Maandag 17/01/2022

Ex-premier verbreekt na een jaar het stilzwijgen en is klaar voor nog maar eens een comeback

Putain, putain, daar is Verhofstadt weer

Een jaar geleden zwaaide Arno, samen met de Europa-journalisten, premier Guy Verhofstadt uit op zijn laatste top. Deze week schalde 'Putain, putain, c'est vachement bien' opnieuw uit de boxen, bij de opnames van Lux en De Laatste Show. Verhofstadt is terug en heeft nog niets aan Sturm und Drang ingeboet. 'Macht is toch ook positief? Je kunt er dingen mee veranderen.' Door Liesbeth Van Impe

De nieuwe look valt op. De stoppelbaard, nonchalant zonder onverzorgd te zijn. De vlotte kleren, geen das in de buurt te bekennen, al hangen ze nog altijd om zijn lijf als aan een scheve kapstok. De nieuwe bril, met donkere montuur. Het halflange haar dat af en toe uit de ogen moet worden gestreken. Een stuk jonger, nu hij er tien kilo afgefietst heeft. De voorbije jaren zag hij er enkel zo uit op de schaarse vakantiefoto's.

Toch kan je maar beter niet suggereren dat de ex-premier ook nu van een vakantie aan het genieten is, dat hij in de uitbolfase van zijn carrière beland is. Hoe het met hem gaat? "Druk, druk, druk", zegt hij, voor hij aan zijn opsomming van op stapel staande boeken begint. Een goede maand geleden was er al Een New Age of Empires, een 'tussendoortje' van een paar tientallen bladzijden over een nieuwe wereldorde. Over enkele weken moet er al een halve klepper in de winkel liggen, over de aanpak van de economische crisis. En dan is het nog altijd wachten op het boek dat hij al meermaals groot aankondigde, maar dat er ten vroegste volgend jaar zou zijn: een turf over de teloorgang van het kosmopolitisme in Europa. "Ik schrijf tot drie uur 's nachts, tegen de deadline", blaast hij.

Maar hoe strak het schrijfschema ook is, deze week vielen er wel opvallend veel gaten in. Opnames voor De Laatste Show (Eén) op zondag, opnames voor Friedl' (Radio 1) en Lux (Canvas) op dinsdag, twee Europadebatten in de Vooruit op woensdag. Daarmee haalde hij trouwens ook het vtm-nieuws en Terzake. Dat begint sterk op een rentrée te lijken en zo heeft iedereen het ook begrepen, behalve Verhofstadt dan. Hij kijkt op net dezelfde manier als toen hij nog premier was en iemand het woord 'regeringscrisis' in de mond durfde te nemen. "Wat? Waar dan?" Het heet allemaal toeval te zijn, maar dan toch van het soort dat toppolitici met Fingerspitzengefühl zelf organiseren.

Leterme on my mind

De rentrée die zo niet mag heten, heeft één stelregel: het zal niet over de Belgische politiek gaan. Als in de Vooruit een scholier de vraag stelt of het wel zin heeft om het over Europa te hebben als Belgen er niet eens meer in slagen meer dan Vlamingen of Walen te zijn, schuifelt hij even ongemakkelijk in de zetel. "Wie heeft u dié vraag ingefluisterd? Het lijkt een poging om mij toch iets over de politiek te doen zeggen," lacht hij met het nasaal lachje dat enig ongemak verraadt. Waarop hij de vraag vooral niét beantwoord. Afdalen naar het weinig verheffende spektakel in de Wetstraat, het staat voorlopig niet op de mediaplanning.

En toch. Overal waar hij komt, herhaalt hij de korte inhoud van wat zijn magnum opus moet worden. Dat gaat zo: "Op het einde van de negentiende eeuw was Europa kosmopolitisch, multicultureel en multi-etnisch. In de geboortestad van Elias Canetti werden niet minder dan zeven talen gesproken (op eenvoudig verzoek levert Verhofstadt er trouwens ook telkens de opsomming bij, LVI). Maar de twintigste eeuw, de bloedigste eeuw ooit, de eeuw van de natiestaten, heeft dat kosmopolitische Europa kapot gemaakt. Het nationalisme en fixatie op een enkelvoudige identiteit hebben daar een eind aan gemaakt."

Wie kan in die aanval op het nationalisme en het identiteitsdenken iets anders zien dan zeer kritische commentaar op de gebeurtenissen van de voorbije twee jaar? In december 2006 haalde Verhofstadt met zijn Vierde Burgermanifest al hard uit naar tribalisme en nationalisme. Ook toen mocht dat geen campagne heten. Ook toen werd die uitspraak begrepen zoals ze bedoeld was: als een regelrechte aanval op CD&V en N-VA.

En wat kan een boek over de aanpak van de crisis anders dan contrasteren met de besluiteloosheid van de zittende regeringen, met het op zichzelf gerichte discours van Leterme?

Verhofstadt zal het trouwens nooit toegeven, maar in zijn achterhoofd huist nog altijd Leterme. De vernedering van 2007 is nog altijd niet helemaal verteerd, de revanche die op het geknoei van Leterme volgde, heeft die hoogstens wat verzacht. Een zeldzame slip of the tongue doet Leterme toch weer in de schaduw opdoemen. Zoals in Lux, over zijn eigen wijngaard: "Als je dan toch iets met landbouw moet doen, dan doe je beter iets met wijn dan met salade of bloemkool." Voor alle bloemkoolboeren nu meteen in hun kwade pen kruipen, alleen Leterme, de kampioen van geiten en vollegrondgroenten, moet zich hier aangesproken voelen.

"Wie gelooft die mensen nog?" Het zinnetje hakte er twee jaar geleden hard in, maar is intussen van zijn scherpte ontdaan, aangezien het zich geleidelijk tegen zijn eigen auteur keerde. Maar er was ook die andere steek onder water van Leterme. In de vtm-studio's, tijdens een van de schaarse rechtstreekse confrontaties tussen de twee kopstukken, keek Leterme Verhofstadt recht in de ogen en zei: "Ik weet niet of u nog wel eens onder de mensen komt..." Het was de samenvatting van het imago dat Leterme voor zichzelf creëerde: hij was kleigrond en buikgevoel, kermis en wielercriterium, boer op het erf en supporter in de tribune. En in dat alles was hij de anti-Verhofstadt, niet de man van bevlogen discours maar van gewone mensen. Dat zat allemaal in die ene venijnige opmerking. De sfeer in de studio zakte helemaal onder het vriespunt en achteraf beende Verhofstadt net niet vloekend naar buiten, zo snel hij kon.

Twee jaar na de anti-Verhofstadt lijkt Vlaanderen alweer klaar voor de anti-Leterme. En zie, hij heet Verhofstadt, Gents politicus van nog net geen 56 jaar, negen jaar premier geweest, helemaal klaar voor nog maar eens een comeback. En in alles de tegenvoeter van Leterme. Dan blijkt ook de nieuwe look niet zo onschuldig: die is meer van Parijs dan van Sint-Jan bij Ieper. Dan is ook de keuze in de mediaplanning niet zo toevallig: cultuur en Europa versus landbouw en Vlaanderen op zijn kleinst. Tonen dat je meer dan één boek gelezen hebt, dat je verder kijkt dan de kerktoren, dat je meer kan zijn dan de grootste gemene deler, het mag weer.

En dus ging Verhofstadt in Friedl' over zijn favoriete boeken praten. Popper, Claus, Canetti, Marquez... belezen zonder etherisch te worden. En dus kwam hij in Lux over zijn culturele passies vertellen, van wijn over architect Palladio tot opnieuw Claus en Canetti. Op vraag van Justine Henin kwam hij ook in De Laatste Show zitten, iets dichter bij de aarde. Voor scholieren kwam hij Europa uitleggen en hij werd er als een popster onthaald. 's Avonds deed hij het nog eens over, opnieuw voor een opvallend jong publiek in een volle Vooruit. Er is een Verhofstadt voor iedere smaak. Wie dit weekend zit te zappen, zal zowel Leterme als Verhofstadt tegenkomen, maar dan wel in een totaal andere context.

Niet overdrijven

"Ce qu'on te reproche, cultivez-le. C'est toi", citeerde Jan Leyers in de Vooruit Jean Cocteau. En Verhofstadt omarmt zichzelf. Maar zit het land echt te wachten op Verhofstadt, omdat hij wat meer cultuur en visie uitstraalt? De ex-premier zelf leek zich bijzonder goed bewust van het gevaar om al te ver boven het hoofd van de kiezers te gaan zweven.

Over zijn culturele interesses praat hij op de enige manier die hij kent: vol passie, het publiek meeslepend. Maar hij hoedt zich ook voor al te verdreven gekokketeer. Bij Lux hadden ze (natuurlijk) een goede Italiaanse wijn klaargezet, het onderwerp waar Verhofstadt zich wel eens een freak pur sang kan tonen. Maar dan toch niet als de camera loopt: voor hij zijn uitleg begon, gaf hij toch mee dat hij op het etiket gespiekt had. Uitpakken met Palladio is één ding, doen alsof je de jaartallen van zijn bekendste bouwwerken als parate kennis in het hoofd hebt zitten is een brug te ver. "Ik heb het daarnet nog rap even opgezocht", voegde hij snel aan zijn betoog toe. Net zoals hij in Friedl' zijn vriendschap met Hugo Claus relativeerde. Vlamingen houden niet van opscheppers.

Zelfs zijn houding lijkt bij tijden bescheidenheid uit te stralen. Als hij de Lux-studio binnenstapt, maakt hij zich klein, met zijn typische houding: rug gekromd, afhangende schouders, ietwat voorovergebogen. In de sofa's op het podium van de Vooruit zit hij ontspannen achterover geleund, trekt hij af en toe zijn kousen op, wacht hij zijn beurt af. Tot hij het woord krijgt en op dreef komt. Dan zit hij op het puntje van de zetel, druk te gesticuleren. De gebaren maken hem groot. "Mensen willen vandaag alles ca-ta-lo-ge-ren." Zijn handen hakken het woord in stukken. Hij zuigt de aandacht naar zich toe, zeker als ook zijn gesprekspartners vragen aan hem beginnen te stellen. Maar het overkomt hem minder vaak dan vroeger. In De Laatste Show geeft hij Henin en de andere gasten alle ruimte, hij leunt wat achterover. Uiterlijk bijzonder ontspannen, zoals overal waar hij tegenwoordig opduikt.

Nieuw is ook dat hij het iets minder moeilijk lijkt te hebben met persoonlijke verhalen. Ja, het klopt dat hij moeilijk sorry of bedankt kan zeggen, bekent hij in Friedl'. In Lux diept hij nog eens het verhaal op over de stapels oude deuren die hij in Toscane op het dak van zijn Fiat Panda naar zijn huis vervoerde. Zoon Louis, blijkbaar genoemd naar een bevriende archeoloog, heeft het meest afgezien van zijn sabbatical. "Nu ik thuis was, kon ik meer controleren of hij genoeg studeert", vertelt Verhofstadt. Even klinkt hij zelfs als een niet meer zo jonge vader: "Bij ons thuis staat de hele dag klassieke muziek op. Tot Louis thuiskomt en zijn muziek opzet. Doef, doef, doef... hoe noemen ze dat. Techno of zo?"

Hier sta ik, ik kan niet anders

Verhofstadt is dus klaar voor nog eens een campagne. Op nieuwe ideeën is het nog even wachten (hij zal ze nog nodig hebben als hij wil bewijzen dat hij echt nog eens opnieuw uit te vinden is), maar de goesting is er al. Binnen zijn partij twijfelen weinigen eraan dat hij op 7 juni zal scoren op de Europese lijst. Alleen, wat haalt het uit? Een overwinning kan nog wat meer eerherstel brengen, zeker. Het kan hem van zijn blijvende invloed op de partij verzekeren. En het brengt hem naar het Europees parlement.

"Gaat u daar ook zetelen?", stelde journalist Paul Goossens de logisch vraag tijdens het Vooruitdebat. Heel even leek Verhofstadt het noorden kwijt. "Euh, ja zeker? Wat zou ik anders doen?" Het is net die vraag die de komende maanden met een zekere regelmaat zal opduiken. Zit er nog meer in? Een prestigieuze internationale post? Een terugkeer naar de federale regering, wie weet, naar de Zestien? Een topjob is echter weinig waarschijnlijk. Verhofstadt zelf lijkt een dergelijk perspectief niet nodig te hebben, het jeukt gewoon te erg. Hij staat terug op het podium, omdat hij niet anders kan. Maar iedereen zal zich afvragen of hij toch geen zicht heeft op meer.

Zo gauw Verhofstadt zijn neus aan het venster steekt, wordt hij met argusogen gevolgd. Dat bleek nu al met deze rentrée, die formeel niet eens aangekondigd was en officieel zelfs ontkend werd. Maar die wel alle kranten en tv-zenders haalde. Of hij zingt onder douche weten we (nog) niet, maar "Putain, putain, c'est vachement bien" lijkt deze week wel gepast.

Friedl', Radio 1, zondag om 9u

Lux, Canvas, zondag om 21u.

In zijn achterhoofd huist nog steeds Leterme. De vernedering van 2007 is nog niet helemaal verteerd

In 'Lux', naast Justine Henin in 'De Laatste Show', in de Vooruit voor een jong publiek: er is een Verhofstadt voor iedere smaak

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234