Dinsdag 23/04/2019

Interview

Ex-feminist Warren Farrell: "Mannen doen veeleisend, gevaarlijk werk. Feministen hebben dat offer nooit erkend"

Warren Farrell. Beeld ISOPIX

Jongens hebben het lastig. Ze groeien op in een wereld die zich niet om hen bekommert, meent Warren Farrell (75), ‘de geestelijke vader van de mannenbeweging’. Farrell wijst naar de vrouw: "Mannen worden niet werkelijk gewaardeerd door vrouwen wanneer ze de rol van een zorgzame huisvader aannemen." 

Ooit was Warren Farrell een vooraanstaande feminist. In de vroege jaren 1970 zat hij in New York als enige man in de directie van de National Organization for Women. Hij werd op handen gedragen. Overal verscheen hij op televisie, zijn stukken voor de krant werden klakkeloos geplaatst en zijn lezingen zaten stampvol. Zijn workshops werden beroemd en berucht, vooral dankzij de schoonheidswedstrijden waar de mannen op hun uiterlijk werden beoordeeld door de vrouwen. Hij heeft honderden praatgroepen voor geëmancipeerde mannen opgezet. Een van de deelnemers heette John Lennon. Na afloop werd de Beatle voltijds vader van zijn pasgeboren zoon Sean.

Vandaag heeft Warren Farrell een twijfelachtige status. In diverse boeken en presentaties komt hij op voor de positie van de man. Volgens Farrell heeft de man namelijk ernstig te lijden onder de omwentelingen uit de jaren 1970. Sinds hij die positie innam, werd hij een paria. Zijn deelname aan het publieke debat verschrompelde.

Inmiddels slaat zijn boodschap aan bij een ontluikende beweging die stelt dat alledaagse discriminatie op basis van geslacht niet zozeer de vrouw treft, maar de man. Hoezo? Omdat de samenleving zou leunen op de offers van de man zonder oog te hebben voor zijn lijden. Bij deze ‘mannenrechtenactivisten’ geldt een van Farrells boeken, The Myth of Male Power, precies 25 jaar na publicatie als een onbetwiste klassieker.

En nu is er een nieuw boek: The Boy Crisis, over waarom jongens het zo moeilijk hebben en ‘wat we eraan kunnen doen’.

Farrell, 75 jaar, schreef het samen met John Gray, ’s werelds bekendste relatietherapeut die zijn roem dankt aan zijn stelling dat mannen van Mars komen en vrouwen van Venus. Wanneer we elkaar spreken via Skype komt Warren Farrell van minder ver, namelijk uit de tuin van zijn huis in Mill Valley, nabij San Francisco.

Waar is het verkeerd gegaan tussen u en de feministen?

Warren Farrell: “Ik steun hun principiële pleidooi voor bevrijding nog altijd. Ik wil dat vrouwen vrij zijn om het leven te leiden dat zij willen. Maar ik geloof dat feministen te ver zijn doorgeschoten. Zij sluiten mannen buiten en verafschuwen mannelijkheid. In de westerse samenlevingen is hun ideologie te dominant geworden.”

Te dominant? Feministen zullen dat betwijfelen.

“De enige woordvoerders over vraagstukken rondom mannen en vrouwen zijn feministen – en dat al tientallen jaren. Dat is een grote fout. Feministen leggen namelijk een vergrootglas op de vrouwelijke ervaring van machteloosheid of van mannelijke macht over hen. Zij negeren dat mannen eveneens machteloosheid ervaren en dat zij eveneens een zekere macht over mannen hebben. Vanwege het dominante feminisme bespreken we rondom deze thema’s alleen maar wat de feministen willen dat we bespreken.”

Misschien is dat omdat de vrouwelijke stem te weinig wordt gehoord in een samenleving waarin mannen de dienst uitmaken.

“Ach, het patriarchaat! Weet u, feministen doen graag alsof de wereld hiërarchisch is georganiseerd: mannen bovenaan, vrouwen onderaan. Daarmee slaan ze de plank volledig mis. De wereld werd nooit geregeerd door een patriarchaat, maar simpelweg door een noodzaak om te overleven. De overlevingsstrijd vereiste dat zowel mannen als vrouwen bereid moesten zijn om hun leven op te offeren. In de kracht van hun leven riskeerden vrouwen hun leven in het kraambed om kinderen te baren, terwijl mannen hun leven op het spel zetten in een oorlog om hun kinderen te beschermen.”

Die tijd is grotendeels voorbij.

“Akkoord, maar nog altijd offeren veel vrouwen hun carrière op, terwijl nog altijd veel mannen offers brengen in hun carrière. Althans, de meeste mannen die ik ken wilden het liefst schrijver, acteur, kunstenaar of muzikant worden, maar vrijwel zonder uitzondering hebben ze een dodelijk saaie kantoorbaan om hun gezin te onderhouden. Dát is het offer dat mannen brengen: zij doen werk dat geestdodend, veeleisend of ronduit gevaarlijk is. Feministen hebben dat offer van de man nooit erkend.

“Sterker, zodra mannen opklimmen in hun carrière en meer gaan verdienen, roepen vrouwen dat er sprake is van ‘mannelijk privilege’. Maar wanneer mannen hun baan verliezen in de fabriek, of wanneer ze worden uitgezonden als soldaat, kijkt niemand naar hen om.”

Zegt u nu dat mannen geen privileges ­genieten?

“Een man heeft niet een bepaald voorrecht om meer te verdienen dan een vrouw, maar een zekere verplichting. De man leeft met de verwachting dat hij zal worden bemind en bewonderd zolang hij geld verdient. Dat is geen keuze die een man vandaag voor zichzelf maakt, maar een historische, evolutionaire last, ondersteund door sociale druk.

“Beter is het om te spreken over maatschappelijke verwachtingen. Daar hebben mannen en vrouwen last van, want voor de vrouw was het immers ook geen privilege om kinderen groot te brengen. Daarom pleit ik voor genderbevrijding. Het zou goed zijn als vrouwen én mannen zich zouden kunnen bevrijden uit hun rigide rollen uit het verleden en zich meer flexibele rollen kunnen aanmeten.”

Jongens raken steeds verder achterop. In een hele reeks van cijfers toont Warren Farrell dat aan in The Boy Crisis. Jongens doen het minder goed op school dan meisjes. Hun IQ daalt, net als hun aantal zaadcellen. Ze hebben meer psychische en fysieke problemen, zoals ADHD en autisme, maar ook nieuwe aandoeningen zoals bigorexia, de variant van anorexia. Jongens plegen veel vaker zelfmoord. Ze zijn verantwoordelijk voor de toename in schietpartijen op scholen en zitten vaker en langer in de gevangenis. Ze hebben minder perspectief op een baan, omdat de moderne economie niet langer draait om spierkracht. Jonge mannen tot 30 jaar verdienen minder dan jonge vrouwen. Werkloze mannen hebben minder kans op een relatie.

De mannenbeweging zegt: als dit gold voor meisjes, zouden er allerlei werkgroepen, subsidiepotjes en beroemdheden klaar staan om de achterstand weg te werken. Waarom blijft het dan zo stil?

De beweging kent vele gedaanten. Sommigen eisen dat vaders evenveel rechten krijgen als moeders om hun kinderen te zien na een echtscheiding, of willen een opvanghuis voor mannen die door hun vrouw worden geslagen. Anderen vragen zich quasi plagerig af of de feministen na de vrouwenquota voor professoren en politici nu actie gaan voeren voor evenredige vertegenwoordiging in het leger of de vuilnisophaaldienst. Weer anderen plaatsen agressieve, beledigende opmerkingen over vrouwen, al dan niet ironisch bedoeld. Alom wordt Warren Farrell gezien als geestelijke vader van de mannenbeweging.

Beeld Sven Franzen

Begrijpt u het als mensen de mannenbeweging aanzien voor een ludieke grap of pathetisch gejank?

“Jazeker. In de ogen van de maatschappij is de man de koning, dus wanneer de koning zegt dat het tijd wordt dat hij bepaalde rechten krijgt, klinkt dat zonder meer lachwekkend.”

Er klinken flink wat seksistische en agressieve geluiden vanuit deze beweging. Stoort u dat niet?

“Ik ben me bewust van het risico dat mijn geloofwaardigheid wordt ondermijnd wanneer ik de vader van de mannenbeweging wordt genoemd en mensen vervolgens op onlinefora van de beweging op vuilspuiterij stuiten.”

U roept de leden van de beweging niet tot de orde?

“Ik begrijp de menselijke natuur maar al te goed. Bij het begin van de moderne feministische beweging zag je zulke vuilspuiterij ook. In 1967 had je het befaamde S.C.U.M.-manifest, waarbij de letters stonden voor: Society for Cutting Up Men. Welnu, ik geloof niet dat er vandaag een boek bestaat dat oproept om vrouwen in stukken te knippen.”

Dat manifest, vertaald als T.U.I.G. (Ter Uitroeiing van het Inferieure Geslacht), was satirisch bedoeld.

“Misschien, maar kunt u zich voorstellen dat een respectabele uitgever vandaag een boek met zo’n titel zou uitgeven als het zou gaan over vrouwen? Satire of niet, we zouden zeer verontwaardigd zijn over zo veel openlijke vrouwenhaat. Wanneer vrouwen zich daarentegen op een agressieve, badinerende manier uitlaten over mannen, zoals ze deden rondom #MeToo, is het niet alleen toegestaan, maar worden ze geprezen. Dat staat in schril contrast met wat mannen zich kunnen veroorloven om te zeggen over vrouwen. Eén opmerking die verkeerd valt, kan het einde van zijn carrière betekenen.”

Dus mannen in uw beweging mogen zich van u beledigend uitlaten over vrouwen, omdat het andersom ook gebeurt?

“De hatelijke opmerkingen van vrouwen over mannen waren voor mij nooit een reden om me te distantiëren van de feministische beweging. Destijds was het mij duidelijk dat vrouwen nog veel vooruitgang moesten boeken in de bevrijding uit hun traditionele rol. Het was belangrijk dat dit werd gezegd, want het moest worden gehoord. Datzelfde speelt nu bij mannen en dus weiger ik mij te distantiëren van de mannen­beweging.”

Dit voorjaar reed een Canadese student in Toronto tien mensen dood. Hij kwam uit een subcultuur van de mannenbeweging die ‘onvrijwillig celibatair’ leeft, zoals dat heet, en wilde wraak nemen op de aantrekkelijke mannen en vrouwen die wél seks hebben.

“Vanzelfsprekend keur ik dit geweld af. Wat er is gebeurd, was vreselijk en verwerpelijk. Ik wil graag dergelijk geweld in de toekomst voorkomen. Mensen die anderen pijn doen, hebben vaak zelf pijn. Vrijwel alle massale schietpartijen komen van jongemannen die geen of minimaal contact met hun vader hebben. Dit geldt voor 26 van de 28 massamoordenaars die in de laatste 70 jaar in de VS 8 of meer mensen hebben gedood. Zij voelen zich niet gewaardeerd, trekken zich terug en worden boos dat ze afgewezen zijn. Zolang we dit negeren, houden we die pijn in stand en dragen we bij aan hun verlangen om van zich af te slaan.”

Uw boek gaat vooral over Amerika. U stelt dat alle ontwikkelde landen een jongenscrisis kennen, maar is dat wel zo? In ons land zijn we wat meer geëmancipeerd. Is dat een goed of slecht uitgangspunt voor de verandering die u bepleit?

“In uw land is de feministische ideologie dominant. Dat stemt weinig hoopvol, want iedere ideologie leidt tot blikvernauwing. Als mensen erdoor worden bevangen, gaan ze simplistisch denken. Een complex vraagstuk als de veranderende rollen van vrouwen en mannen wordt dan teruggebracht tot eenvoudige uitgangspunten: mannen hebben privileges, vrouwen niet; mannen zijn onderdrukkers, vrouwen worden onderdrukt.

“Dat simplistische beeld staat echte oplossingen in de weg. Zolang een samenleving niet de behoefte erkent van beide geslachten om zich te bevrijden uit hun strikte, traditionele rol van vroeger, zal het moeilijker worden om de problematiek rondom mannen en jongens serieus te nemen en aan te pakken.”

Dus hoe meer emancipatie, hoe lastiger het wordt om de crisis onder jongens en mannen het hoofd te bieden?

“Nee, integendeel. U verwart feminisme met emancipatie. Anders dan u zou ik uw land niet ‘geëmancipeerd’ willen noemen. Werkelijke emancipatie leidt tot vrijheid. Daar is helemaal geen sprake van."

De feministen hebben in de afgelopen tientallen jaren een strijd ontketend, waarbij de vrouwen zijn komen opdagen om zich te bevrijden, terwijl de mannen aan de zijlijn bleven, hopend dat de kogels hen zouden missen. Dan is er geen sprake van emancipatie, maar van doorgeschoten feminisme – en tja, dan wordt het helaas lastiger om op te komen voor jongens en mannen.”

Bij velen in de mannenbeweging is Donald Trump geliefd. Met zijn politiek incorrecte optredens en autoritaire impulsen geeft hij als geen ander invulling aan het aloude beeld van een machtige, daadkrachtige man die er niet voor terugdeinst om denigrerend te spreken over vrouwen (‘grijp ze in hun poes’). Farrell moet echter niets van Trump hebben en noemt hem de personificatie van ‘toxic masculinity’. Hij stemde op Hillary Clinton en was openlijk donateur van haar campagne.

Het is tekenend voor de onafhankelijke, wat eenzame positie die Farrell inneemt. Hij is ook een van de eerste pleitbezorgers van genderneutrale termen: iets waarover wordt geschamperd in de manosphere. En waar de meesten van zijn volgelingen schoppen tegen de feministische revolutie uit de jaren 1960 en 1970, zegt Farrell die juist te willen vervolmaken.

Dat laatste moet u uitleggen.

“De feministische beweging loopt tegen haar grenzen aan, omdat mannen niet werkelijk worden gewaardeerd door vrouwen wanneer ze de rol van een zorgzame huisvader aannemen. Nog altijd wordt de man het meest gewaardeerd vanwege het inkomen dat hij verdient. Op deze manier zal het feminisme nooit volledig slagen. Immers, jonge moeders zullen zich verscheurd blijven voelen: moeten ze blijven werken of moeten ze thuis voor de kinderen zorgen? Die twijfel blijft bestaan zolang vrouwen niet in staat zijn om mannen voldoende respect te geven wanneer zíj de zorg op zich willen nemen.”

Maar een moderne, zorgzame man is toch wat vrouwen wel degelijk waarderen?

“Waarom worden vrouwen dan eerder verliefd op stoere voetballers en kille bankdirecteuren dan op de zorgzame, gevoelige types? En waarom klagen ze vervolgens bij hun vriendinnen over dat stoere, kille karakter waar ze zelf voor hebben gekozen?”

U generaliseert.

“Feministen realiseren zich niet dat de man altijd de beschermer van de vrouw is geweest, en dat vrouwen daarom zijn geprogrammeerd om niet verliefd te worden op zorgzame, gevoelige mannen. Wanneer vrouwen verliefd worden op zorgzame, gevoelige mannen, zullen mannen zorgzaam en gevoelig worden. De man wordt wat de vrouw wil dat hij wordt. Feministen snappen dat niet.”

Kunt u het hen uitleggen?

“Als een vrouw verwacht dat een man minder verdient dan zij, ziet ze hem vooral als een kind om voor te zorgen. De zwakte van de man is zijn façade van sterkte. Zonder die façade leert hij snel dat een vrouw niet in hem geïnteresseerd is. Als feministen dit mechanisme eindelijk gaan begrijpen, kunnen ze hun revolutie voltooien op een manier die goed uitpakt voor iedereen.”

Beeld Sven Franzen

Ziet u The Boy Crisis als een feministisch boek?

“Ja, ik geloof oprecht dat ik beter weet wat de volgende fase van het feminisme moet zijn dan de zogenaamde feministen van vandaag.”

Zijn onze jongens nog te redden?

“Ja, hoor. Werk aan goede communicatie zodat je huwelijk goed blijft. Kinderen die opgroeien zonder vader krijgen later vaak sociaal-emotionele problemen. Als na een scheiding de vader buitenspel wordt gezet, presteren de kinderen – en vooral de jongens – veel slechter dan wanneer de vader blijft bijdragen aan de opvoeding. De vader moet dat vooral doen op zijn eigen manier, dus niet als imitator van de zorgzame, beschermende moeder, maar als iemand die een beetje stoeit en de grenzen opzoekt, maar ook bewaakt. Als vader moet je je zoon aanmoedigen om zich uit te spreken over hoe hij zich voelt. Laat hem zien hoe je betekenis vindt in het leven."

“De zorg van de vader is anders dan die van de moeder. Kinderen ontwikkelen zich het beste wanneer ze beide kanten ervaren. Als dat het geval is, doen kinderen het zelfs na een scheiding best goed. Maar wanneer de vader afwezig is, en zeker als die door de moeder voortdurend wordt beschimpt, dan is dat een recept voor problemen.”

Wat kunnen we nog meer doen?

“Zorg dat vader en moeder op dagelijkse basis contact met hun zoon hebben, het liefst zo gelijk verdeeld als mogelijk. En we moeten zorgen voor meer mannelijke mentors en rolmodellen, bijvoorbeeld met meer mannen in het basisonderwijs, wat vooral belangrijk is voor de kinderen die thuis geen vader hebben.”

Mannen hebben misschien niet zo’n zin in een werkomgeving vol vrouwen.

“Akkoord. Voor vrouwen was het ook lastig toen ze arts of advocaat wilden worden, of een ander beroep die werd gedomineerd door mannen. Maar voor de ontwikkeling van een kind is het simpelweg ongezond als onze scholen worden gedomineerd door vrouwen.”

Want een juf wil dat jongens niet te druk zijn en hun ruzies oplossen door erover te praten?

“Weet u, als een juf aan een jongen vraagt om zijn gevoelens te uiten, dan heeft hij het gevoel dat hij zich moet gedragen als een meisje. Maar als de meester met de jongens uit de klas gaat praten over hun gevoelens, dan zien ze dat als iets wat onderdeel is van wat het betekent om een jongen te zijn. Dat is een niet te onderschatten, wezenlijk verschil. Dat alles zal helpen, zodat jongens een goed gebalanceerd leven kunnen leiden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.