Maandag 21/10/2019

Islam

Ex-moslims komen in het geheim samen: “Alle religies zijn bullshit”

Nadia Taher Beeld Tim Dirven

Ex-moslims kunnen in hun omgeving zelden praten over hun overtuigingen. Sinds een jaar komt een aantal van hen daarom stiekem in Brussel samen in een gespreksgroep. Voor één keer geven ze inkijk. ‘We hebben niets meer met elkaar te maken, zei mijn broer.’

Deze tekst ging starten met een ­intrigerende beschrijving van de ­setting, maar u zal het moeten doen met uw verbeelding. De identiteit van de deelnemers aan het gesprek, de locatie en het tijdstip van de bijeenkomst moeten geheim blijven.

“Voor de meeste radicalen onder de moslims is afstand doen van het geloof een misdaad waar de dood op staat”, klinkt het bij de vrijzinnig-humanistische vereniging deMens.nu, die deze gespreksgroep organiseert. “De kans dat ze afvalligen zullen ­willen treffen, is verre van onbestaand. Bovendien kan één daad van afschrikking het hele hulpproces in de knoei brengen.”

Beeld Fernando Leon

De gespreksgroep is voor de deelnemers een ‘safe zone’ en dat moet zo blijven. We stemmen ermee in, op voorwaarde dat we al de rest mogen opschrijven zoals het gebeurt. Van een ­gespannen sfeertje blijkt alvast geen sprake.

“Is er nog geen pizza besteld?” De 26-jarige Muhammed is een Turkse Belg van de derde generatie, met guitige blik. De groep is een mix van vluchtelingen en Belgen met een migratieachtergrond. Studenten, een graficus, een ­ambtenaar, verenigd door hun apostasie.

“De meesten komen voor de pizza en de Freedom Pils”, lacht de moreel consulent van deMens.nu die deze groep begeleidt. Freedom Pils is een biermerk voor cafés die aan het juk van brouwer AB Inbev willen ontsnappen, maar voor de groep ex-moslims heeft het een andere bijklank. “Zo’n pils is meteen ook de toelatingsproef, om te weten of iemand wel echt van zijn geloof is gevallen.” Het ijs is gebroken.

De gespreksgroep voor ex-moslims bestaat nu exact een jaar. DeMens.nu had al zo’n groep voor ex-leden van religies, maar er was nood aan een specifieke groep na een studiedag over het thema in het voorjaar van 2017. Filosoof Maarten Boudry deed toen in De Morgen en op sociale media een oproep aan ex-moslims om zich ­kenbaar te maken.

Een van de sprekers op die studiedag bleek de 26-jarige Fareed, een Afghaanse vluchteling, die zo aan de basis lag van deze praatgroep. Ondertussen zijn ze met een tiental.

Fareed is begin 2016 in België aangekomen en sinds augustus dit jaar erkend als vluchteling. “Dat was alsof een last van mijn schouders viel. Omdat ik mocht blijven, maar ook omdat ik het asielcentrum kon verlaten. Ik had daar verteld dat ik niet meer geloofde en dat was niet het beste idee. Mensen spraken niet meer tegen me. Sommigen zeiden letterlijk tegen hun kinderen dat ze geen contact met mij mochten hebben.”

Hij kwam in een depressie terecht. De stap om hun geloof op te zeggen, is voor veel moslims zo drastisch dat ze psychologische hulp nodig ­hebben.

“De moslimgemeenschap is méér dan een geloofssysteem, het is ook een sociaal systeem”, legt de moreel consulent uit. In het verleden begeleidde hij al een soortgelijke gespreksgroep voor ex-sekteleden. “Behalve een aantal problematische Koranverzen is er in België geen officieel beleid om afvalligen te mijden zoals bij de Jehova’s, maar soms komt het er in de praktijk wel op neer. Bovendien is de gemeenschap vele malen groter dan bij een sekte, waardoor er niet aan te ontsnappen valt.”

De gespreksgroep biedt hun een nieuwe gemeenschap. Elke avond snijden ze een bepaald thema aan. Er ontstaat blijkbaar vooral discussie over hoe hard je moet zijn voor de islam. Wie in België is geboren en getogen, heeft een mildere kijk dan de vluchtelingen in de groep.

“Ik heb in Afghanistan gezien hoe iemand halfdood geslagen werd omwille van godslastering”, verklaart Fareed. “In Kaboel stenigen ze ­afvalligen. Moslims zijn niet slechter dan andere mensen, maar ze vinden in hun geloof wel een verantwoording voor bepaalde slechte daden.”

Fernando Leon Beeld Fernando Leon

Vanaf zijn 16de begon Fareed te twijfelen aan zijn geloof. Zijn grootvader langs moederszijde was een atheïst en toonde dat het kon. Toch durfde hij er in Afghanistan nooit openlijk voor uit te komen. Zijn moeder, die nog ginder woont, is intussen wel op de hoogte en heeft het aanvaard. Fareed studeert nu aan de VUB en kan ervoor ­uitkomen.

Voor Muhammed, geboren en getogen in Antwerpen, is de relatie met familie en vrienden op dit moment moeilijker. “Ik heb dit nog nooit besproken met mijn ouders. Ook mijn zussen zijn niet op de hoogte.”

Muhammed kampt met hyperventilatie en heeft een periode doodsgedachten gehad. Hij heeft er een lange spirituele zoektocht op zitten. Op zijn 13de nam zijn opa hem mee naar een soefistische vereniging in Antwerpen, een mystieke stroming in de islam. Muhammed werd steeds strikter in de leer en ging enkele keren op bezoek bij hun leider in Turkije, die ze daar sjeik noemen.

Hoe meer hij zich echter verdiepte in ­religieuze boeken, hoe meer contradicties hij tegenkwam. Ben je nog een moslim als je geen vijf keer per dag bidt? Volgens een boek van de sjeik hing het af van welke school je volgt. Zijn imam in Hoboken, van dezelfde groep, zei iets anders. Nochtans had die imam toch gezegd dat de sjeik altijd 100 procent gelijk heeft?

“Ik heb dan online informatie opgezocht en kwam zo teksten van predikers tegen, maar ook websites die samenzweringstheorieën ontkrachten. Ik ontdekte dat een aantal van die theorieën, bijvoorbeeld over de aanslag van 9/11, ook door de sjeiks verspreid werden.”

De ultieme klik kwam, zo herinnert hij zich nog exact, op 1 januari 2015. Zijn ouders waren niet thuis en Muhammed zag zijn kans om naar een documentaire te kijken. “The Unbelievers heette die! Na afloop zei ik: alle religies zijn bull­shit.”

Muhammed ging er destijds een gesprek over aan met een neef met wie hij is opgegroeid. Ze spraken af aan de moskee na het vrijdaggebed. “Je gaat dit toch niet aan je ouders vertellen?”, was zijn reactie. Dat heeft Muhammed tot de dag van vandaag niet gedurfd. Bang om hen teleur te stellen. Maar het vreet aan hem.

Muhammeds verhaal doet denken aan dat van Hamza Louahrani in De afspraak vorig jaar. Die getuigde hoe zijn broer en zijn ouders alle contact verbraken. “Dan hebben we niets meer met elkaar te maken”, zei zijn broer. Met hem heeft Hamza nog altijd weinig of geen contact, omdat hij in het buitenland woont, maar de relatie met zijn ouders is erop verbeterd.

“Mijn moeder heeft me uiteindelijk toch gebeld en gevraagd hoe het met me ging”, vertelt Hamza aan de telefoon. “Dat zag ik als een signaal. Ik heb dan zelf veel moeite gedaan om mijn keuze te verantwoorden en uit te leggen. Het is nog niet zoals vroeger, maar er is alvast geen ­radiostilte meer, en vlammende ruzie evenmin.”

Geruisloos

België is samen met Nederland en Taiwan het beste land om als atheïst te wonen, volgens een rapport dat de International Humanist and Ethical Union (IHEU) vrijdagmiddag heeft voorgesteld in het Europees Parlement. Hoeveel afvalligen de islam in Vlaanderen kent, is niet geweten. Zelfs niet of hun aandeel stijgt of daalt. In een onderzoek van Corinne Torrekens (ULB) en Ilke Adam (VUB) uit 2015 noemde 90 procent van de Turkse en Marokkaanse Belgen zich gelovig.

Tegelijkertijd zagen de onderzoekers mogelijke tekenen van secularisering en een individualisering van het geloof. De imam bleek maar een beperkte invloed te hebben op de geloofsbelevenis. Maar het vaststellen van secularisering blijkt moeilijk. “Moskeebezoek en het deelnemen aan de vasten zijn niet per se de beste indicatoren, omdat het ook belangrijke sociale praktijken zijn”, zegt Ilke Adam.

In Nederland is er meer onderzoek. Een recente studie aan de Universiteit Utrecht bewees dat voor meer dan een kwart van de moslimjongeren het geloof minder belangrijk is dan voor hun ouders. Een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau stelde dit jaar dat de groep moslims in Nederland slinkt, maar ook dat de overgebleven groep steeds orthodoxer wordt.

Die tegenbeweging kan mogelijk verklaard worden door ‘reactieve religiositeit’: spanningen rond de islam en een gevoel van discriminatie kunnen leiden tot een sterkere identificatie en een strengere geloofspraktijk.

Maar terwijl salafisme en moslimextremisme de aandacht opeisen van de media, voltrekt er zich dus geruisloos ook een secularisering. En dat hoeft niet altijd met uitsluiting of bedreigingen gepaard te gaan.

De 26-jarige Nadia Taher reageerde vorig jaar ook op de oproep van Maarten Boudry en heeft er geen enkel probleem mee om ervoor uit te komen. Ze is geboren in Bangladesh en woont in België sinds haar 8ste: “Toen ik aankwam in België, zag ik dat leeftijdsgenoten andere dingen deden en mochten, en zo begon ik me vragen te stellen. Ik heb wel geprobeerd om gelovig te zijn en lang gedaan alsof, maar als je ouder wordt, besef je dat je dat niet langer kunt volhouden.”

Een goede vriendin, een moslima uit dezelfde gemeenschap, reageerde begripvol. Met haar ouders leidde het aanvankelijk wel tot emotionele discussies. Een moeilijke periode, waar therapie voor nodig was. “Maar ik ontdekte dat ik dat gespreksonderwerp ook niet altijd moest aankaarten. Dat ik hen tijd moest gunnen.”

Job in het buitenland

In 2016 is Nadia Taher naar Bangladesh gereisd en er verliefd geworden op een man. Een gelovige man, met wie ze vorig jaar is getrouwd. “Hij heeft nooit moeite gehad om mijn ongeloof te aanvaarden. Mijn man steunt me zelfs om uit te komen voor mijn ongeloof. Het was een islamitisch huwelijk, maar dat voelde vooral als traditie. Zoals hier ook ongelovigen voor de kerk trouwen.”

Aan de ramadan doet ze niet mee, maar bij de feestdagen gaat ze wel nog naar de moskee. “Als er lekker eten is”, lacht ze.

Het is de eerste keer dat Nadia Taher haar verhaal publiek maakt. Maar net als Hamza Louahrani vindt ze het belangrijk om dat te doen. “Door het voor onszelf te houden, lijkt het alsof we een minderheid zijn, terwijl er zeker nog meer jongeren twijfelen aan hun geloof en ermee worstelen”, zegt Taher. “We moeten dat debat starten zodat mensen zich niet alleen voelen. En zodat ze zien dat het niet automatisch betekent dat je je familie verliest.”

Maar iedereen doet het op zijn eigen tempo. Muhammed krijgt het thuis niet over zijn lippen. Hij gaat op zoek naar een job in het buitenland en wil verhuizen om letterlijk wat meer afstand te nemen van zijn familie.

 “Toen ik dat thuis vertelde, zei mijn moeder: ‘Ook daar vijf keer per dag blijven bidden, hoor’.” Muhammed glimlacht. “Ja, ma.”

Fareed en Muhammed zijn schuilnamen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234