Zondag 19/01/2020

Excuseer

'Geef me één citaat, en ik hang je ermee op.' Het is een rauwe werkelijkheid, bekend bij zovele politici, schrijvers, journalisten, noem maar op. Prima speech, juist artikel, maar één ongelukkige zin - niet ongelukkig qua intentie, maar erg verkeerd te lezen of te interpreteren - en je bent het haasje van je eigen woorden.

Dat ondervond ook paus Benedictus XVI, geboren Joseph Ratzinger. Hij hield in Regensburg een toespraak voor professoren, en als ex-hoogleraar doet hij natuurlijk erg erudiet, jargon onder elkaar: zelfs een paus is niets menselijks vreemd.

In dat kader gebruikt hij een citaat uit een middeleeuwse dialoog tussen de Byzantijnse keizer Manuel II Paleologus en een niet nader genoemde Perzische gesprekspartner. En die éne zin, waarin gezegd wordt dat er uit Mohammeds leer zoveel slechts voorkomt, kreeg dit weekend het gewicht van een kruis voor de paus. Ook al was zijn toespraak in haar geheel niet slecht, en zeker niet agressief tegenover de moslims.

Meer: de paus maakt een subtiel statement dat hij echt wel 'open' is. Benedictus citeert immers een Byzantijnse keizer. Voor wie echt níets van geschiedenis kent: Byzantijnse keizers gehoorzaamden de paus niet. Dat waren ketters, officieel geëxcommuniceerd ook, omdat ze mee verantwoordelijk werden gehouden voor het Oosters Schisma, de eerste fundamentele klap voor de universele pretentie van Rome. Benedicus citeerde dus een man die in zijn tijd in Rome officieel in de ban was als 'apostaat' - afvallige, ketter.

Maar in het ene zinnetje van die Byzantijnse keizer dat hij letterlijk citeert, staan zeer onvriendelijke woorden over Mohammed. En dat is dom. Omdat toespraken van een paus 'an sich' gelezen moeten kunnen worden, los van de academische context in Regensburg. Omdat er nu al misbruik van gemaakt wordt. De 'Beweging voor de Christelijke Solidariteit', de club van VB'ster Alexandra Colen en co., leest er meteen een veroordeling van de islam in. Terwijl de paus juist krijtlijnen voor een dialoog uitzette.

Zeker, het door Benedictus gebruikte citaat was ongelukkig, en dus fout. En hij weet dat zelf ook, want anders had hij zich niet geëxcuseerd.

En dat laatste blijft eigenlijk het opvallendst aan deze hele rel. Namelijk: dit weekend al had paus Benedictus zich verontschuldigd. Hij zei wel niet dat hij de moslims beledigd had, maar dat het hem speet dat zoveel moslims zich beledigd voelden.

Wie een beetje historisch besef heeft, weet dat met dit kleine gebaar een reuzenstap werd gezet. Of kent u voorbeelden van een paus die zich excuseert? Voor een goed voorbereide toespraak? Herinnert zich dan niemand meer hoeveel moeite Johannes-Paulus II had om zich te excuseren voor de eeuwenoude veroordeling van Galileo Galilei, meer dan 300 jaar na de 'fout'. Toegegeven, deze excuses zijn minder dogmatisch, minder historisch, maar toch: een paus die ziet en erkent dat hij fouten maakt, zet zijn eigen onfeilbaarheid tussen aanhalingstekens. Dat was niet de bedoeling, maar het is wel gezegd. 'Sorry, maar ik was niet perfect. Blijkbaar heb ik jullie ongewild gekwetst.' In die zin zette Benedictus, hoe vreemd ook, een historische stap naar nederigheid, en dus naar dialoog. Hopelijk ziet de moslimintelligentsia dat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234