Maandag 01/06/2020

Kernkabinet

Ex-jihadi getuigt: "Veel jongeren hebben niet-religieuze motieven om zich bij IS aan te sluiten"

Een jihadi in de straten van het nu belegerde Raqqa. Ook Mounaim verbleef in de ‘IS-hoofdstad’. Hij vluchtte toen hij werd gedwongen zich aan te sluiten bij een ‘vrijwillig’ zelfmoordcommandoBeeld REUTERS

IS voert een genadeloze oorlog in Syrië en Irak. Ook en vooral om de geesten, zegt Mounaim, een Marokkaanse ex-jihadi in Tanger tegen Laila Ben Allal. "Zolang het Westen de geschiedenis niet betrekt bij de analyse van de huidige situatie, zal er niets veranderen."

Ik ontmoette Mounaim voor het eerst tijdens een debat over radicalisering in het islamitisch instituut te Rabat. Dat was vorig jaar, kort nadat hij onder voorwaarden was vrijgekomen. De jongeman viel op omdat hij tijdens het debat een pertinente vraag stelde: waarom men niet genoeg in dialoog trad met jihadisten en potentiële Syrië-strijders. Ik zocht hem drie maanden later op in Marokko – op zoek naar antwoorden die ik miste in het debat over terrorisme. Ik wilde weten wat er omging in zijn hoofd. We spraken af in Tanger.

Wat heeft jou ertoe gebracht naar Syrië te vertrekken en je bij IS te voegen?

Mounaim: “Een viertal jaar geleden kwam ik in contact met een ronselaar, via een buurman. In het begin gingen we op café in een buitenwijk van Tanger, nadien spraken we regelmatiger af op afgelegen plekken. Soms trokken we de natuur in. Soms kwamen we samen op de Jirari-markt van Beni Makada in Tanger waar je naast groenten en fruit ook aan wapens kon geraken. Er kwamen veel salafisten ‘winkelen’. Toen dit later bekend werd, besliste de overheid de markt naar een andere plek te verhuizen.

“Maar goed. Ik wist op voorhand wat ik wilde, dus ging akkoord met alle afspraken. Ik liet een baard groeien, droeg een wijde broek en lang hemd.”

Was je praktiserend voor je je bij IS aansloot?

“Neen, ik ben eerder een cultuurmoslim. Ik ga enkel tijdens het Offerfeest naar de moskee. Meestal doe ik wel mee aan de ramadan. Ik was zeker niet radicaal – wie kennis heeft van de islamitische normen en waarden radicaliseert zelfs niet. Ik was niet vatbaar voor extremisme. Waarvoor wel? Mijn drijfveer was eerder financieel. Ik was de enige man in huis, zocht naar erkenning, waardigheid, avontuur. Maar ik geloofde zeker niet in de ideologie van IS.

“Zo zijn er grote groepen jongeren uit een grote diversiteit aan landen die allerlei niet-religieuze motieven hebben. Het is een illusie dat iedereen die zich bij IS voegt in religieuze zin geradicaliseerd is.”

In welke zin zijn die mensen dan wel geradicaliseerd?

“Ik had begrip voor de achterliggende beweegredenen van IS, de woede tegen het Westen. Maar om niet afgewezen te worden, paste ik mij volledig aan. Ik deed het gebed mee en volgde allerhande rituelen. Ik nam afstand van mijn moeder en zus van 21. Ik vertelde dat ik werk had gevonden in een hotel in Fnideq (kuststad in Noord-Marokko, LBA) en daar ook overnachtte, maar verbleef feitelijk samen met andere kandidaat-jihadisten in een afgelegen huis in de bergen, waar de rekruteerders het meest actief zijn.

“We verbleven daar een paar weken. Onze visa werden geregeld, we kregen kledij, zakgeld en een smartphone. Ik vertelde aan mijn familie dat ik werk had gevonden in de toeristische sector in het buitenland en vertrok naar Syrië. Dat is precies drie jaar geleden, ik was toen 28. We reisden via Tunesië, de transitroute waar we andere jihadisten ontmoetten, en Turkije. Al bij al was het een vrij aangename trip; alles werd voorzien zodat we ons thuis voelden.

“Maar toen ik aan de grens met Syrië na een halve dag mijn paspoort nog niet terug had, kreeg ik het benauwd. Ik zag een IS-militant praten met een grenswachter uit Qatar. Zowel de Turken, de Qatari’s als de IS-militanten konden het daar goed met elkaar vinden. Ze bleken dikke vrienden, niets was meer wat het leek. C’était du business la-bas. Er is een oorlog tegen IS, maar tegelijk is er business met IS. Ik zou in ieder geval mijn paspoort nooit meer terugkrijgen... Ik zat in de val en besefte daar en toen aan de Syrische grens dat ik wellicht een verkeerde beslissing had genomen.

IS-propagandabeeld van strijders die door de straten van Raqqa paraderen.Beeld AP

“Ik belandde in Raqqa, waar ik met landgenoten een vrij groot huis deelde, enkele kilometers buiten het centrum. Met het thuisfront hield ik één keer per week contact. Twee maanden hield ik vol dat ik in Italië zat. Pas nadat Moncif – een van de Tunesische jihadisten – onthoofd werd nadat hij weigerde de hand af te kappen van een winkelier die volgens IS verkeerde prijzen hanteerde – vertelde ik hen de waarheid. Mijn moeder is sindsdien zwaar ziek. Mijn zus heeft het me niet vergeven.”

Wisten jullie dan niet op voorhand wat jullie te wachten stond? Wat heb je daar in Raqqa gedaan?

“Na mijn twee maanden durende opleiding in het trainingskamp kon ik goed overweg met wapens en wist ik perfect hoe ik met huishoudelijke middelen een bom moest maken. Ik ging aan de slag bij de zedenpolitie onder de alias Abou Muhammad Al Magribi. Ik kon daar nog mee leven, maar na zes maanden werd ik gedwongen te kiezen tussen geëxecuteerd worden of me als martelaar aansluiten bij een ‘vrijwillig’ zelfmoordcommando.

“Ik sloeg op de vlucht. Het grootste deel van mijn loon heb ik uitgegeven aan mensensmokkelaars, die mij samen met Syrische burgers hielpen de grens over te steken. Op 15 september 2015 vluchtte ik in het holst van de nacht. Op dat moment waren er 250 van de 1.500 Marokkaanse IS-strijders gesneuveld. Dertig kwamen om in een zelfmoordcommando.

“Ik volgde de niet zo populaire vluchtelingenroute via de Algerijnse grens tot in Marokko. In Nador werd ik opgepakt en na ondervraging onmiddellijk overgebracht naar de gevangenis van Salé, waar ik een straf uitzat van 14 maanden. Terugkeerders die moorden hebben gepleegd, krijgen in Marokko een veel langere straf. Zelf heb ik geen moord op mijn geweten maar ik heb er wel zweepslagen uitgedeeld.”

Je vertelde dat geld je naar Syrië dreef. Hoeveel verdiende je?

“Een IS-strijder in Raqqa krijgt een salaris van 2.500 euro, als je trouwde kreeg je een premie. Dat loon zou ik hier in Marokko nooit verdienen.”

Wat maakt jongeren in Marokko in jouw ogen vatbaar om zich aan te sluiten bij de zogenaamde Islamitische Staat? Wat heeft jou zover gedreven? Toch niet alleen geld?

“IS is een sekte. In het begin werd ze voorgesteld als gewelddadige verzetsbeweging, later werd duidelijk dat het om de best georganiseerde, meest gruwelijke terroristische beweging ging.

"Kijk, de woede en het geweld van Syrië-strijders en hun sympathisanten vloeit voort uit de geschiedenis, de rol van het Westen in dat gebied, niet uit een handvol achterhaalde koranteksten die misbruikt worden door een terreurgroep.

“De geschiedenis moet als onderdeel van het probleem gezien worden. IS slaagt erin de harten en geesten te winnen van tienduizenden jongeren, omdat ze feiten aanhalen, en die inpassen in een verhaal van collectieve vernedering. Het is een bewust patroon van ‘wij’ tegenover ‘zij’. Radicale identity politics, dus. Maar onderliggend speelt die geschiedenis een hoofdrol. Kijk naar de rol van Frankrijk en Spanje in Algerije en Marokko. Wie was verantwoordelijk voor de eerste volkerenmoord in de Rif? Misschien zou het handig zijn om de chemische aanval door de Spaanse dictator Primo de Rivera en Hubert Lyautey op de Riffijnen bij te schrijven in de geschiedenisboeken?

Afgehakte hoofden van Marokkaanse moslims: een postkaart uit 1922 toont de barbaarsheid van het Franse koloniale verleden.Beeld rv

“De geschiedenis is alleszins niet begonnen op 7 januari of 13 november; de betrokkenheid van Frankrijk in het Midden-Oosten en Noord-Afrika gaat verder terug. Een postkaart uit 1922 weerspiegelt de wreedheid en barbaarsheid van het Franse koloniaal verleden perfect. De serie afgehakte hoofden van Marokkaanse moslims tentoongesteld op een muur, doet me sterk denken aan de hoofden die IS op spietsen steekt in het centrum van Raqqa.

“Nu, om eerlijk te zijn waren we wel slachtoffers van een grotere geschiedenis. Die geschiedenis is belangrijk voor IS. De groepsdynamiek deed de rest, samen met de overheden, legers en veiligheidsdiensten die tegen IS waren. Het gaat dus ook om slachtofferschap en de noodzaak tot verzet tegen de vijand. Ofwel ben je met ons ofwel tegen ons, er werd geen onderscheid gemaakt tussen westerlingen of moslims in het Westen. Wie niet meevecht met IS, wordt als afvallig beschouwd. Het is niet voor niets dat teruggekeerde Marokkaanse IS-strijders aanslagen zouden beramen in hun thuisland.

“Toen ik samenzat met onze ronselaar, werd ik continu blootgesteld aan beelden van bebloede lichamen in Bosnië, van verkrachte kinderen in Irak, van de naakte mishandelde mannen in de gevangenis van Abu Ghraib, van bombardementen op Gaza. Dat heeft een traumatiserend effect op mij gehad. Mijn ogen werden overspoeld met visuele beelden van dood, vernietiging, moord, marteling en onderdrukking van moslims. (stilte) Dat maakte me razend.

“Het was een psychologische marteling, telkens gevolgd door een extremistische boodschap: ‘Zie je wat ze met ons doen? Wat ga jij eraan doen? Toekijken?’ De combinatie van sociaal-economisch vastzitten, geen toekomstperspectief hebben in je eigen land, de uitsluiting en het idee dat er vijanden waren die uitgeschakeld moesten worden – in dit geval het Westen en de inefficiënte Marokkaanse overheid – zette me ertoe aan me aan te sluiten bij IS, ondanks mijn goede opvoeding en hoge studies. IS was gewoon het topje van een ijsberg, zeg maar.”

Maakt IS bij aanslagen een onderscheid tussen niet-moslims en moslims? Wat voelde je na de aanslagen op Charlie Hebdo, na 13 november en 22 maart?

“Ik was uiteraard niet gechoqueerd. Dat er aanslagen gepleegd zouden worden in het Westen, was bekend onder IS-strijders. En er zullen er nog volgen.”

“Dat er bij de aanslagen in Parijs en Brussel ook moslims stierven, dat maakt IS niet uit. Moslims die in het Westen leven worden als afvallig beschouwd, dus een moslim meer of minder maakt voor hen niet uit. Voor mij maakt het wél uit, terreur is niet het antwoord. Bovendien vind ik dat het fysiek uitschakelen van extremisten het probleem niet oplost. En dat alleen pogingen ondernemen om hen weer op het juiste pad te brengen ook niet helpt. Politiek geweld veroorzaakt meer geweld en zolang het Westen de geschiedenis niet betrekt bij de analyse van de huidige situatie, zal er niets veranderen en zal het extremisme toenemen.”

Denk je dat de overheden hier in Marokko en het Westen de juiste strijd voeren tegen radicalisme?

“Het is niet zomaar uit te leggen dat een welbepaald vers uit de Koran niet klopt en dat je geen onschuldigen mag doden. Sommige jongeren zijn helemaal niet religieus geradicaliseerd, maar willen gewoon een plek in de maatschappij. C’est si simple. Verder denk ik dat Marokko het juiste doet om extremisme tegen te gaan.”

Waar hou jij je nu mee bezig?

“Ik zit in een werkgroep samen met returnees en ex-jihadi’s, imams, therapeuten en sociologen. We komen maandelijks samen op een geheime plek en organiseren workshops voor jongeren en ouders.

“We hanteren twee principes: pro-islam en antiterrorisme. De workshops zijn intensief. IS hanteert een ideologie waarbij een gepercipieerde wantoestand wordt gecreëerd, waarbij de zwakke groep jongeren die vatbaar is voor deze ideologie het gevoel krijgt dat ze onrechtvaardig worden behandeld door een schuldige aan te wijzen: de overheid of een maatschappelijke groep. Tot slot worden deze beticht van al het kwaad van de wereld, zodat het vijandbeeld wordt versterkt.

“Dit leidt tot een complete dehumanisering van de ander en uiteindelijk tot geweld. Dit beeld proberen wij te ontkrachten. Met religieuze teksten, om de Koran te contextualiseren, en met therapie, om jongeren weer een gevoel van eigenwaarde te geven. We doen een beroep op het gezond verstand van de jongeren. Als je er even over nadenkt: 70 maagden in het paradijs, wie gelooft dat nu?

“IS voert een oorlog om de geesten. In die strijd mogen we ons niet onbetuigd laten. De geschiedenis van Marokko heeft me geleerd dat samenleven tussen verschillende religies mogelijk is.

“Maar zolang de oorlog in Syrië en Irak blijft woeden, zullen gewelddadige terreurgroepen zoals IS misbruik blijven maken van de situatie en hun machtsvacuüm alleen maar vergroten. Een paradigmashift kan er enkel komen als we samen op alle fronten strijden. Overheden moeten beseffen dat de houdbaarheidsdatum van hun falend politieke systeem dat vooral gericht is op eigenbelang al lang verstreken is. Er moet gewerkt worden aan een nieuwe internationale politieke agenda waarbij geïnvesteerd wordt in conflictoplossende systemen met draagvlak voor iedereen en waarbij de relatie tussen burger en overheid hersteld wordt.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234