Zondag 18/04/2021

Expeditie

undefined

@9* DM bolleke tsskop= @9* eind blokje=

U2

bart steenhaut in ierland

Jaren hing de poster aan mijn muur. Nu sta ik echt voor het kasteel...

In Dublin heeft elke Ier zijn eigen verhaal over U2. Maar als het er echt op aankomt, zijn ook de Ieren slecht op de hoogte van de locaties die in de geschiedenis van de supergroep van cruciaal belang zijn geweest. Bart Steenhaut, rockjournalist en U2-fan in hart en nieren, onderneemt een alternatieve trip, op zoek naar de roots van U2, in een land waar popmuziek gegeten en gedronken wordt. Hij ontdekt er een en ander.

Bart Steenhaut

foto's Alex Vanhee

In het centrum van Dublin, aan Wellington Quay, ligt The Clarence, het hotel dat Bono en The Edge in '92 samen met een derde zakenpartner opkochten en sindsdien van kop tot teen hebben laten restaureren. Onder hun supervisie is het een sober maar stijlvol verblijf geworden waar het wat traditioneel aandoende interieur met een paar subtiele aanpassingen toch een heel eigentijdse feel heeft gekregen. De combinatie van Amerikaanse eik, Italiaans lijmsteen en lederen salons zorgt bovendien voor een warme, informele sfeer. Het hoeft bijgevolg niet te verbazen dat nogal wat rocksterren op wereldtournee halt houden in The Clarence. En voor wie de luxe niet hoeft, is er een bonus waar een beetje muzikant altijd voor door de knieën gaat: je kan er vierentwintig uur per dag alcohol krijgen.

l Ontbijten met Elle MacPherson

Goedkoop is het luxueuze vijfsterrenhotel niet - de prijzen variëren van 330 euro voor een gewone kamer tot 2.100 euro voor de adembenemende Penthouse Suite. Maar voor dat bedrag staat er - eerlijk is eerlijk - wel een vleugelpiano in je kamer én heb je een openluchtstoombad ter beschikking. Zelf logeren we in de penthouse er net naast, en dat is niet toevallig. Als je daar het enorme dakterras op stapt, heb je niet alleen een spectaculair uitzicht op de skyline van Dublin, maar sta je meteen ook op de locatie waar U2 een paar jaar geleden de Top of the Pops-video van Beautiful Day opnam. Ook elders in het hotel is muziek nooit ver weg. Overal hangen fraaie schilderijen van Bono's boezemvriend en Virgin Prunes-muzikant Guggi, elk vertrek is uitgerust met een stereoketen én er staat een dvd-speler in de hoek. Bono en The Edge lopen er nog regelmatig binnen en als je - zoals wij - een beetje geluk hebt, zit je met fotomodel Elle Macpherson aan het ontbijt, die toevallig ook in de stad is vandaag. Mocht een verblijf in The Clarence net buiten je budget vallen - en laten we wel wezen: die kans bestaat -, biedt de nachtclub van het hotel misschien uitkomst. The Octagon - zo genoemd naar de achthoekige vorm van de bar - is al jaren een populair adres bij de lokale jeugd en behoort - getuigde de awards en lofbetuigingen op de deur - tot de beste clubs van Ierland.

In diezelfde buurt - het altijd bruisende Temple Bar - zijn trouwens nog meer adresjes die tijdens de carrière van U2 een belangrijke rol hebben gespeeld. The Projects Arts Centre was bijvoorbeeld de plek waar manager Paul McGuinness de groep in '78 voor het eerst zag optreden. Na dat concert klopte hij bij de vier tieners aan en begon een samenwerking die tot vandaag standhoudt. Nog even verderop - in Cecilla Street - hadden Bono en zijn vrienden tot een jaar of vijf geleden de STS-studio's, waar ze repeteerden en ook gedeeltes van hun platen opnamen.

l Fortis faalt

Maar wie écht wil kwijlen, moet binnenwippen bij Rhythm Records, een platenzaak die zich door de jaren heeft gespecialiseerd in alles wat van ver of dichtbij iets met U2 te maken heeft. De verzameling die aan de muur hangt, is bijgevolg van die aard dat je tong algauw op je schoenen hangt. De eerste singles, zeldzame promo-uitgaven, gesigneerde elpees, Braziliaanse persingen en U2-cd's uit zowat alle mogelijke hoeken van de wereld. Ik wil lachen en huilen tegelijk. Een aanzienlijk deel van de collector's items die ze in voorraad hebben, staat ook bij mij in de kast, en de prijzen die op de hoesjes plakken, suggereren dat mijn eigen U2-afdeling intussen de waarde van een middelgrote arbeiderswoning heeft. Tot daar het goede nieuws. Want zoals bij elke freak steken vooral de stukken die je nog niet hebt je de ogen uit. Ik blijf haast een vol uur wat ongemakkelijk voorbij hun wall of fame schuifelen, als een kind dat net een fantastisch stuk speelgoed heeft gezien en hoopt dat Sinterklaas vanuit Spanje kan zien hoe graag hij dat wel hebben wil. Als de eigenaar van de winkel me ook nog vraagt of ik misschien interesse heb in wat hij onder de toog heeft staan, is het hek van de dam. Nog meer bakken vol platen waar je zelfs als doorgewinterde fan niet eens het bestaan van vermoedde. De schade is aanzienlijk, en een ongeluk komt nooit alleen: als de buit (een paar zeldzame maxi's, een stapeltje cd's en de volstrekt onvindbare Another Day-single) betaald moet worden, blokkeert mijn bankkaart: dat soort bedragen voor een paar stukken plastic met een gat doorheen vinden ze zelfs bij Fortis wat te veel van het goede.

l Grazende geit in het groen

Om van de schok te bekomen lopen we langs bij Nude, het health-restaurant dat eigendom is van Bono's oudere broer Norman. Het is een zaak die je zowat het Ierse equivalent van Exki zou kunnen noemen: op het menu alleen gezonde sapjes en broodjes tjokvol groenten die dagvers worden bereid. Van daar is het maar een paar straten lopen naar St. Stephen's Green, de groene long van Dublin. Sinds de leden van U2 ereburger van de stad zijn geworden, genieten ze volgens de traditie bepaalde privileges. Ze mogen bijvoorbeeld hun geit in het park laten grazen - een voordeel waar The Edge bij wijze van gimmick overigens al een paar keer gebruik van heeft gemaakt - en de groepsleden mogen volgens de wet nu ook hun auto op een willekeurige plek parkeren, iets wat Bono - volgens insiders zowat de slechtste chauffeur ter wereld - overigens toch al deed.

De leden van U2 zijn, ondanks een gemeenschappelijk buitenverblijf in het zuiden van Frankrijk, hun roots altijd trouw gebleven, én ze hebben een aanzienlijk deel van hun geld opnieuw geïnvesteerd in de Ierse economie. Dat valt nog meer op als je de oversteek maakt naar de oostelijke kant van Dublin, waar het havenkwartier is. Tot voor een paar jaar was dit een verpauperde buurt. Het percentage werklozen was er groter dan elders in de stad, je had er straten vol met piepkleine arbeidershuisjes, en nogal wat gebouwen stonden op instorten.

l Studio met skyline

Daar waren - in de gelijknamige straat - de Windmill Lane Studios gevestigd, die door toedoen van U2 wereldberoemd zijn geworden. Zowel Boy, October als War werden hier opgenomen, en het is ook de plek waar de bekende U2 Wall staat. Er hangen geregeld fans rond die hopen een glimp van de groep op te vangen, en als dat niet lukt, laten ze een boodschap achter op de muur. Dat gaat van een traditioneel 'Don't ever stop making music' en 'Thanks for saving rock 'n' roll' tot het iets aangebrandere 'The only reason I'd throw Bono out of bed is to fuck him on the floor'. De kans dat het doelwit van zoveel hormonen verstorende affectie dat soort graffiti ooit onder ogen zal krijgen, is klein, want tegenwoordig liggen de Windmill Lane Studios twee kilometer verderop aan Ringsend Road, in een geklasseerd art-nouveaugebouw waar niet alleen U2 zijn recentste meesterwerken heeft opgenomen, maar waar ook andere wereldsterren als de Rolling Stones, Norah Jones, Kylie Minogue en R.E.M. in het gastenboek staan. In deze buurt barst het overigens van de locaties waar U2 zijn sporen heeft nagelaten, al is Dublin voorlopig nog niet op het idee gekomen om daar munt uit te slaan. Zo fiets je bijvoorbeeld moeiteloos voorbij de anonieme Hannover Quay Studios, terwijl U2 daar - ook nu nog - vaak maanden na elkaar aan demo's zit te knoeien. Een paar passen verder ligt het roestige witte bruggetje waar een kwarteeuw geleden de hoesfoto's van October werden gemaakt. De oversteek over de sluis wordt vandaag nog amper gebruikt, en veel voorbijgangers blijken niet eens te weten dat de plek vereeuwigd werd door U2. Dekans dat je dit uithoekje over vijf jaar nog terugvindt, is overigens gering.

Op dit moment krijgt de hele buurt rond de dokken immers een nieuwe look aangemeten. Veel vervallen huisjes zijn inmiddels gesloopt om plaats te maken voor een enorm bouwproject waarbij letterlijk een hele nieuwe wijk wordt opgetrokken, vol met trendy designerlofts, hippe winkels en modieuze restaurants. Bovendien komen daar in 2007 ook de nieuwe U2-studio's te liggen, in een glazen toren van zestig meter die hoog boven het landschap uitsteekt. De eenheid van architectuur is even stijlvol als modern, en zorgt ervoor dat wat ooit de meest verwaarloosde buurt van Dublin was, binnenkort uitgroeit tot het nieuwe hart van de stad.

Ook vlakbij, maar aan de overkant van de Liffey, zie je The Point Depot liggen, een voormalig treinstation in Victoriaanse stijl waar in '88 passages voor de film Rattle & Hum werden opgenomen. Vandaag is het zowat de belangrijkste concertzaal van Dublin. Aan dezelfde kant - vlakbij, maar veel dieper het centrum in - ligt Earl Street, een straat die in alle toeristische gidsen staat omdat er op de hoek een standbeeld van James Joyce staat. Daar ligt evenwel ook Bonavox, de winkel voor hoorapparaten waar de jonge Paul Hewson inspiratie opdeed bij het verzinnen van zijn nieuwe artiestennaam.

l 'Everything you know is wrong'

Met meer dan 90 miljoen verkochte cd's en een paar van de meest lucratieve tournees in de geschiedenis van de rock-'n-roll op zijn cv kan Bono zich natuurlijk een aardig optrekje veroorloven. Hij woont tegenwoordig op een heuvel in Killiney, een rustige residentiële wijk een twintigtal kilometer buiten Dublin. De zanger heeft vanop zijn berg een prachtig uitzicht op zee, maar wie niet meteen de behoefte voelt om als een paparazzo in een bosje te liggen wachten tot de rockster boodschappen gaat doen, kan ook gewoon de tijd doden door de koperen toegangspoorten tot Bono's huis te lezen. Die heeft de zanger namelijk vol poëzie gegraveerd. Bovenaan staat in grote letters 'Everything You Know Is Wrong', de bekende slogan die tijdens de Achtung Baby-concerten regelmatig op de videoschermen werd geprojecteerd. Hij heeft ook een boodschap voor de fans achtergelaten: 'Believe that your work is worthwhile and not be willing to change it.'

Bono stamt evenwel uit een bescheiden arbeidersgezin. Wie een beeld wil krijgen van het milieu waarin de jonge Bono opgroeide, moet naar de noordelijke buitenwijk van Dublin, op een steenworp van de luchthaven. Daar bevindt zich de sociale woonwijk vol identieke, keurig verzorgde tweegezinswoningen. Veel toeristen zie je hier niet, maar voor wie een beeld wil krijgen van hoe de gemiddelde Ier vandaag leeft, is het best een uitstap waard.

l Rennen om stil te staan

Een goeie kilometer meer oostwaarts wordt de sfeer grimmiger. Als je Ballymun binnenrijdt, waan je je in een grauwe Ken Loach-film. Hier woont de laagste sociale klasse van Ierland en zit zestig procent zonder werk. Het enige wat de mensen bindt, is de zekerheid van een uitzichtloos bestaan. Zelfs de straatkinderen die op een grasveldje lopen te voetballen, beseffen al dat ze hun geld op een andere manier zullen moeten verdienen. Als ze vernemen dat we uit België komen, is het enige wat ze willen weten of drugs daar legaal zijn. Dit is het decor waar Running To Stand Still zich afspeelt, een ijzingwekkende ballad over heroïneverslaving die op The Joshua Tree staat. De seven towers waar Bono in het gelijknamige nummer naar verwijst, zijn de oostblokachtige flatgebouwen waar kansarme gezinnen met honderden tegelijk samenhokken. Vandaag staan er nog maar twee van de zeven torens overeind. De vijf andere hebben inmiddels plaats moeten ruimen voor duurdere luxeappartementen. Ook hier staat de vooruitgang niet stil. Erger nog: de vooruitgang snelt met zo'n tempo vooruit dat er in deze lagen van de bevolking een sociaal slagveld wordt aangericht. Dit is een Ierland dat je niet in vierkleurige vakantiebrochures toelacht. Maar het bestaat, en wie erin slaagt uit dit milieu te ontsnappen, kan alles aan. Zelfs uitverkochte stadions.

Drummer Larry Mullen groeide op in een wijk die vergelijkbaar is met die van Bono. De twee ontmoetten elkaar op de Mount Temple Comprehensive School, de eerste school in Ierland waar katholieken en protestanten in dezelfde klas zaten. Samen met The Edge en Adam Clayton richtten ze hun eerste groepje op en repeteerden ze in de keuken bij Larry thuis, aan Rosemount Avenue nummer zestig. Vandaag wijst niets in die straat er nog op dat er achter die wat banale voorgevel rockgeschiedenis werd geschreven.

l Kasteeltjes kijken

Op een doordeweekse dag straalt ook Slane Castle - een klein uurtje boven Dublin - weinig rock-'n-roll uit. Het kasteel is eigendom van lord Henry Mount Charles, en de dag dat wij er zijn, worden we door twee veiligheidsmensen vriendelijk maar kordaat aan de deur gezet. Het kasteel kan namelijk worden afgehuurd. Vandaag trouwt er een miljonairskoppel, en dat heeft weinig boodschap aan het feit dat U2 hier in '84 samen met Brian Eno en Daniel Lanois The Unforgettable Fire opnam. Vier jaar geleden keerde de groep hier trouwens terug voor twee emotionele concerten, in dezelfde week als die waarin Bono's vader overleed. Een van die optredens werd later ook op dvd uitgebracht.

Op de hoes van datzelfde The Unforgettable Fire staat een kasteel afgebeeld waar zelfs de Ierse toeristische dienst geen spoor van terug kon vinden. Moydrum Castle ligt inderdaad goed weggestopt. Er wordt in geen enkele gids naar verwezen, en ook langs de weg zijn er nergens bordjes te bespeuren. Het kost ons dan ook uren fout én verloren rijden, maar dan duikt -na een wirwar van minuscule weggetjes die op de duur zo smal worden dat je er nog nauwelijks met paard en kar door kan - plots het bekende silhouet van Moydrum op. Een poster van dat kasteel heeft in mijn tienertijd jaren aan de slaapkamermuur gehangen, maar het ziet er toch heel anders uit dan op de infraroodfoto van Anton Corbijn. Veel groener, natuurlijk, maar ook veel verwaarloosder. De ruïne is nu eigendom van een boer die er zijn paardjes rond laat grazen. De achterkant van het kasteel wordt als stal gebruikt, en heel welkom ben je er allerminst. De weide is afgespannen met prikkeldraad, en wie daarover klimt, krijgt meteen de briesende boer achter zich aan. Fotograaf Alex Vanhee wordt nog net niet aan een riek gespietst.

Daarmee wordt - voor de zoveelste keer tijdens deze reis - een pijnpunt blootgelegd. Ierland is nog niet klaar met U2. Waar Liverpool voor een groot deel overeind blijft door Beatles-toerisme en de Elvis-devotie in Memphis nog elk jaar een nieuw hoogtepunt bereikt, lijkt U2 - een van de meest invloedrijke groepen in de geschiedenis van de moderne muziek - door zijn eigen land nog niet groot genoeg te worden geacht om zijn geschiedenis ongeschonden te bewaren. Misschien moet de groep eerst splitten voor daar werk van wordt gemaakt. n

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234