Donderdag 17/10/2019

Europese lidstaten mogen nog vijf jaar omstreden glyfosaat gebruiken

Protest tegen glyfosaat aan de Europese Commissie in juli van dit jaar. Beeld BELGAONTHESPOT

De lidstaten van de Europese Unie hebben in een beroepscomité beslist om de vergunning voor glyfosaat met vijf jaar te verlengen. Voor het eerst schaarden voldoende lidstaten zich achter een nieuwe toelating voor het veelbesproken onkruidbestrijdingsmiddel. Dat is vernomen bij federaal minister van Landbouw Denis Ducarme. België stemde tegen. Chemiereus Bayer had gehoopt op een verlenging met 15 jaar.  President Macron wil "ten laatste binnen drie jaar" een verbod in Frankrijk.

Net als op 9 november kantte ons land zich samen met Frankrijk, Italië en zes andere lidstaten tegen de verlenging van de vergunning van glyfosaat, maar in tegenstelling tot die vergadering tekende er zich vandaag in het beroepscomité wel een gekwalificeerde meerderheid van 18 lidstaten voor een nieuwe vergunning af. De voorstanders vertegenwoordigen samen 65,7 procent van de Europese bevolking.

Daarmee werd de dubbele drempel voor de goedkeuring van de beslissing nipt bereikt. De positie van Duitsland maakte mee het verschil. Begin deze maand kozen onze oosterburen nog voor een onthouding, ditmaal stemden ze in. Ook Polen, Roemenië en Bulgarije switchten van een onthouding naar een goedkeuring. De Duitse groenen brachten de koerswijziging van Berlijn meteen in verband met het mislukken van hun onderhandelingen met de christendemocratische CDU-CSU en de liberale FDP over de vorming van een nieuwe regering.

Ducarme betreurt in een eerste reactie dat "geen enkele uitfaseringsbepaling is vastgelegd en geen budget voor de financiering van alternatieven is voorzien". Zo had het Europees Parlement onlangs een lans gebroken voor een totaalverbod tegen eind 2022, met flankerende maatregelen om de afhankelijkheid van glyfosaat in de landbouw te verminderen. Ducarme wil nu contact opnemen met de andere landen die tegen de verlenging hebben gestemd, om samen alternatieven te zoeken.

Populaire Roundup van Monsanto

Glyfosaat is het actieve bestanddeel in onkruidverdelgers als het populaire Roundup van Monsanto. Op 15 december verstrijkt de huidige Europese vergunning. Over de verlenging van de vergunning was de voorbije maanden een hele hetze ontstaan. Een agentschap van de Wereldgezondheidsorganisatie had glyfosaat in verband gebracht met kanker, maar de Europese agentschappen voor voedselveiligheid (EFSA) en chemische producten (ECHA) vonden geen bewijzen dat de stof mogelijk kankerverwekkend is.

Op basis van die adviezen had de Europese Commissie een verlenging van de vergunning met eerst tien, en later vijf jaar voorgesteld. Ze reageerde vandaag opgelucht op het verdict. De Commissie had de omstreden beslissing immers zelf moeten nemen indien de patstelling tussen voor- en tegenstanders niet doorbroken had kunnen worden. "De stemming van vandaag toont aan dat we in staat zijn om onze collectieve verantwoordelijkheid in de besluitvorming op te nemen indien we allemaal een inspanning doen", tweette eurocommissaris Vytenis Andriukaitis.

Verdeelde politieke reacties

Volgens Europarlementslid Bart Staes (Groen) zit er aan het besluit "een giftige angel". "De vier landen onthielden zich nog op 9 november, en stemmen twee weken later plots voor, dit terwijl er geen drastische wijzigingen werden voorgesteld", stelt Staes vast. Net als Staes vindt ook Mark Demesmaeker (N-VA) het "onbegrijpelijk" dat voldoende lidstaten de licentie met vijf jaar willen verlengen, ondanks de wetenschappelijke onzekerheid, de Monsanto Papers en het ontbreken van uitfaseringsmaatregelen. "In plaats van een deadline vast te leggen voor de vervanging van deze schadelijke stof, moeten we de discussie binnen vijf jaar opnieuw aangaan", betreurde ook Kathleen Van Brempt (sp.a).

"Wetenschap haalt het van de emotie. Vraag naar alternatieven klinkt desalniettemin luid", zo tweette Tom Vandenkendelaere (CD&V). Op haar beurt "juicht" Hilde Vautmans (Open Vld) "toe dat onze landbouwers de komende vijf jaar hun vertrouwde producten mogen blijven gebruiken". "Ik vraag de industrie wel om in tussentijd evenwaardige alternatieven te produceren en deze te commercialiseren." 

Macron wil verbod "ten laatste binnen drie jaar" in Frankrijk

Als het van de Franse president Emmanuel Macron afhangt, is glyfosaat "ten laatste binnen drie jaar" verboden in Frankrijk. Dat ondanks de Europese beslissing van vandaag.

"Ik heb de regering gevraagd om de nodige beschikkingen te treffen opdat het gebruik van glyfosaat in Frankijk wordt verboden zodra er alternatieven zijn gevonden, en ten laatste binnen drie jaar", aldus de Franse staatsleider maandag op twitter. Eerder had het kabinet van eerste minister Edouard Philippe al laten weten dat Frankrijk het resultaat van de Europese stemming "betreurde".

Chemiereus Bayer had gehoopt op verlenging met 15 jaar

De Duitse chemiereus Bayer, die een overname van zaaigroeibedrijf Monsanto - de producent van Roundup - voorbereidt, heeft met spijt de beslissing van de lidstaten van de Europese Unie vernomen om de verkoop van het onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat met vijf jaar te verlengen. Het bedrijf uit Leverkusen had gehoopt op een verlenging met vijftien jaar, klinkt het.

De onderneming wijst erop dat ongeveer 3.300 wetenschappelijke studies aantonen dat glyfosaat niet gevaarlijk is. Bayer is dan ook van oordeel dat de verlenging met vijf jaar "spijtig genoeg de enige manier is gebleken om aan de Europese landbouwers de toegang tot dit belangrijk onkruidbestrijdingsmiddel te garanderen".

Greenpeace "verrast" en "geschandaliseerd"

"We hadden helemaal niet verwacht dat de vergunning voor glyfosaat zonder beperkingen zou worden vernieuwd. Het is een schandalige en gevaarlijke beslissing." Zo reageert Thomas Leroy, woordvoerder van Greenpeace Belgium.

"De mensen die ons zouden moeten beschermen tegen gevaarlijke pesticiden, hebben het vertrouwen geschonden dat de Europese burgers in hen stellen. De Europese Commissie en de meeste regeringen kiezen ervoor om de waarschuwingen van onafhankelijke wetenschappers, de eisen van het EU-parlement en de roep van meer dan een miljoen mensen om een verbod op glyfosaat, te negeren", zegt ook Franziska Achterberg, beleidsexperte bij Greenpeace EU. "Dat machtige bedrijven dreigen met een rechtszaak, lijkt hen meer zorgen te baren dan de gezondheid en het milieu van hun burgers."

België stemde tegen het voorstel van de Europese Commissie. "Minister Denis Ducarme (MR) betreurde het nieuws, al had hij meer kunnen doen om glyfosaat te helpen uitfaseren op Europees niveau, bijvoorbeeld door te ijveren voor amendementen in lijn met de Belgische positie", zegt Leroy nog.

Glyfosaat, het actieve bestanddeel in onkruidverdelgers als Roundup, wordt gelinkt aan kanker en milieuschade, aldus Greenpeace nog.

Test-Aankoop: "Verbied verkoop Roundup aan particulieren"

Consumentenorganisatie Test-Aankoop blijft pleiten, op grond van het voorzorgsbeginsel, om de verkoop van het product aan particulieren te verbieden. "De drie gewesten in ons land hebben immers al een verbod uitgevaardigd op het particulier gebruik van glyfosaat. De federale overheid staat echter nog altijd toe dat die stof wordt verkocht", hekelt T-A.

Volgens de consumentenorganisatie zijn er genoeg alternatieven voor de particuliere tuinier om onkruid op een ecologische manier te bestrijden. In de professionele landbouw pleitte Test-Aankoop voor een overgangsperiode van drie jaar, zodat landbouwers de tijd zouden krijgen om ecologische alternatieven te leren kennen. Dat de Commissie de erkenning nu met vijf jaar heeft verlengd, wordt sceptisch onthaald. "Wat als er in die periode nog meer studies uitkomen die aantonen dat dit product kankerverwekkend is?", klinkt het.

Test-Aankoop redeneert vanuit het voorzorgsprincipe. Ze verwijst naar een verklaring van de Wereldgezondheidsorganisatie waarin staat dat de onkruidverdelger Roundup "waarschijnlijk kankerverwekkend" is. De consumentenorganisatie zou ook willen dat er grondige epidemiologische studies worden uitgevoerd om te bepalen welke impact glyfosaat heeft op kwetsbare groepen als kinderen, zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en op landbouwers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234