Vrijdag 07/10/2022

'Euthanasie is te vanzelfsprekend geworden'

In een lijvig artikel buigt het Amerikaans tijdschrift The New Yorker zich over het Belgische gebruik van euthanasie bij ondraaglijk psychisch lijden. Enkele nabestaanden stellen daarin het nijpend gebrek aan overleg en begeleiding aan de kaak.

Het is niet voor het eerst dat Belgische euthanasie de internationale annalen haalt. In het buitenland kijken ze al veel langer met grote ogen naar de euthanasiewetgeving in ons land. Zeker in religieuze - vaak Amerikaanse - kringen wordt met ongeloof gereageerd op het feit dat artsen hier het leven van patiënten beëindigen vanwege ondraaglijk fysiek of psychisch lijden.

"In België wordt euthanasie omarmd als een symbool van verlichting en vooruitgang, een teken dat het land zichzelf bevrijd heeft van zijn katholieke en patriarchale roots", schrijft The New Yorker. In een ruim artikel gaat het Amerikaanse tijdschrift in op ondraaglijk psychisch lijden. De hoofdvraag: 'Vanaf wanneer zouden mensen met een niet-terminale ziekte hulp moeten krijgen om te sterven?'

Onoordeelkundig

Het stuk begint met een beschrijving van Godelieve De Troyer, de moeder van Tom Mortier die in 2012 euthanasie kreeg van de bekende LEIF-arts en oncoloog professor Wim Distelmans. Moeder en zoon hadden al enige tijd geen contact meer, maar op aandringen van Distelmans ontving Mortier wel een e-mail van de euthanasieprocedure, waarop hij uiteindelijk nooit reageerde. Sindsdien voert hij een verbeten strijd tegen de wetgeving, diende hij een klacht in bij de orde van geneesheren, het parket en trok hij zelfs naar het Hof voor de Rechten van de Mens.

Voor Mortier is het duidelijk: de euthanasie van zijn moeder is ondoordacht en onoordeelkundig uitgevoerd. Distelmans op zijn beurt benadrukt dat alle procedures zijn gevolgd, zelfs door een priester, dat de vrouw uitvoerig is gevolgd en dat de euthanasie meerdere malen is uitgesteld in de hoop dat moeder en zoon toch nog het contact zouden herstellen. Mortier zelf wil niet meer reageren in deze krant.

De Leuvenaar is niet de enige in het artikel die zijn ongenoegen uit over de manier van werken. Ook Margot Vandervenne vertelt in het Amerikaans blad hoe haar depressieve moeder zonder haar medeweten euthanasie kreeg.

De derde die haar verhaal doet is Kerstin Huygelen, dochter van de bekende feministe Lily Boeykens. Toen bij Boeykens alzheimer werd vastgesteld, besloot de dame vroegtijdig euthanasie te vragen, inmiddels tien jaar geleden. "Mijn moeder was nog kerngezond, had nauwelijks symptomen", vertelt ze. "Ik heb twee medische dossiers die dat bevestigen. Er was een vermoeden van alzheimer. Distelmans zelf vond dat het veel te vroeg was, en uiteindelijk ging de euthanasie toch vroeger door dan oorspronkelijk besproken, ondanks onze uitdrukkelijk vraag om het uit te stellen. Die ochtend dat het gebeurde heb ik hem nog gebeld en gesmeekt om het uit te stellen, maar hij weigerde. 'Dat was nu eenmaal de planning', klonk het."

Toch is Huygelen geen rabiate tegenstander van euthanasie. "Ik vind het goed dat het bestaat, maar het mag niet ontaarden. Zeker als je ziet hoe weinig rekening er wordt gehouden met kinderen en kleinkinderen. Euthanasie is te vanzelfsprekend geworden. Stel je het in vraag, dan word je meteen in de hoek van de radicale opposanten geduwd. Ik verzet me niet tegen euthanasie, wel tegen het onderonsje van artsen die al die beslissingen neemt. De cultuur van ons-kent-ons overheerst."

Neuroloog De Deyn en oncoloog Distelmans zijn formeel: in de zaak-Boeykens zijn alle procedures en regels gerespecteerd. "Ik heb die dame meer dan drie jaar gevolgd", vertelt De Deyn. "Dat was een van de mooiste gevallen van euthanasie die ik ooit heb meegemaakt. Het dossier is goed en mooi onderzocht en de dochter was volledig op de hoogte. Die vrouw zou je kunnen vergelijken met Dimitri Bontinck, die wordt ook door alle media opgevoerd maar is weinig geloofwaardig."

Tendentieus

Wim Distelmans noemt het artikel in The New Yorker tendentieus en eenzijdig. "De journalist heeft er een aantal dossiers uitgepikt en die uitvergroot", zegt hij. "De zaken die worden aangehaald zijn uitzonderingen. In 99,9 procent van de gevallen wordt euthanasie in familiaal verband behandeld. Een enkele keer is dat niet mogelijk. Bovendien is dit ook een elementair mensen- en patiëntenrecht. Geeft een patiënt aan mij aan dat de grens is bereikt, er is geen medische oplossing en het is conform de wet, wie ben ik dan om dat te weigeren? Als je aan alle familieleden toestemming moet vragen, ben je ver van huis."

Hoeveel patiënten in België euthanasie hebben gekregen voor zuiver ondraaglijk psychisch lijden, is niet exact becijferd. Voorlopig wordt die categorie in de statistieken nog niet bijgehouden. Distelmans schat dat het om 50 gevallen per jaar gaat.

Professor psychiatrie Dirk De Wachter, die ook wordt geciteerd in The New Yorker, gelooft dat in zulke gevallen misschien bijkomende criteria opgenomen zouden kunnen worden. "We moeten extra oplettend zijn, want ondraaglijk psychisch lijden is toch complexer dan terminaal lichamelijk lijden. Ik vind dat we daar niet voorzichtig genoeg in kunnen zijn, zonder dat ik me daarbij bij de rabiate voor- of tegenstanders voeg. We moeten ons durven afvragen of we dit niet verder kunnen verfijnen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234