Maandag 18/11/2019

Referendum Catalonië

Europese Unie moet bemiddelen tussen Spanje en Catalonië: "Enige optie om uit impasse te geraken"

De Catalanen stemden gisteren met 90 procent overtuigend voor onafhankelijkheid. Beeld Photo News

Hoe zal de rest van Europa reageren op het Catalaanse referendum, en het geweld dat ermee gepaard ging? Roept de EU op tot dialoog, en neemt ze ook de rol van bemiddelaar op?

Het blijft voorlopig oorverdovend stil bij de Europese Unie. Hoewel in heel Europa verontwaardigd gereageerd wordt op het gewelddadige politie-optreden van gisteren spreken slechts weinig politieke leiders zich uit. Premier Charles Michel veroordeelde het geweld en riep op tot dialoog maar Europese zwaargewichten als Duits bondskanselier Angela Merkel, Frans president Emmanuel Macron of Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker doen er voorlopig het zwijgen toe.

Dat valt te verklaren door de traditionele Europese weigerachtigheid om zich in te mengen in de interne aangelegenheden van de lidstaten, zegt professor Europese Politiek Hendrik Vos (UGent). "Wat ook meespeelt is dat  (Spaans premier, DBA.) Rajoy tot de EVP, de grootste Europese politieke familie, behoort, en dat hij goed ingebed is in het Europese establishment. Bij Juncker zal de gedachte 'we mogen onze Rajoy niet te veel in de hoek zetten' wel meespelen. De Spaanse premier is geen (Griekse premier, DBA.) Alexis Tsipras die je makkelijker kan marginaliseren."

Al leidt het geweld van gisteren ook binnen de EVP tot steeds meer ontevredenheid. "Ik neem aan dat er achter de schermen veel gepraat wordt, dat onder meer Merkel wel getelefoneerd zal hebben met Rajoy. De Europese leiders zullen steeds meer aansturen op bemiddeling."

Wachten op Juncker

Dat er iets moet gebeuren is duidelijk. De gebeurtenissen in Catalonië zorgen ook voor onrust op de financiële markten. Vanmorgen daalde de euro in waarde, en ook de Spaanse banken zagen hun aandelenkoersen zakken.

Duitsland-kenner Dirk Rochtus (KU Leuven) denkt dat de meeste lidstaten zich niet formeel zullen uitspreken, maar een gezamenlijk Europees standpunt zullen innemen. Hij wijst erop dat Merkel momenteel andere zorgen heeft, nu ze een nieuwe regering op de been moet brengen. Traditioneel wil Duitsland ook vooral stabiliteit binnen de EU. "Merkel zal dus, hetzij in de eerste plaats achter de schermen, vooral oproepen tot dialoog en de-escalatie."

Ook uit Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk moet niet meteen een officiële reactie verwacht worden. "Ik verwacht dat Macron de traditionele Franse diplomatieke lijn zal aanhouden, namelijk dat dit een interne Spaanse aangelegenheid is", zegt Frederik Dhondt, Frankrijk-kenner verbonden aan de VUB, UA en UGent. 

Ook de Britse regering, die zich steeds uit de Catalaanse kwestie heeft gehouden, zal nu niet reageren, zegt Michael Keating, professor politieke wetenschappen aan de universiteit van Aberdeen. "Theresa May weegt onvoldoende binnen de EU om een grote rol te kunnen spelen. En bovendien zit ze met haar eigen situatie in Schotland." De Britse minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson hield zich ook al op de vlakte. Het geweld van gisteren 'verontrust' hem, klonk het, maar tegelijkertijd wees hij op de onwettigheid van het referendum.

Bemiddeling

Het is dus wachten op Junckers reactie. Hij zal wellicht oproepen tot dialoog. Volgens Vos kan de EU niet anders dan zelf bemiddelen tussen Spanje en Catalonië. "Ik zie geen andere mogelijkheid." Hij verwijst naar Noord-Ierland, waar de EU eind jaren negentig erg laat in actie schoot. "De bemiddeling is toen door Amerikanen gebeurd. Vandaag staat de EU meer solide, en zullen ze zelf die bemiddeling wel opnemen. Het zou het aanzien van de EU ook geen goed doen als er opnieuw een Amerikaan moet worden overgevlogen om te bemiddelen tussen Spanje en Catalonië."

Dhondt en Rochtus benadrukken dat bemiddeling niet vanzelfsprekend is. "Als je bemiddelt tussen een soeverein land en een regio kan dat gezien worden als een impliciete erkenning van die regio", zegt Dhondt. Bovendien toonde Rajoy zich vooralsnog niet bereid tot dialoog. "Hij gedroeg zich als een heerser uit het ancien régime: we sturen er de troepen op af."

Toch kan Europa niet anders dan erop aandringen, zegt Rochtus. "Het is de enige optie om uit de impasse te geraken. De EU zal Rajoy voorzichtig op de vingers tikken. Ook een eventuele veroordeling van het geweld zal wellicht omfloerst gebeuren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234