Zaterdag 27/02/2021

Europese UnieUpdate

Europese leiders vinden uitweg voor Hongaars-Poolse crisis: veto’s opgeheven, groen licht voor meerjarenbegroting en coronaherstelfonds

Europees Raadsvoorzitter Charles Michel. Beeld REUTERS
Europees Raadsvoorzitter Charles Michel.Beeld REUTERS

Alle 27 Europese staatshoofden en regeringsleiders hebben het licht op groen gezet voor de Europese meerjarenbegroting 2021-2027 en het coronaherstelfonds, samen goed voor 1.800 miljard euro. Dat heeft Europees Raadsvoorzitter Charles Michel bekendgemaakt. De Hongaarse en Poolse premiers Viktor Orban en Mateusz Morawiecki hebben dus hun veto's opgeheven.

Orban en Morawiecki stortten de EU vorige maand in een crisis toen ze ‘njet’ zeiden tegen het meerjarig financieel kader van de Unie én tegen het coronaherstelfonds (NextGenerationEU). Ze deden dat omdat ze niet opgezet waren met het nieuwe rechtsstaatmechanisme.  Nu hun veto is opgeheven, kan het grootste Europese stimuleringspakket ooit uitgerold worden. De meerjarenbegroting is 1.074 miljard euro groot, het herstelinstrument 750 miljard. België ontvangt ruim 5 miljard euro uit dat instrument. Om het instrument te financieren, zal de Europese Commissie geld op de kapitaalmarkten mogen lenen.

Hongaars-Pools veto gooit roet in het eten

Nadat de onderhandelaars van het Duitse EU-voorzitterschap met het Europees Parlement een akkoord hadden gesloten over dit pakket, liep het alsnog fout. Polen en Hongarije weigerden hun goedkeuring omdat ze in een ander dossier, waar geen unanimiteit vereist is, bakzeil hadden gehaald. Ze waren namelijk niet opgezet met een nieuw ‘conditionaliteitsbeginsel’ dat de uitbetaling van Europese fondsen aan de lidstaten koppelt aan de naleving van de rechtsstaat. Omdat de beslissing over zulke financiële sancties door de Raad zal worden genomen, op basis van een rapport van de Europese Commissie, vreesden de twee landen dat ze geviseerd zullen worden. Tegen hen loopt al een procedure wegens inbreuken tegen de rechtsstaat.

Met hun veto’s stortten Boedapest en Hongarije de Europese Unie in een begrotingscrisis. Als er voor het einde van het jaar geen oplossing gevonden werd, dreigde de EU 2021 aan te moeten vatten in voorlopige twaalfden. Heel veel Europese fondsen zouden dan geblokkeerd blijven, van het klimaattransitiefonds zou bijvoorbeeld helemaal geen sprake zijn. Bij de Europese Commissie gingen de afgelopen weken alle alarmbellen af en werd gewerkt aan een noodoplossing. Een van de opties die op tafel lag, was het veto van Polen en Hongarije te omzeilen door met 25 van de 27 lidstaten verder te gaan. Het uitlekken van die piste was zonder meer bedoeld om de druk op de twee landen op te voeren.

Compromisvoorstel

Intussen werkte Duitsland met Polen en Hongarije aan een compromis. Voor de top werd al duidelijk dat er een voorstel klaarlag dat ervoor zou zorgen dat het mechanisme zoals gepland op 1 januari in werking kan treden. Het idee was om een verklaring toe te voegen die verduidelijkt dat het rechtsstaatmechanisme enkel gelinkt is aan de bescherming van de Europese begroting en dat de procedure objectief en onpartijdig is en alle lidstaten gelijk behandelt. De Europese Commissie zou zich er bovendien toe engageren een soort draaiboek te schrijven voor de procedure. Net als bij elke andere Europese verordening het geval is, zou elke lidstaat twee maanden de tijd hebben om het conditionaliteitsbeginsel aan te vechten bij het Hof van Justitie. In dat geval zou de Commissie bij de redactie van haar draaiboek met het uiteindelijke arrest rekening houden.

Het Duits-Pools-Hongaarse voorstel bleek uiteindelijk zijn vruchten af te werpen. Vandaag kwam om 19 uur de bevestiging dat alle 27 leiders - dus ook Orban en Morawiecki - het licht op groen hebben gezet voor de meerjarenbegroting en het herstelfonds. De verklaring die aan het rechtsstaatmechanisme wordt toegevoegd, is dus ook aangenomen. “Nu kunnen we starten met de implementering en met de heropbouw van onze economieën”, twitterde Charles Michel.

Onbekend

Hoe de verklaring precies geformuleerd is, is nog niet bekend. Voor de top van start ging, vroegen de leiders van de Benelux-landen, dus ook Belgisch premier Alexander De Croo, om meer uitleg. Ze wilden zich er onder meer van verzekeren dat het mechanisme door het compromis met Boedapest en Warschau niet afgezwakt wordt en dat het zo snel mogelijk van start kan gaan. In de wandelgangen is te horen dat het toepassingsgebied behouden blijft en dat bij het Hof een versnelde procedure kan worden gebruikt.

Het mechanisme kan ook op 1 januari van start gaan, als het Europees Parlement er volgende week tenminste mee instemt. De parlementsleden zullen dan ook stemmen over de meerjarenbegroting. Nu er niets veranderd is aan de inhoud van de eerder gesloten akkoorden, lijkt het niet voor te stellen dat het parlement nog zal dwarsliggen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234