Maandag 24/02/2020

Excentrieke kunstenaar

Het verstripte levensverhaal van de Duitse kunstenaar Kurt Schwitters oogt op het eerste gezicht vreemd. Maar ook Schwitters zelf was een bijzonder eigenaardig man.

Ik noem mijzelf Merz, zegt Kurt Schwitters (1887-1948) ergens in dit boek. En zo geschiedde: onder zijn nieuwe naam Herr Merz maakte de Duitser nu eens kunst die was geïnspireerd op de dadabeweging, dan weer op kunstenaars van De Stijl: Mondriaan of Van Doesburg. Kunst maakte hij niet langer, hij sprak van 'Merz' in plaats van 'kunst'. De Noorse stripauteur-illustrator Lars Fiske liet voor dit boek zowel Schwitters' familie als experts en kenners aan het woord en tracht zo een beeld te schetsen van deze excentrieke figuur.

Een verhaal met begin, midden en einde is er niet. Schwitters' levensverhaal en oeuvre worden via korte anekdotes en fragmenten verteld. Op zijn zoektocht ontdekt Fiske dat heel wat kunstwerken van Schwitters vernietigd zijn. Zo gaat de stripauteur op zoek naar een vervallen atelier dat Schwitters in Noorwegen bouwde. Dat er niet meer wordt omgekeken naar Schwitters' kunst, bewijst ook het piepkleine stenen Schwittershuisje op het eiland Huertoya (Molde), waar de kunstenaar samen met zijn vrouw een tijdlang verbleef. Restanten van zijn werken liggen er op de grond of hangen er aan de muur - de vergane Mondriaankleuren zijn nog net te zien. Terje Thingvold, conservator van het Romdalsmuseum, merkt bij dat bezoek zuchtend op dat ze eigenlijk een glazen koepel rond het huisje zouden moeten bouwen.

Wat volgt is Merz' vlucht uit Duitsland, nadat de nazi's zijn uitspattingen als ontaarde kunst bestempelen en hem opjagen. Hoe de oorlog al zijn kunst in zijn vier huizen vernielt, hoe zijn vrouw Helma sterft en hoe de man uiteindelijk zelf bezwijkt in het Lake District in Noord-Engeland.

Lars Fiske hanteert voor Herr Merz eerder een illustratie- dan een klassieke stripstijl. Zijn stijl is helder en doet bij momenten denken aan die van Joost Swarte en Ever Meulen, terwijl je hier en daar ook aan Reinhart en zelfs Hanco Kolk moet denken - alleen is Fiskes stijl veel hoekiger en daardoor wat minder warm en elegant. In feite is 's mans stijl onderhevig aan transformaties, afhankelijk van de scène die hij uitbeeldt. Dat geldt ook voor de inkleuring, die wordt aangepast aan het verhaal of de anekdote.

Uitgeverij Oog & Blik toont lef bij haar keuze om een boek te publiceren over een relatief onbekende kunstenaar, dat ook nog eens getekend blijkt in een niet meteen toegankelijke stijl. Herr Merz is echter enkel op het eerste gezicht een vreemd boek. Auteur Fiske hanteert weliswaar een aparte aanpak, maar laat de hand van de lezer nooit los. Onbegrijpelijk is het nergens, integendeel. Een kleine inspanning en u merkt snel dat dit de juiste aanpak is. Wie daaraan twijfelt, moet misschien even stilstaan bij Schwitters' laatste woorden in dit boek: "Creëer iets nieuws om de kunst levend te houden, ook al wordt het geen succes."

Lars Fiske, Herr Merz, Oog & Blik/De Bezige Bij, 112 p., 29,90 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234