Maandag 24/02/2020

Expeditie Antarctica

Geen enkele bestemming is momenteel zo hot en veelbesproken als het zuidelijkste punt in de wereld. In 2012 kiest Antarctica voor kwaliteit in plaats van kwantiteit. Zware schepen worden gebannen, en dat is maar goed ook.

Mastodontcruisers zijn niet meer welkom in de Antarctische wateren. Schepen die op zware olie varen worden er gebannen. Olierampen voorkomen primeert op nostalgie. De ban is goed nieuws voor het behoud van het continent en voor de avontuurlijke reiziger die graag op kleine expeditieschepen de wereld verkent.

Sowieso kan niet elke boot naar Antarctica, want naast veel regels en wetten moet het schip ook tegen een stootje van een ijsberg of golven van soms vijftien meter hoog kunnen.

Een van de weinige comfortabele expeditieschepen die in de toekomst nog in Antarctica mogen blijven rondvaren, is de MS Hanseatic. Het expeditieschip van het bekende Duitse Hapag Lloyd Kreuzfahrten, een klinkende naam in het wereldje van de cruiseboten, voldoet aan alle voorwaarden. Dat moesten we dus eens uitproberen.

Op de Hanseatic kan maximaal 180 man aan boord. Voor een cruiseschip heeft het de hoogste ice ranking, en het is ook een oude rot in de koude wateren van Antarctica. Samen met andere kleinere cruiseschepen zoals de MS Fram van Hurtigruten en de Prince Albert van Silversea, is het een schip dat iets groter is, maar toch voldoet aan de nieuwe eisen. De Hanseatic gebruikt trouwens ook zodiacs om zijn passagiers aan wal te brengen, en zo zijn er niet veel schepen. Tijdens een rondreis wordt gemiddeld achttien keer aan land gegaan, telkens in beperkte groepen. Antarctica is streng voor zijn bezoekers en toeristen, en dat is maar goed ook.

All aboard!

De Hanseatic neemt zijn tijd voor de tocht naar Antarctica. Vertrekpunt is Ushuaia, bijna het zuidelijkste puntje van Argentinië. Toegangs- poort tot het witte continent en voor veel zeevaarders, wetenschappers en expeditieleden de laatste kans om even van de bewoonde wereld te genieten. Wat hierna komt, is het surreële en vooral extreme einde van de wereld, waar niets meer is wat het lijkt.

De gevreesde Drake Passage, het stuk oceaan tussen Kaap Hoorn en het Antarctische continent, zit er voor de gasten van de Hanseatic op de heenreis gelukkig niet in. Sensationele en vooral angstaanjagende verhalen over hoe schepen tijdens de oversteek golven tot achttien meter hoog moeten trotseren, brengen menig reiziger aan het twijfelen. "Wordt het een Drake Shake of een Drake Lake?", vraagt iedereen zich af. Neen, de Drake staat voor de Hanseatic pas op het einde van de reis op het menu.

Nu eerst de beroemde en erg afgelegen Falklandeilanden. Een fijn extraatje tijdens deze zuidpoolreis - als je hier individueel naartoe wilt, en niet in groep zoals nu, moet je een aardig centje neertellen. Het bezoek is kort maar geeft toch een goed beeld van deze eenzame eilandengroep. Stanley, het hoofdstadje van de Falklands, ligt er wat triest en miezerig bij. Regen en grijze hemels horen natuurlijk bij een Britse kolonie die ergens verloren in de grote Atlantic drijft. In de victoriaanse huisjes zitten souvenirwinkeltjes verstopt. Het pinguïntoiletpapier heeft het meeste succes, ongeacht het label 'Made in China'.

Twee dagen op volle zee, tussen de Falklandeilanden en South Georgia, geven tijd om zeebenen te kweken en ons voor te bereiden op de witte woestijn. Ironisch genoeg is er bijna geen wind, maar wel een ambitieuze golfslag, veroorzaakt door een serieuze storm van enkele dagen geleden. De golven van soms meer dan vijf meter hoog en de beweging van het schip zorgen voor veel lege plekken aan tafel. Copieuze diners worden door lichte bouillonnetjes vervangen. Volgens de crew is dit peanuts. "Wacht maar tot de Drake", lachen ze.

Tijdens deze twee zeedagen zijn er voordrachten door specialisten en is er een bibliotheek vol boeken over de bestemming. De avonturen van poolavonturiers Ernest Shackleton en Robert Falcon Scott worden gretig verslonden. Cruiseschepen zoals de Hanseatic nemen wetenschappers en onderzoekers gratis mee, zodat ze tijdens de reis onderzoek kunnen doen, of ze worden aan onderzoeksstations in Antarctica afgezet. Deze afgelegen basissen worden vaak ook bevoorraad of krijgen wat extra proviand via de cruisers.

Op onze trip is David Russell aan boord, een Amerikaanse bioloog die aan het Duitse Senckenberg Museum of Natural History in Görlitz verbonden is. Zijn opdracht: de impact van het toerisme op de bodem van Antarctica onderzoeken. "Mijn instituut zou hier anders nooit centen voor hebben, om iemand individueel naar Antarctica te sturen, laat staan deze trip te betalen. Dankzij schepen zoals deze kunnen we onderzoek doen", zegt hij.

toast op shackleton

Een eilandengroep met een verleden van ontdekkingsreizigers, walvisvaarders, territoriale disputen en koppige researchers moet wel een speciale bestemming zijn. South-Georgia charmeert. De oude, verroeste walvisstations liggen er maar zielig en - gelukkig maar - nutteloos bij. "Asbestos, keep out!", staat op een bordje dat omringd wordt door zeehonden die op het kiezelstrand liggen te soezen. South-Georgia, dat via een speciaal statuut tot Groot-Brittannië behoort, was ooit de geologische link tussen Zuid-Amerika en Antarctica. Nu is het een bijna verlaten eilandgroep met een dramatische ligging. In het 'hoofdstadje' van Zuid-Georgia, Grytviken, ligt Ernest Shackleton begraven.

De kapitein van de Hanseatic brengt, met een glaasje rum voor alle passagiers, een toast uit op deze legendarische ontdekkingsreiziger. Op een zonovergoten dag, met de baai van Grytviken zo plat als een spiegel, is het moeilijk voor te stellen in welke condities Shackleton en zijn kompanen hier bijna honderd jaar geleden arriveerden na hun mislukte en dramatische Endurance-trip. Het museumpje geeft wat meer uitleg bij deze heldhaftige exploratiereizen.

South-Georgia is ook de thuisbasis van de koningspinguïns. De beestjes zijn half zo groot als de keizerspinguïns, maar daarom niet minder mooi. South-Georgia is een van dé plaatsen rond Antarctica om ze te spotten. Het beste wat je kunt doen, is gewoon gaan zitten. Geen beweging, geen geluid. De diertjes zijn nieuwsgierig en komen soms erg dichtbij. Met hun bijna tachtig centimeter zijn ze dan, zelfs met mensen in de buurt, nog steeds de koning van hun kolonie. Hoewel er miljoenen rond Antarctica leven, zijn ze beschermd en zijn er erg strikte regels om ze te bezoeken. Het expeditieteam kijkt strikt toe en iedereen krijgt maar vijftien minuten om aan land te gaan. Maar dat is genoeg tijd om er een onvergetelijk moment van te maken.

Wat je als toerist van Antarctica te zien krijgt, is slechts het topje van de ijsberg. Op de meeste traditionele routes staat het Antarctisch schiereiland op het programma en wie geluk heeft, kan één of twee keer voet aan land zetten op het echte continent. Dieper, meer naar het zuiden varen is vaak onmogelijk en wie dit toch wil doen, zal heel wat meer moeten betalen. Om de beroemde keizerspinguïns te zien moet je ook veel zuidelijker en weer dieper in de portemonnee tasten. Toch blijft het een spectaculaire tocht, zeker tussen de South-Orkneyeilanden en het Antarctische schiereiland.

muren van ijs

De Hanseatic is een dwerg vergeleken met de enorme ijsplateaus die je op deze oversteek tegenkomt. Wat boven het water uitsteekt, is maar een vijfde van de totale ijsmassa. Het zijn rechtlijnige, strakke muren die soms kilometers lang zijn. Tabular bergs heten ze in het Engels, omdat ze de vorm van een tafel hebben.

Op het bovenste dek van de Hanseatic teisteren enkele passagiers de koude zeewind met dikke vesten en grote cameralenzen. De muren van ijs krijgen de zon over zich, terwijl in de verte de hemel bijna pikzwart kleurt. Antarctica komt eindelijk dichterbij en niemand is er rouwig om.

Veel reizigers raken erdoor betoverd. De witte koorts. Sommigen beweren zelfs dat je er nooit van af geraakt. Passagiers lezen over de helden en ontdekkingsreizigers, maar ook over moderne avonturiers of mensen die in dit bijna onleefbare klimaat wonen.

Traag varen we door de kalme Weddellzee op weg naar Paulet Island, waar we enorme kolonies Adélie-pinguins bewonderen. Experts aan boord geven uitleg over elk dier dat hier leeft. Na enkele dagen weten we allemaal hoe je een zeeluipaard en een Antarctische pelsrob uit elkaar moet houden. De grote vogels zijn geen meeuwen maar skua's. Iemand pinkt een traan weg wanneer er enkele orka's naast het schip opduiken en traag meezwemmen.

De mooiste plek rond het Antarctisch schiereiland moet wel Paradise Bay zijn. Of misschien wel het Lemairekanaal, genoemd naar een Belgische ontdekkingsreizigers. 'Kodak Canal' of 'Fuji Street' wordt het kanaal wel eens genoemd, omdat het zo fotogeniek is. Bijna ondenkbaar dat hier mensen wonen.

Port Lockroy, een erg charmante Britse basis, is enkel tijdens de zomer bemand. Het Oekraïense Akademik Vernadsky Station is het hele jaar door open. Beide stations worden door de Hanseatic bezocht en verkend. Port Lockroy haalt de meeste inkomsten uit postkaartjes die hier met Antarcticastempel verstuurd worden, en uit souvenirs natuurlijk. Met het geld van de toeristen kon het oude onderzoeksstation gerestaureerd worden en wordt er aan research gedaan. Grappig: op het Britse station wonen enkel dames en enkele kilometers verder, bij de Oekraïense vrienden, zitten enkel mannen. Het Akademik Vernadsky Station wordt vooral voor onderzoek naar het klimaat gebruikt. Om de lange, donkere en vooral extreme winters door te komen, hebben de onderzoekers een oergezellige bar boven op hun station gemaakt, biljarttafel en vintage soundsystem incluis. Een glaasje wodka voor het schip weer afvaart? Waarom niet.

Een andere basis die op de lijst staat is Almirante Brown, een Argentijns station, dat uitkijkt over het magnifieke Paradise Bay. Met een zodiacbootje hier de ijsschotsen verkennen waar robben liggen te zonnen, geeft kippenvel. En dat komt niet van de koude. Op een zomerse en zonnige dag gaat de temperatuur vaak goed boven het vriespunt en kunnen de speciale, warme vesten uit. Zonnen en een kleurtje op de wangen op Antarctica, wie had dat ooit gedacht.

Groet aan de Belgen

Als we door de Gerlache Strait varen, met aan de ene kant Brabant Island, wat verder Anvers Island en aan de overkant Flandres Bay, kijken we even fier naar buiten. Onze landgenoot Adrien de Gerlache was met zijn Belgica een van de pioniers op Antarctica. De eerste beelden van het witte continent werden toen ge- maakt en Gerlache bracht in 1898 met zijn expeditie voor de eerste keer in de geschiedenis een winter op de zuidpool door. Hij omschrijft in een van zijn dagboeken de terugkeer van de zon en het einde van de harde en bijna dodelijke poolwinter als een moment zonder woorden. "De crew sprak gedurende zeven minuten niet. Het was een moment van nieuw leven."

De rijzige Britse expeditieleider aan boord van onze Hanseatic, David Fletcher, is ook een ancien. Hij bracht maar liefst viereneenhalve winter in onderzoeksstations op Antarctica door. Fletcher omschrijft net zoals Gerlache de terugkeer van de zon als iets opmerkelijks. Om dit te bewijzen toont hij foto's uit de seventies met sensationele zonsopgangen en bovenaardse kleurschakeringen. Fletcher vertelt en glundert. "Na een lange poolwinter zonder licht kun je plots weer de streek rond het kamp verkennen. Gaan zien hoe het met de keizerspinguïns en hun jongen is, bijvoorbeeld. Hoe zij ook die lange winter overleefd hebben. Je bent in die mate blij dat je de pinguïns als lotgenoten en vrienden beschouwt. Even neerzitten en er zelfs een praatje mee maken", lacht Fletcher. "Mocht je dit in Groot-Brittannië doen, dan vlieg je in therapie of erger."

David Russell, de Amerikaanse bioloog aan boord van de Hanseatic, heeft intussen zijn bodemstalen verzameld. Misschien dragen Russells bevindingen ooit bij tot een nog strengere wetgeving en beperkt toerisme in en rond Antarctica. Minder is soms ook beter, op dit fragiele en witte continent. Daar zal elke bezoeker die hier ooit was, meer dan een beetje akkoord mee gaan.

Praktisch

We reisden naar Antarctica met Hapag Lloyd, dat tijdens onze wintermaanden verschillende afvaarten naar Antarctica aanbiedt. De MV Hanseatic wordt gezien als het meest luxueuze expeditieschip dat er momenteel rondvaart. Er zijn naast Duitse ook Engelstalige expedities met een meer internationaal publiek. Volgend seizoen zijn er zowel vertrekken uit Kaapstad als Ushuaia. Prijzen beginnen vanaf 13.050 euro per persoon, alle vluchten, cruise van 18 dagen in vol pension en excursies inbegrepen. Met het zusterschip, de MV Bremen, kan dezelfde route reeds vanaf 8.820 euro, vluchten inbegrepen. www.hl-cruises.com Een Vlaamse reisorganisatie gespecialiseerd in trips naar het witte continent is Asteria Expeditions. Zij organiseren regelmatig speciale, Nederlandstalige cruises naar Antarctica. www.asteriaexpeditions.be Naar Ushuaia reizen kan vlot via een vlucht van Brussel naar Buenos Aires met British Airways vanaf 690 euro, taksen inbegrepen. www.britishairways.com

Een close encounter met pinguïns in Paradise Bay. Hier ervaar je de grandeur van de natuur.

Tussen de South-Orkneyilanden en het Antarctische schiereiland kom je kolossale tafelijsbergen tegen van soms kilometers lang.

Het graf van poolreiziger Shackleton in Grytviken, Zuid-Georgia.

Port Lockroy, een van de meest charmante, voormalige onderzoeksstations.

Een baby- pinguin ruilt zijn donzige pels voor zijn wit-zwart uniform.

Een zeeolifant verdedigt zijn nest op Zuid-Georgia.

Onder: een wandeling op Deception Island met zicht op de baai en ons schip, de Hanseatic.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234