreeg, red.) een volgende vaccinatie nodig heeft. December tot en met februari zijn de hoogtijmaanden van coronavirussen, april is de uitbolmaand voor andere coronavirussen. In maart 2022 zullen we zien of wij de oorlog hebben gewonnen, of het virus.”

Maken we ons nog zorgen om de druk op de zorgsector?

Van Gucht: “Het gevaar dat ziekenhuizen onder de druk bezwijken, zal geweken zijn.” Van Ranst: “Zoals we nu bij de woonzorgcentra zien: zodra ze gevaccineerd zijn, wordt het een probleem dat analoog is aan een griep. Sommigen belanden nog in de kliniek, maar iedereen heeft dan de kans gehad zich te laten vaccineren en wie dat niet wil, krijgt slechts een griep. De kans dat we dan nog heel ziek worden door Covid, is klein.”

Molenberghs: “Alle vaccins werken beter dan verwacht tegen hospitalisatie en sterfte, ook dat van AstraZeneca. Bij het Janssen-vaccin heb je zelfs omzeggens geen mortaliteit meer. Intussen gaat ook de farmaceutische variatie verder en misschien kunnen we tegen dan het griep- en het coronavaccin combineren. Het virus heeft zijn truken, maar de mens is ook een slimme soort. Tegen volgend jaar zullen we een waaier aan vaccins hebben met uiteenlopende werkzaamheden waaruit we kunnen kiezen, zoals de verschillende soorten yoghurt in de supermarkt.”

De maatregelen

Dragen we over een jaar nog mondmaskers?

Van Gucht: “De grote mijlpaal komt er als iedereen de kans op vaccinatie heeft gehad. Dan kunnen we de omslag maken van een collectieve verantwoordelijkheid met een overheid die maatregelen oplegt naar individuele verantwoordelijkheid. Wat zal overblijven, zijn de goede dingen die we geleerd hebben zoals telewerken, al is het maar twee dagen per week.” Molenberghs: “De maatregelen zullen we ook stilaan kunnen vervangen door farmaceutische interventies: het vaccin en medicijnen die er aan komen. Het mondmasker zou wel een blijver kunnen zijn. Heb je een verkoudheid? Zet dan een mondmasker op als je boodschappen doet.”

Van Ranst: “We gaan dat op Aziatische wijze doen: mensen die zich ziek voelen dragen het uit beleefdheid. Op het openbaar vervoer kan het verplicht blijven. Daarnaast moeten we meer inzetten op het meten van CO2 in binnenruimtes waar veel volk is. We moeten fors inzetten op ventilatie en die metingen zijn daar een onderdeel van.”

Zijn we dan nog aan het telewerken, hebben we nog afstandsonderwijs?

Van Ranst: “Wellicht is er dan geen afstandsonderwijs meer, al zullen we dat kunnen inroepen als backup-oplossing. Telewerken met Skype- en Zoom-meetings in het bedrijfsleven, dat zijn blijvers. Bedrijven zullen ook hun architectuur en organisatie aanpassen. Ik hoorde al vaak CEO’s zeggen dat hun kantoren te groot zijn, dat het niet meer nodig is dat iedereen zijn eigen zitje heeft.”

“Thuiswerk zal realiteit zijn waar het kan, en dat is ook goed voor het fileprobleem en het milieu. Wel zullen mensen toch naar het werk gaan om mensen te zien of voor creatieve vergaderingen. Routinevergaderingen zullen online gebeuren. Het kantoor wordt een ontmoetingsplaats, niet meer de plek waar je al je werk doet. Bij oudercontacten zal je de keuze krijgen: op de school of online.”

null Beeld Photo News
Beeld Photo News

Molenberghs: “Tegen maart 2022 is het station van afstandsonderwijs gepasseerd, zeker in het leerplichtonderwijs. Het is wel goed dat we inzetten op de technologie van het afstandsonderwijs omdat het afwisseling biedt en we die middelen leren gebruiken. Het wordt een goede mix. Niet omdat het moet, maar omdat we er zelf voor kiezen, net als bij telewerken. We zullen voorbereid zijn om te schakelen van het ene naar het andere. Stel dat er een probleem opduikt met onze elektronische infrastructuur, dan moeten we weer niet-elektronisch kunnen werken.”

Zijn onze sociale contacten nog gelimiteerd?

Van Ranst: “Neen, en dat zal zichzelf reguleren. Nu al leeft iedereen in een soort donut, zijn persoonlijke ruimte waarin hij zich veilig voelt. Die donut heeft nu een diameter van anderhalve meter, maar volgend jaar zal die kleiner zijn. We zullen onze handen wat vaker wassen dan vroeger, maar niet meer maniakaal. Wel als we thuiskomen van het werk, na het winkelbezoek of nadat we op trein, tram of bus hebben gezeten. We zullen ook rekening moeten houden met een groot deel van de bevolking dat smetvrees heeft. Psychologen zullen daar aandacht aan moeten schenken.”

null Beeld Wannes Nimmegeers
Beeld Wannes Nimmegeers

Molenberghs: “Als we met grote groepen samenkomen, zal de nonkel die een verkoudheid heeft uit zichzelf wegblijven. De reflex om niet te dicht te komen bij iemand die hoest of niest, hadden we vroeger al. Grote zoogdieren blijven ook instinctief weg van zieke soortgenoten.”

Hebben we nog een avondklok?

Van Ranst: “Nee. Dat heeft nu wel zin, maar is heel ondemocratisch. Ik haat dat echt, het is een van de eerste zaken die op de schop moeten. Ik ga even hard op de barricade staan om het af te schaffen als dat ik het nu verdedig. Elke maatregel moet je op tijd nemen en op tijd wegnemen. Zodra de cijfers het toelaten en we voldoende mensen hebben gevaccineerd, moet de avondklok weg.”

Het rijk van de vrijheid

Is de horeca zonder restricties open?

Van Ranst: “Ja, ik denk dat het zonder beperkingen zal kunnen, op voorwaarde dat er goede ventilatie is in verbruikszalen. Die voorwaarde hebben we ook aan kappers opgelegd.”

Molenberghs: “Ja, je moet ervan uitgaan dat onze maatschappij tegen dan vrij normaal functioneert.”

Kunnen voetbalwedstrijden in volle stadions?

Van Ranst: “Ja, maar de toeschouwers zullen in hun sectie van het stadion moeten blijven en niet drie andere secties doorkruisen om een pint of een hamburger te halen. Dat is in het buitenland al zo: ga je in het Yankee Stadium naar het baseball kijken, dan blijf je in je vak en moet je geen kwartier aanschuiven voor je drankje. Zo’n organisatie is veiliger én het biedt ook een aangenamere publiekservaring.”

Molenberghs: “Voor grote manifestaties zal het een stapsgewijs proces worden: als kleinere cultuur- of sportevenementen goed lopen, kan je opschalen. Stellen zich problemen, dan kan je veiligheidsmaatregelen inbouwen.”

Voetbal in een vol stadion, zoals hier tijdens de match tussen Antwerp en Club Brugge in november 2019, zal dat over precies een jaar terug kunnen?  Beeld Photo News
Voetbal in een vol stadion, zoals hier tijdens de match tussen Antwerp en Club Brugge in november 2019, zal dat over precies een jaar terug kunnen?Beeld Photo News

Kunnen we terug naar festivals?

Van Ranst: “Misschien moeten die ook met secties werken, maar ik weet niet in hoeverre dat de festivalervaring beïnvloedt. Er zullen festivals zijn, eventueel met voorwaarden zoals gevaccineerd zijn, zeker bij internationale festivals.” Molenberghs: “Daarnaast moeten we de gaten dichten met een goed testbeleid. Zo kunnen we testen om mensen toegang te verschaffen tot dergelijke evenementen.”

Rock Werchter in 2019. Jawel, dergelijke taferelen worden volgend jaar mogelijk. Beeld
Rock Werchter in 2019. Jawel, dergelijke taferelen worden volgend jaar mogelijk.

Nachtbraken in de discotheek?

Van Ranst: “Daar wordt ventilatie heel belangrijk. Binnenlucht zal strenger gecontroleerd moeten worden.” Molenberghs: “Het ventilatiesysteem zal daar ook goed onderhouden moeten worden. Zo’n state of the art ventilatiesysteem vergt een investering, maar het is dat of de sector sluiten en dan wordt die kost relatief klein.”

Kunnen we eindelijk weer reizen?

Van Ranst: “Ik kan me niet inbeelden dat het tegen dan niet kan. Wellicht met voorwaarden zoals vaccinatie of een negatief testresultaat. Ik ben geen voorstander van een vaccinatiepaspoort zolang niet iedereen de kans heeft gehad zich te laten vaccineren. Sommige landen zullen zo’n paspoort eisen, zoals vroeger gebeurde voor gele koorts en daar heeft niemand over geneut. Of we eerder binnen Europa zullen kunnen reizen dan naar New York? Dat zal van de VS afhangen: welke voorwaarden zullen zij stellen?”

null Beeld Photo News
Beeld Photo News

Molenberghs: “Zodra iedereen de kans heeft gehad zich te laten vaccineren, kan je zo’n paspoort niet tegenhouden. De luchtvaart wil opstarten, en zal dat doen met gevaccineerden. Daarnaast hebben we ook volgend jaar nog een wereld waarin graden van vaccinatie en viruscirculatie ongelijk verdeeld zijn. Er zal meer gereisd worden dan nu, maar wellicht nog niet in de hele wereld. Sommigen denken aan ‘reisbubbels’, waarbij landen met lage viruscirculatie elkaars inwoners toelaten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234