Woensdag 28/07/2021

Even geduld, er zijn nog 60.000 wachtenden voor u

‘Met wachtlijsten moet je heel erg goed opletten”, waarschuwt een Vlaams minister. “Als je mensen de indruk geeft dat er ergens een tekort is, of toch minstens eentje dreigt, worden ze bang en gaan ze zich zéker haasten om hun naam erop te zetten. Als je eenmaal een wachtlijst opent, krijg je hem nooit nog weggewerkt.” Point proven. Niet alleen geraken de wachtlijsten niet weggewerkt, de grote meerderheid groeit alleen maar aan. Dat beleidsmakers niet tuk zijn op wachtlijsten, komt natuurlijk ook doordat de lijsten niet alleen blootleggen dat het beleid faalt, maar ook zwart op wit aantonen hoe groot dat falen precies is.

Voor we u om de oren slaan met cijfers en statistieken, toch een kleine nuance. Het totaalplaatje is zelden zichtbaar. Het gros van de wachtlijsten wordt bijgehouden op microniveau: meestal per instelling of organisatie, soms ook per gemeente, en heel uitzonderlijk per provincie. Daarom vermelden we er altijd duidelijk bij op welk niveau de wachtlijst wordt bijgehouden. Extra moeilijk is dat de wachtlijsten de ene keer per kop worden bijgehouden, de andere keer per dag. Zelden de beide samen.

Voor u zich de stuipen op het lijf laat jagen: de wachtlijsten hoeven natuurlijk ook niet zo dramatisch te zijn als ze lijken. Vele mensen schrijven zich preventief op een wachtlijst in, ‘voor het geval dat’, en dat geeft een vertekend beeld. Wie op een wachtlijst staat, blijft ook niet per definitie verstoken van hulp. Al is die, toegegeven, vaak niet meer dan een lapmiddel voor wat écht nodig is. Ten slotte wordt de invulling van vrijgekomen plaatsen meestal regionaal georganiseerd: het is niet omdat u nummer 60.000 bent op de lijst, dat u eerst de 59.999 anderen moet laten voorgaan.

OPVANG VOOR GEHANDICAPTEN: 21.304 wachtenden

De wachtlijst der wachtlijsten, en de reden waarom de Vlaamse minister van Welzijn (wie dat ook mag zijn) ook wel eens de minister van Wachtlijsten wordt genoemd. Dat de wachtlijst voor opvang van mensen met een handicap zoveel weerklank krijgt, heeft twee redenen. Om te beginnen is het eigenlijk zowat de enige wachtlijst die fatsoenlijk wordt bijgehouden, alle gedetailleerde gegevens worden uitzonderlijk verzameld in één Vlaams register.

Maar de wachtlijst voor gehandicaptenopvang weegt ook zo zwaar omdat hij maar niet weggewerkt raakt. Tal van ministers en regeringen beten er hun tanden op stuk. Op 30 juni van dit jaar registreerde het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) 15.097 ‘dringende zorgvragen’ (de wachtlijst wordt op die manier weergegeven), een jaar eerder waren dat er 12.213. Een stijging van 23,61 procent. In vijf jaar tijd verdubbelde het aantal dringende vragen. De enorme stijging is deels te wijten aan een betere registratie, maar wijst er volgens het VAPH ook op “dat het tekort aan ondersteuning in de gehandicaptensector zeer groot is en nog toeneemt”.

ASSISTENTIEBUDGET VOOR GEHANDICAPTEN: 5.470 wachtenden

Er werd in de voorbije jaren fors geïnvesteerd in het persoonlijk assistentiebudget (PAB), dat mensen met een handicap in staat moet stellen om door een systeem van hulp aan huis toch zelfstandig te blijven wonen. Meteen is het ook een manier om de druk op de opvanginitiatieven te verminderen. Maar ook voor het PAB bestaat een uit de kluiten gewassen wachtlijst, die blijft groeien: 4.804 mensen in juni 2009, 5.470 wachtenden in juni 2010.

SOCIALE WONINGEN: 61.064 wachtenden

Elke twee jaar wordt de ‘woonbehoefte’ in Vlaanderen in kaart gebracht; het is zo’n titanenwerk dat het niet jaarlijks herhaald wordt. De recentste cijfers dateren dus al van vorig jaar. Eind 2009 was er volgens de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen nood aan 61.064 sociale woningen. De eigenlijke wachtlijst, die niet centraal wordt bijgehouden, is nog langer. Er zijn immers mensen die in afwachting van een sociale woning al een andere kregen toegewezen, maar wel wachten op een nieuwe woning die beter bij hun noden aansluit. De wachtlijst groeit al een tijdje aan. Sinds 2005 is de behoefte aan sociale woningen met tienduizend stuks gegroeid: van dik 51.000 naar dik 61.000 in vier jaar tijd.

SCHULDBEMIDDELING:1.853 wachtenden

Een geweldig onderschat cijfer. Het Vlaams Centrum voor Schuldbemiddeling overkoepelt 331 erkende diensten voor schuldbemiddeling. Slechts tachtig daarvan houden een wachtlijst bij, waarop eind vorig jaar samen 1.853 gezinnen stonden geregistreerd. Een stijging van ruim 7 procent in een jaar tijd. Er zijn nog 167 andere diensten die wel een wachtlijst hanteren, waar echter niemand op stond. Maar 84 diensten houden geen wachtlijsten bij. De schuldbemiddeling neemt de laatste jaren explosief toe; vorig jaar waren al 84.522 gezinnen vrijwillig in een systeem van schuldbemiddeling gestapt.

VDAB-OPLEIDINGEN: 9.089 wachtenden

In augustus stonden bij de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling (VDAB) 9.089 mensen op een wachtlijst om aan een of andere opleiding te beginnen. Niet onlogisch, aangezien de VDAB elke cursus moeilijk elke dag opnieuw kan laten aanvangen. De wachttijd verschilt dan ook bijzonder sterk van opleiding tot opleiding. Het gemiddelde ligt op negentien dagen. De helft van de cursisten kan dus binnen negentien dagen na aanmelding aan een opleiding beginnen.

BIJZONDERE JEUGDZORG: 3.603 wachtenden

Om een beter zicht te krijgen op vraag naar en het aanbod aan jeugdhulp, is Jongerenwelzijn vorig jaar gestart met een systeem van centraal wachtbeheer. Dit jaar doen alle provincies mee. In het eerste kwartaal van 2010 stonden in de vijf Vlaamse provincies, Antwerpen ruimschoots op kop, samen gemiddeld 3.603 minderjarigen op de wachtlijst. Ruim de helft daarvan wacht op residentiële opvang. Het eigenlijke cijfer ligt nog hoger, want het registratiesysteem staat nog in zijn kinderschoenen en nog niet alle instellingen zijn aangesloten op het centrale systeem. “Dat de jongeren op een wachtlijst staan, wil niet zeggen dat ze ondertussen geen hulp krijgen”, benadrukt Jongerenwelzijn. “Veertig procent van de minderjarigen op de wachtlijst krijgt een andere vorm van overbruggingsbegeleiding tot ergens een plaats vrijkomt. Tegelijk merken we dat investeren in extra capaciteit werkt. De wachtlijst in Antwerpen neemt niet meer toe.”

SCHOLENBOUW: 1.550 wachtenden

Het zag er de hele zomer naar uit dat niet alle kinderen een plaats op school zouden kunnen bemachtigen. Vooral in Antwerpen was de vraag veel groter dan het aanbod. Uiteindelijk kon onderwijsminister Pascal Smet (sp.a) zijn belofte inlossen en is de wachtlijst voor een plek in de klas net op tijd weggewerkt geraakt. Maar de komende jaren kondigt zich meer van hetzelfde aan. Bij Agion, het Agentschap voor Infrastructuur in het Onderwijs, staan 1.550 scholen op de wachtlijst. Er zijn scholen die negen jaar wachten. Ze wachten samen op een totale subsidie van maar liefst 1,9 miljard euro. Om de wachtlijst weg te werken, zette de Vlaamse regering een publiek-private samenwerking op poten. Die PPS-constructie moet met privégeld in sneltempo scholen bouwen en vernieuwen, maar ze komt maar heel moeilijk van de grond.

ORGANEN: 1.279 wachtenden

Volgens cijfers van Eurotransplant, een samenwerkingsverband tussen zeven Europese landen, wachtten 1.279 Belgen op een nieuw orgaan. De voorbije drie jaar waren er nooit meer landgenoten aan het wachten op een nieuw orgaan. Vooral nieren (909 wachtenden) en levers (193) zijn gewild. Sommige op zich positieve evoluties werken nadelig voor de wachtlijst. Zo zorgt een daling van het aantal weekendongevallen bij jongeren ervoor dat er minder ‘jonge’ organen beschikbaar zijn. De overheid staat hier machteloos: ze kan moeilijk zelf organen fabriceren. Maar er zijn wel al jaren klachten over de wetgeving, die meer dan twintig jaar oud is. Zo worden organen in vele landen na een overlijden automatisch gereserveerd voor transplantatie. In België is dat niet het geval.

KINDERPSYCHIATERS: 47 dagen wachten

Minderjarigen moesten vorig jaar gemiddeld 47 dagen wachten om een afspraak met een kinderpsychiater vast te krijgen bij een centrum voor geestelijke gezondheidszorg. In sommige regio’s liep de wachttijd zelfs op tot 150 dagen. Problematisch, oordeelt ook de Vlaamse Vereniging voor Kinder- en Jeugdpsychiatrie (VVK). Kinderen met suïcidale neigingen moeten bijvoorbeeld binnen 24 uur gescreend worden. Dat gebeurt ook wel, maar zelden door een kinderpsychiater.

EETSTOORNIS: 40 dagen wachten

In de hele psychiatrische sector heerst een schrijnend tekort aan dringende hulpverlening. Ouders van kinderen met eetstoornissen trokken al diverse keren aan de alarmbel over het gebrekkige zorgaanbod. Patiënten met anorexia moesten eind 2009 gemiddeld 39 dagen wachten op een eerste consultatie, patiënten met boulimie 43 dagen. De wachttijd zit in stijgende lijn. Bovendien zegt die eerste consultatie nog niets over het vervolg van de therapie. Tussen het eerste gesprek en de start van de behandeling zit nog eens een serieuze wachttijd.

KINDEROPVANG: 10 procent wachtenden

Jonge ouders klagen steen en been over het tekort aan kinderopvang, de overgrote meerderheid van de crèches hanteert een wachtlijst. Probleem is dat die wachtlijsten amper worden gebundeld per gemeente, laat staan per provincie of per gewest. Het recentste en betrouwbaarste cijfermateriaal is een grootscheeps onderzoek van Kind en Gezin uit 2008. Daaruit bleek dat 9,8 procent van de ondervraagde ouders na zeven maanden zoeken geen kinderopvang had gevonden. Kind en Gezin vreest dat het er ondertussen niet beter op geworden is. “Het aantal nieuwe opvanginitiatieven zit wel in de lift, maar tegelijkertijd worden er ook steeds meer kinderen geboren en vallen de grootouders steeds vaker weg als opvangmogelijkheid”, verduidelijkt woordvoerster Leen Du Bois. “We betwijfelen of het aanbod even sterk groeit als de vraag.” Vorig jaar waren er in Vlaanderen 115.355 opvangplaatsen, 358 per duizend kinderen, maar dat volstaat absoluut niet.

ADOPTIE: 118 wachtenden

Voor binnenlandse adoptie wachten 118 koppels op een eerste screening. Daar zitten ook holebi’s en stiefouders bij die het kind van hun partner willen adopteren. Voor buitenlandse adoptie zijn de wachtlijsten minder duidelijk, omdat ze worden opgemaakt per organisatie en per land. Dat maakt een overzicht moeilijker. Een gemene deler is wel de duur van de adoptieprocedure. Het gemiddelde koppel staat vier tot vijf jaar op de wachtlijst, de periode tussen de aanvraag en de adoptie.

ENKELBAND: 565 wachtenden

Om de overbevolking in de gevangenissen tegen te gaan, wil Justitie vaker naar een elektronische enkelband grijpen als alternatief voor een celstraf. Probleem: voor dat alternatief bestaan lange wachtlijsten. Volgens de recentste cijfers van justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V) waren eind september 565 veroordeelden aan het wachten op een enkelband. Voor 403 anderen was nog een onderzoek bezig of ze al dan niet in aanmerking komen voor elektronisch toezicht, voor 873 anderen moet dat onderzoek nog starten.

WERKSTRAF: 1.047 wachtenden

Zelfde verhaal als bij de enkelbanden. Ook de werkstraffen moeten een antwoord bieden op de overbevolking in de gevangenissen, maar ook hier staat een wachtlijst in de weg. In september telde die 1.047 veroordeelden. Dat zijn er minder dan een half jaar eerder, de wachtlijst fluctueert nogal sterk. De wachtlijsten voor de enkelbanden en de werkstraffen illustreren dat de gerechtelijke molen nog altijd traag maalt. Lang wachten op een proces, vervolgens ook nog lang wachten om boete te mogen doen.

ASIELAANVRAGEN: 6.000 wachtenden

Zesduizend asieldossiers wachten bij het Commissariaat-Generaal op hun behandeling. Al die asielaanvragen moet het Commissariaat nog doorploegen om uit te zoeken of de mensen achter die dossiers recht hebben op een gewettigd verblijf in België. Het ziet er niet naar uit dat die wachtlijst snel zal inkorten, want de asielaanvragen nemen hand over hand toe. Hoogstwaarschijnlijk rondt het Commissariaat tegen het einde van dit jaar de kaap van twintigduizend aanvragen, het hoogste aantal aanvragen in tien jaar. In oktober registreerde het Commissariaat meer dan tweeduizend asielaanvragen, in november waren dat er tot nog toe een dikke duizend in de acht dagen dat de bevoegde diensten hun deuren openden.

ASIELOPVANG: 6.742 wachtenden

Fedasil, het agentschap dat logies voor asielzoekers regelt, heeft 19.000 opvangplaatsen, maar die zijn al anderhalf jaar permanent volgeboekt. Minstens 6.742 asielzoekers hebben sinds het begin van de opvangcrisis geen “bed, bad en brood”-plaats (wat de wet voorschrijft) gekregen in een centrum of hotel. De regering gaat nu 2.000 plaatsen extra fabriceren in afgedankte legerkazernes. Maar Fedasil voorspelt nu al dat die nieuwe plaatsen niet zullen volstaan. Gevolg: stations en tentenkampen vol asielzoekers én dwangsommen. Het agentschap heeft al voor 300.000 euro dwangsommen moeten betalen aan asielzoekers die het geen opvang kon geven. In 24 hotels, op twee na allemaal in de hoofdstad, huurt Fedasil permanent 1.200 bedden. Dat hotelasiel kost maandelijks 1,3 miljoen euro.

RUSTHUIZEN: 80.000 wachtenden

De wachtlijsten voor rusthuizen, serviceflats, thuiszorg en eigenlijk alles wat met senioren te maken heeft, zijn dé blinde vlek in de statistieken, vooral omdat ze per instelling worden bijgehouden. Onderzoeker Wim Vleeshouwers van de Provincie Antwerpen deed in 2008 het uitgebreidste onderzoek naar de wachtlijsten. Hij zuiverde ze eerst uit. Vele senioren schrijven zich immers jaren op voorhand, als ze nog kerngezond zijn, in op de wachtlijst voor een rusthuis. De directies gaven aan dat ze gemiddeld drie mensen moeten opbellen om een vrijgekomen plek in te vullen. Op die manier bracht Vleeshouwers de wachtlijst in de provincie Antwerpen terug tot zo’n 17.000 bejaarden, ongeveer evenveel als er nu in Antwerpse rusthuizen wo-nen. Voor heel Vlaanderen zou dat betekenen dat 80.000 mensen op een plek in een rusthuis wachten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234