Woensdag 28/09/2022

Brexit

Eurosceptici in heel Europa wrijven zich in de handen

Marine Le Pen van het Franse Front National. Beeld BELGAIMAGE
Marine Le Pen van het Franse Front National.Beeld BELGAIMAGE

Voor de tweede keer hebben de Britten Europa bevrijd, dit keer niet van Hitler-Duitsland, maar van de bedilzucht van Brusselse eurocraten. Dat is de reactie uit de hoek van de anti-Europese krachten op de uitkomst van het referendum.

Bert Lanting

De vrijheid heeft gezegevierd", concludeerde Marine Le Pen, de leider van het Franse Front National, glunderend nadat duidelijk was geworden dat de Britten voor een brexit hadden gestemd.

Voor de eurosceptische partijen her en der in de Europese Unie is de 23ste juni een keerpunt. "De Europese Unie heeft gefaald als een politieke unie", zei Beatrix von Storch, europarlementariër voor de eurosceptische Duitse partij Alternative für Deutschland (AfD), opgetogen. Eindelijk heeft de eurosceptische beweging de volwassenheid bereikt.

Een jaar of tien geleden werden de nationalistische, anti-Europese partijen in Brussel nog beschouwd als politieke dwergen. Frankrijk en Nederland hadden tegen de Europese Grondwet gestemd, maar in het Europees Parlement doolden de eurosceptische afgevaardigden nog rond als daklozen. Omdat ze geen fractie vormden, kregen ze nauwelijks spreektijd. En als ze een fractie vormden, viel die al snel uit elkaar omdat ze binnen de kortste keren slaande ruzie kregen met elkaar.

Dat maakte het moeilijk de vertegenwoordigers van het Front National, de Oostenrijkse FPÖ, de Italiaanse Lega Nord serieus te nemen bij hun pogingen één front te vormen met partijtjes als de ultrarechtse Bulgaarse Ataka-partij of de Liga van Poolse families. Ook Nigel Farage, de leider van UKIP en nu de grote man achter de brexit, werd een beetje als een clown gezien: wel grappig, niet echt gevaarlijk. De man die EU-president Van Rompuy met een "dweil" vergeleek.

Als antwoord op het Nederlandse en Franse 'nee' tegen de Grondwet belegden de EU-leiders een conferentie met politici en kunstenaars met de verheven titel: The Sound of Europe. Het moest een wat nuchterder bijeenkomst worden dan een eerdere conferentie: Europe: A Beautiful Idea. Maar kennelijk werd er wel wat over het hoofd gezien.

Nieuwe euro

Aanvankelijk ging het de protestpartijen vooral om het verlies van de nationale identiteit, maar toen daarbij de onvrede over de effecten van de globalisering en de gevolgen van de financiële crisis kwam, kreeg de anti-Europese beweging echt vaart. Opvallend was dat de oude rechts-linkstegenstelling er niet meer toe deed. Rechts-populistische partijen als UKIP en Front National bleken het prima te kunnen vinden met linkse eurosceptische partijen als het Griekse Syriza of de Vijfsterrenbeweging van de Italiaanse komiek Beppe Grillo.

De gemeenschappelijke vijand was Brussel, dat volgens Syriza en de Spaanse Podemos-partij de bevolking van de zuidelijke landen aan een wreed bezuinigingsbeleid onderwierp of - volgens de Duitse AfD - het geld van de Duitse belastingbetalers in de bodemloze Griekse put gooide. Nu bij deze klachten ook nog eens de vluchtelingencrisis is gekomen, hebben de eurosceptische krachten het gevoel dat het tijd is voor het "slotoffensief" tegen de Europese Unie.

Maar welke vorm dat offensief moet krijgen, is nog onduidelijk. Le Pen en PVV-leider Wilders eisen een referendum over het EU-lidmaatschap, maar de Duitse AfD is nog niet zover dat ze wil dat Duitsland uit de EU stapt. Wel vindt de partij dat de EU moet worden teruggesnoeid tot een puur economisch samenwerkingsverband. Ook moet de euro worden afgeschaft om te voorkomen dat het rijke Noorden de armlastige zuidelijke landen weer uit de brand moet helpen. De Italiaanse Vijfsterrenbeweging dringt aan op een referendum over de euro. Volgens parlementslid Luigi di Maio is het duidelijk: "De euro werkt niet. We moeten andere munten krijgen of een euro-2." De eurosceptische Deense Volkspartij, die gedoogsteun verleent aan het minderheidskabinet van premier Lars Lokke Rasmussen, wil dat Denemarken zich op zijn positie binnen de EU gaat beraden als de EU geen hervormingen introduceert.

Kortom, er is geen overeenstemming over de manier waarop de eurosceptische en populistische partijen de EU willen bijsnoeien. Maar een verontrustend signaal voor Brussel is dat er ook door meer gevestigde partijen, zoals de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), gesproken wordt over de noodzaak het EU-verdrag te veranderen. Daarmee zouden de EU-landen de deur openzetten naar een reeks referenda die weleens het einde van de EU zouden kunnen betekenen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234