Zondag 29/01/2023

Eva: 'Nieuwe vrienden maken, waarom niet?'

Moeder, waarom lenen wij? Om leuke buurtgenoten te leren kennen, of om een centje bij te verdienen? Zij smeet zich een paar dagen in de sharing economy; hij heeft er toch zijn bedenkingen bij...

Als het over de deeleconomie gaat, halen eindredacteurs doorgaans alles uit de kast om een zo straf mogelijke titel te bedenken. 'Bezit is passé!', zag ik staan in De Groene Amsterdammer. En: 'Lenen is het nieuwe hebben!' in Trends. Time Magazine noemde de sharing economy zelfs 'Een van de tien ideeën die de wereld zullen veranderen'. Niet slecht!

Zelf ben ik nogal een groentje op dat vlak. Ik heb - zoals de meesten, vermoed ik - vooral al veel gelézen over Peerby, Thuisafgehaald, Freecycle, Cambio... Om te weten hoe passé bezit nu effectief is, wil ik in een paar dagen tijd zo veel mogelijk uitproberen. Wie weet leer ik er zelfs een paar leuke mensen uit de buurt mee kennen.

Eén ding hoef ik alleszins niet meer te testen: Airbnb. Geweldige ervaringen mee. Je voelt je een klein beetje een local omdat je niet op hotel slaapt, maar in een echt appartement. Je hebt bovendien je eigen keukentje (oké, voor de vorm) en je betaalt een stuk minder. En ondertussen staat de eigenaar paraat om je tips te geven, om je de meest geheime kroegen en de leukste restaurantjes aan te wijzen. Het is maar één keer gebeurd dat we moesten slapen onder schmutzige lakens. De koelkast plakte toen min of meer dicht, en in de douche vond ik dikke, zwarte haren waar ik me niet te veel vragen bij durfde te stellen. Een uitzondering, want meestal liggen de schone handdoeken op ons te wachten. Onlangs, in Lissabon, had de verhuurder zelfs een stadsplannetje en een paar foldertjes uitgestald op tafel. Het leek wel een hotel!

Te koop: limoentaart

Intussen heb ik er al mijn vakantiedagen voor dit jaar doorgejast - en hetzelfde geldt voor mijn vakantiegeld. Daarom moet ik mijn avonturen wat dichter bij huis zoeken. Ik heb bijvoorbeeld net mijn eerste Thuisafgehaald-klant over de vloer gehad. Via die website kun je zelfgemaakte maaltijden voor een prikje te koop aanbieden. Minder overschotjes weggooien, en tegelijk buurtbewoners leren kennen, zo luidt de achterliggende gedachte.

Ik had mijn onder vrienden en familie beroemde 'key lime pie' (limoentaart op z'n New Yorks) aangeprezen op de website voor twee euro per stukje. Met een gratis koffie erbij, voor de gezelligheid. Niet veel later kreeg ik een berichtje van ene Mark, die hier vlakbij woont. Of hij vier stukjes kon reserveren? Nog voor ze gebakken was, had ik de helft van mijn taart al verkocht.

Uiteindelijk werd het een gênante ervaring... Mijn kruimeldeegtaart leek deze keer meer op kruimels dan op taart, en toen Mark, een serieuze zestiger, hier over de vloer kwam, zag ik in zijn ogen een zweem van teleurstelling die mij door de grond deed zakken van schaamte. Acht euro voor een halve, klein uitgevallen taart leek plots je reinste afrip. En dat ik toevallig mijn oudste joggingbroek droeg, en afgetrapte pantoffels, maakte het niet beter.

Het werd nog ongemakkelijker toen de stukjes taart aan de bakvorm bleken vast te kleven (een taartschep bezit ik niet, dessertketter dat ik ben) en één stukje ondersteboven viel toen ik het wilde neerleggen in Marks plastic potje. Ik had nog net de tegenwoordigheid van geest om een fikse korting aan te bieden, maar die gratis koffie heeft Mark nooit gekregen...

Gisteren heb ik gezien en geproefd hoe het wél moet. Joost kookt samen met zijn vriendelijke vrouw elke week een twaalftal porties bij elkaar. Ze ontvangen hun veelal vaste klanten met de glimlach, en op de site regent het bedankjes. Ik kreeg een royale portie groenteragout met zoete-aardappelgratin mee voor amper vijf euro. En passant vertelde Joost dat hij ook een van de drijvende krachten is achter de vzw 'Dégage', een particulier autodeel-initiatief met een dertigtal auto's en vijfhonderd gebruikers. En o ja, ze doen ook nog aan LETS, een ruilhandelsysteem om diensten en spullen te delen met buurtbewoners. The real thing.

Maar over all werd Thuisafgehaald toch een redelijk traumatische ervaring. Ik zal maar focussen op het afspect 'afgehaald', want de thuiskok in mij blijkt nog een tikje prematuur.

Wandelabonnement

Ik zet nu ook mijn eerste stapjes op Peerby.com. Zodra je je inschrijft en aangeeft waar je precies woont, kun je oproepjes lanceren. 'Een elektrische drilboor wordt gemiddeld amper 13 minuten gebruikt', zo lees ik op de site. 'Waarom dit soort spullen niet delen met anderen, in plaats van ze stof te laten vergaren in de garage?'

Gelijk hebben ze! Maar... wat heb ik nodig? Op dit moment helemaal niks, buiten dan misschien een taartschep. Ik lanceer dan maar een oproepje 'Haardroger gezocht'. Eigenlijk heb er er een die perfect werkt, maar ik kan even niets anders verzinnen. Nog geen halfuur later bieden twee stadsgenoten mij hun haardroger aan. Hoe fantastisch is dat? Ik kies voor Kris, die het dichtst bij mij woont. Voor ik op mijn fiets spring, overweeg ik om mijn haren nat te maken met een washandje, voor wat extra geloofwaardigheid. Maar omdat het toch regent, laat ik het maar zo.

Het is intussen pikdonker, en op de fiets voel ik toch wat twijfel opborrelen. Welke vrouw fietst er nu in haar eentje naar een wildvreemde man, 's avonds laat, om een haardroger te lenen? 'Gent opgeschrikt door bizarre haardrogermoord', zie ik al in de krant staan. Of: 'Prille dertiger doodgeföhnd door psychopaat'.

Wat een opluchting als 'Kris' een vrouw blijkt te zijn. Kris is gewoon blij omdat zij ook eens op een oproepje kan reageren, nadat ze al een notenkraker en een fiets heeft geleend via Peerby.

Ik heb daarnet nog een oproepje gelanceerd, gewoon om te zien of dit ook zou lukken: 'Hond(je) gezocht, om morgen samen te gaan wandelen'. En ja hoor, intussen heb ik kennisgemaakt met een mama van twee, die vlakbij woont en niet altijd evenveel tijd heeft om de hond uit te laten. Morgen mag ik dus haar lieve hond ontmoeten; ze wil me zelfs meteen een wandelabonnement cadeau doen.

Bontgekleurde troep

De Gentse afdeling van Freecycle, op Facebook, telt 36.729 leden. Spullen die je niet meer nodig hebt, kun je op de pagina gooien, en wees maar zeker dat je ze kwijtraakt. Keukentafels, koffiefilters in vreemde formaten, potsierlijke schilderijen, droogkasten en afgedankte speeltjes wisselen hier van eigenaar, en in de stoet bontgekleurde troep passeert nu en dan ook een echt pareltje. Héél snel zijn, is de boodschap.

Nagellakjes, daar heb ik er bijvoorbeeld echt te veel van. Drie potjes die ik nooit gebruik, zet ik op de foto, en die foto post ik op de pagina. Binnen het kwartier reageren zestien vrouwen en één man (voor zijn dochtertje...) met het vaste codewoord: 'Interesse', of 'Interesse!!!!!', of 'INTERESSE!'. Het voelt zelfs een beetje vies: wie moet ik nu kiezen? Diegene die het eerst reageert, dan maar, en de anderen stel ik teleur. Wat lastig, dat die snelle mevrouw nog steeds niet opgedaagd is... Eigenlijk had ik ze ook gewoon aan mijn nichtjes kunnen geven.

Met een PlayStation-game gaat het een stuk vlotter. Uit 46 kandidaten kies ik Anna, die naast 'interesse' ook schrijft dat ze in een leefgroep werkt voor jongeren met gedragsproblemen. Ze hebben net een gameconsole gekocht, en kunnen dus spelletjes gebruiken. Haar glimlach als ze een uurtje later voor de deur staat, is hartverwarmend. Met een spelletje dat mijn vriend beu was, kunnen we nu een hele bende jongeren blij maken.

Ook als je zelf iets zoekt, kun je een oproep plaatsen. Zo passeren er nu en dan oproepjes van studenten haartooi en voetverzorging ('Ik zoek vooral mensen met veel eelt!'), en heb ik een overspannen studente een uurtje geholpen met het uittikken van haar stageverslag.

En... het 'My Little Pony'-paardje op de cover? Jawel, gevonden op Freecycle! Waarvoor dank, Nancy.

--

Ringo: 'Waar poen is, zijn geen vrienden'

Gratis delen zoals onze collega Eva doet, dat verdient knuffels. Desalniettemin houdt het begrip 'share economy' - ook wel peer-to-peer economy genoemd of collaborative consumption - wel degelijk het woord 'economie' in. Los van de kleinere, vooral lokaal werkende communities zoals Peerby, is de sharing economy dan ook booming business waar miljarden mee gemoeid zijn. Airbnb biedt geen gratis kamers aan, Uber geen gratis ritjes, noch zijn andere kapers op de kust gratis, zoals Snappcar en TaskRabbit. Veel Share-websites verhandelen diensten en producten 'onder vrienden'.

Wat bedrijven zoals Airbnb en anderen in feite doen, is het privéleven vermarkten en economiseren. De vriendschapssfeer kenmerkte zich nochtans door de afwezigheid van de markt, van geld. Dat is bij deze verleden tijd. Een logeerkamer diende vóór Airbnb als slaapplaats om een vriend of familielid op te vangen wanneer dat nodig zou zijn. Nu is die kamer gecommercialiseerd en staat die te huur.

Blijde hippiegedachte

Een auto aan je vriend lenen? Waarom zou je dat nog gratis doen? Daar betaalt die vriend toch voor? Kijk maar eens naar Snappcar, de app waarmee 'vrienden' jouw auto lenen voor een prijsje. Door de share economy staat er een bedrag op iedere dienst die je daarvóór gratis aanbood aan vrienden. Natuurlijk verhuren Airbnb'ers en Snappcar-gebruikers vooral aan internetkennissen en zelfs onbekenden. Een vriend zou je je auto nog gratis uitlenen. Toch? Hangt af van hoe close die vriend is. Een goede vriend gratis, een mindere vriend betalend... Die denkoefening alleen al vernietigt de kern van vriendschap. Waar poen is, zijn geen vrienden.

Thuisafgehaald.be laat je toe om de overschot van je maaltijd door te verkopen. Het gevolg: mensen koken speciaal om op die site te verkopen. Is dat delen? Neen, dat is een verdoken en summier gereglementeerde manier van voeding verpatsen. Naast de commerçanten zijn er uiteraard ook nog de 'eerlijken'. Zij die echt hun resten verkopen. Ook dat is een dienst die in het verleden gratis was - of had moeten zijn. 'Den overschot' vroor je in of gaf moeder aan de kinderen mee.

Het gaat nog veel verder dan etensresten verkopen. De zogenaamde private dinners schieten als paddenstoelen uit de grond. Het werkt als volgt: een persoon maakt gebruik van zijn sociaal netwerk om vrienden en kennissen uit te nodigen om te komen eten. Er wordt gekookt en gezellig getafeld en op het einde van de avond wordt de rekening gepresenteerd. Private dinners zouden gezellig zijn omdat iedereen elkaar kent: men komt immers uit dezelfde vriendengroep. Maar de zeebaars met risotto smaakt naar onze mening toch wat wrang. Private dinners genereren inkomsten op vrienden.

Poen of naastenliefde?

Vooral de grote spelers van de share economy ruiken naar poen eerder dan naastenliefde. Vaak is een share-platform een verdoken manier om goede arbeidsvoorwaarden alsook een stukje belastingen hier en daar te omzeilen. Bart Eeckhout van onze krant had het daar al over, alsook menig andere journalist. Airnbnb neemt klanten af van hotels door oneerlijk te concurreren, taxibedrijf Uber doet hetzelfde met de taxiwereld. Het zijn vooral erg liberale stemmen die pro pleiten.

Arbeidsvoorwaarden en belastingen: heel die boekhoudkundige rimram klinkt uiteraard oersaai, maar bedenk dat de share economy enerzijds vertrekt vanuit een blijde hippiegedachte - gezellig delen - maar uiteindelijk wel de sociaal zwakkeren treft. Of dacht je dat de gemiddelde CEO voor Uber rondrijdt? Je biedt jezelf als taxichauffeur aan omdat je geen werk hebt, of slecht betaald wordt. TaskRabbit in Amerika ruikt zelfs naar moderne slavernij. Op de website kun je aangeven welke huishoudelijke taak er moet gebeuren, en je plakt er een prijs op. Vervolgens wordt er een bende rabbits voor je uitgezocht waaruit je zelf dan een winnaar kan kiezen. Na de dienstencheque een waarlijk nog goedkopere manier om je handen niet vuil te maken.

TaskRabbit en andere share-ondernemingen worden aangeprezen door de Australische Rachel Botsman. Zij is de auteur van What's Mine is Yours, zowat de bijbel van de share economy. Volgens Rachel halen share-bedrijven die goede oude traditie van delen opnieuw naar boven, 'doch op maat van de Facebook-generatie', zegt ze er netjes bij. Dat kan. Vroeger zal grootvader ook wel een of andere verveelde knul uit het dorp een cent toegestopt hebben om het gras te maaien. Het voorbeeld dat Rachel zelf geeft tijdens een TED-lezing, vinden wij toch van een andere orde. Zij had het over Chris Mok. Chris is een dertiger die zijn job verloor en dankzij TaskRabbit nu zijn brood verdient door overal knusjes op te knappen.

Als je Rachel hoort spreken, vergaat het hippiegevoel. Reputatie is het nieuwe geld, stelt zij. Een goede reputatie hebben op het internet leidt tot harde cash. Want als je betrouwbaar bent, willen mensen je kamer huren, je auto lenen of, in het geval van Chris Mok, jou aannemen om een Ikea-kast in elkaar te steken. Rachel vertelt tijdens de TED-lezing dat er al bedrijven bezig zijn om alle scores en reviews van dienstverleners zoals Chris Mok te bundelen op een profielpagina. Met één klik in Google kun je dan Chris' scores bekijken, van Airbnb tot een of ander platform waar hij misschien ooit geld heeft geleend. Heeft Chris ooit een Uber-accidentje gehad, het zal erbij staan. Kortom, een profielschets zoals grote kredietbedrijven die opstellen om de kredietwaardigheid van een klant te bepalen, maar dan véél persoonlijker en véél uitgebreider.

Big Brother-achtig

Inderdaad, bijzonder Big Brother-achtig, maar heus geen sciencefiction. Bedrijven zoals Connect.Me en TrustCloud zijn er al mee bezig. Een goede reputatie verkrijg je door het vertrouwen van klanten te winnen. Als Airbnb'er vertrouw je op de mensen die je in je kamer binnenlaat - en andersom - de Peerby-gebruiker vertrouwt erop dat je niet met zijn klophamer gaat lopen. Vertrouwen winnen op het internet, is echter niet voor iedereen even eenvoudig. Chris Mok, we blijven even bij hem, wist heel wat Amerikanen gerust te stellen met zijn betrouwbare, blanke gelaat. Of de gemiddelde zwarte man datzelfde vertrouwen uitstraalt, is maar de vraag. Feitje: de beste verhuurders op Airbnb zouden blanke dames zijn, de slechtsten zwarte mannen.

Daphne Evertse (Universiteit Utrecht) schreef een boeiende thesis over de betekenis van 'vertrouwen' voor de share economy. Ze schreef dat het vertrouwen stijgt naarmate de sociale afstand tussen mensen verkleint. We vertrouwen dus vooral gelijkgezinden. Homogeniteit is troef. Met andere woorden: ras en cultuur blijven eerder gescheiden in al die communities. Voor kleinere diensten zal het meevallen, Thuisafgehaald.be bijvoorbeeld. Maar of Jan zijn auto zal uitlenen aan Achmed via Snappcar?

'Je wordt je eigen ondernemer', zegt Rachel Botsman tijdens haar lezing voor TED. Voordat die gedachte echt kan doorsijpelen in de geest van de toeschouwers, voegt Rachel vlug toe dat het eigenlijk om empowerment gaat, om het creëren van boeiende persoonlijke relaties. Creëer je echt duurzame relaties met share-websites? Hell no! Je nieuwe vriendschappen worden economisch onderbouwd. Je bent elkaars klant. Vriendschap wordt economie.

Het gevolg van de share economy zal zijn dat iedereen wel een handeltje heeft. In principe verplaats je de markt gewoon naar een veel persoonlijker niveau. Dat vinden personen zoals Rachel Botsman geweldig. Dat we allemaal de kruidenier van onze voorraadkast worden... Hebben wij toch onze bedenkingen bij. Laten we die share economy vooral klein, fijn en hippie houden. En gratis. Want dan kunnen we 'share' nog vertalen als 'delen', en niet als 'verhuren'.

---

Wat is wat?

Thuisafgehaald.be

Hier kun je zelfgemaakte maaltijden voor een zacht prijsje te koop aanbieden, of bij buurtgenoten op zoek gaan naar je eigen avondeten.

Peerby.com

Zoek je een drilboor, een roze pruik of een extra fiets voor een weekje? Via Peerby lanceer je je oproepje bij mensen die in de buurt wonen.

Freecycle

Weggeefwinkel via Facebook. Spullen die je niet meer hoeft, bied je hier 'te geef' aan. Freecycle leeft al in Gent, Antwerpen, Brussel, Aalst, Dendermonde...

Airbnb

Online marktplaats waar je een logeerkamer, huis, studio of appartement te huur kunt aanbieden. Sinds 2008 boekten al miljoenen vakantiegangers hun slaapplaats via de website.

Uber

Taxidienst die via een app klanten met officiële taxichauffeurs, maar ook met privéchauffeurs verbindt. De app is actief in 150 steden in 42 landen.

Snappcar

Nederlands autodeelbedrijf. Via de site kun je jouw auto te huur aanbieden, of de auto van een andere gebruiker huren. In Nederland zijn er al 25.000 gebruikers en 2500 auto's, er is sinds kort ook een Duitse Snappcar.

Taskrabbit

Website waarop je - veelal huishoudelijke - klusjes voor een prijsje kunt uitbesteden aan een 'rabbit'. Voorlopig alleen in de VS en Londen.

Daar komt de sint!

Volgende week zondag, 30 november, worden overal in het land 'Speelgoed Geefpleinen' georganiseerd, naar aanleiding van het cadeautjesseizoen. Heb je oud speelgoed in goede staat, dan kun je er die dag iemand anders blij mee maken. Meer info op www.bewustverbruiken.be

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234