Vrijdag 18/10/2019

Verdrag van Rome

Europese leiders vieren 60 jaar Europese samenwerking in Rome

Beeld AFP

Rome is vandaag even de hoofdstad van de Europese Unie. Onder een staalblauwe hemel zijn de staatshoofden en regeringsleiders er samengekomen om stil te staan bij de ondertekening van de verdragen van Rome, dag op dag zestig jaar geleden. Ze hebben er ook een verklaring aangenomen waarin ze uiteenzetten wat hen bindt en welke richting de EU de komende tien jaar moet inslaan. 

De setting had slechter gekund. In het Palazzo dei Conservatori van de Capitolijnse Musea, in dezelfde zaal waar op 25 maart 1957 de stichtingsverdragen van de EEG en Euratom werden getekend, komen de leiders van Europa samen voor een korte ceremonie. De Italiaanse premier Paolo Gentiloni, Europees Parlementsvoorzitter Antonio Tajani, de Maltese premier Joseph Muscat, die tot eind juni de EU-ministerraden voorzit, Europees president Donald Tusk en Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker nemen er het woord. 

Van de 28 staatshoofden en regeringsleiders is enkel de Britse premier Theresa May niet aanwezig. Zij wil tegen 2019 de EU verlaten.

In de Verklaring van Rome die inmiddels ondertekend is, wordt de eenheid van de EU benadrukt, maar wordt ook duidelijk gemaakt dat een Europa met verschillende snelheden geen taboe meer mag zijn. Nauwe samenwerking tussen kleinere groepen landen moet de slagkracht van de EU bevorderen. Dat steeds opnieuw naar unanimiteit moet worden gezocht, is met bijna dertig lidstaten aartsmoeilijk geworden, is de analyse. 

 "We hebben meer dan ooit Europese eenheid nodig. We kunnen het ons niet veroorloven om Europa half afgewerkt te laten. Europa moet veranderen, maar mag niet vernietigd worden", schetste parlementsvoorzitter Tajani in zijn toespraak de uitdagingen waar de EU voor staat. Joseph Muscat brak een lans voor een efficiënter besluitvorming. "We moeten doen wat zeggen, en zeggen wat we doen."

Tot donderdagavond nog dreigden de Griekse premier Alexis Tsipras en zijn Poolse collega Beata Szydlo ermee de Verklaring niet te ondertekenen. Dat deden ze zaterdag toch. In de statige zaal van de Horatii en de Curiatii in de Capitolijnse Musea, dezelfde plek waar op 25 maart 1957 de stichtingsverdragen van de EEG en Euratom werden ondertekend, veinsde een grijnzende Szydlo wel even dat ze twijfelde of ze wel zou tekenen. 

 De Verklaring is door 27 staatshoofden en regeringsleiders ondertekend. Wegens de Brexit reisde de Britse premier Theresa May niet naar Rome af. 

Eurosceptisch Italië 

De Europese staatshoofden en regeringsleiders vieren de zestigste verjaardag van het verdrag van Rome in een stad waar een eurosceptische beweging momenteel de scepter zwaait. Een illustratieve paradox, want Italië stelt zich steeds meer vragen bij zijn relatie met de Europese Unie. 

Niet dat een 'Italexit' een concreet risico vormt, maar kritiek op het keurslijf van de eurozone vindt steeds meer gehoor in een land waar de financiële en economische crisis er zwaar heeft ingehakt.

Het laatste onderzoek van het instituut Ipsos wees uit dat het vertrouwen van de Italianen in de Europese instellingen met 38 procent een historisch dieptepunt heeft bereikt. Tien jaar geleden genoten de instellingen nog het vertrouwen van bijna 70 procent van de inwoners van de Laars. Dat vertaalt zich ook in politieke voorkeuren. Zo zou de Vijfsterrenbeweging van populist Beppe Grillo, die onvermoeibaar voor een referendum over de euro pleit, volgens peilingen 30 procent van de stemmen kunnen halen en de eerste partij van het land kunnen worden bij de volgende verkiezingen.

Duits Bondskanselier Angela Merkel met de Italiaanse premier Paolo Gentiloni (rechts) en Europees President Donald Tusk (links). Beeld AP

Maar er is niet enkel de Vijfsterrenbeweging. Na de centrumlinkse Democratische Partij van premier Paolo Gentiloni en diens voorganger Matteo Renzi zouden de eurofoben van de Liga Nord bij de volgende verkiezingen, die allicht eind dit jaar of begin volgend jaar plaatsvinden, de derde partij van het land kunnen worden. Partijvoorzitter Matteo Salvini dicht alle problemen van Italië toe aan Europa en migratie. "Na de Brexit en de overwinning van Trump is het binnen enkele maanden onze beurt. Onze aanwezigheid in de EU heeft enkel zin indien alle verdragen herschreven worden, van het eerste tot het laatste."

De feitelijke coalitie tussen de Vijfsterrenbeweging en de Liga Nord was de drijvende kracht achter de "neen"-campagne naar aanleiding van het referendum over de grondwet, dat Renzi in december zijn job als premier kostte. Beide partijen steken ook de andere politieke partijen er toe aan om een eurokritisch discours te ontwikkelen. Zo praat ook Forza Italia-boegbeeld en oud-premier Silvio Berlusconi opnieuw over "minder Europa" en de invoering van "een tweede munt" naast de euro.

Ook de overtuigde Europeaan Matteo Renzi vaarde als premier al geregeld uit naar een door Brussel gedicteerd besparingsbeleid en het gebrek aan solidariteit van de andere lidstaten bij de aanpak van de vluchtelingencrisis. In tegenstelling tot andere criticasters ziet Renzi echter geen alternatief in een ontmanteling van de Europese integratie. Integendeel, de Florentijn bepleit de rechtstreekse verkiezing van de voorzitter van de Europese Commissie "om de macht aan de burgers te geven en niet aan de ambtenaren".

Italië is ook niet in grote doen. Het land dreigt opnieuw aan te lopen tegen een Europese inbreukprocedure omwille van zijn torenhoge staatsschuld en hoger dan afgesproken begrotingstekort. De economische groei bedraagt nog geen 1 procent, de werkloosheidsgraad stagneert op bijna 12 procent en de problemen bij de banken zijn niet van de baan. De regering bepleit in Rome meer ademruimte, andere partners in de eurozone aanzien de matige Italiaanse prestaties eerder als een bewijs dat het sociaaleconomische landschap er nog steeds onvoldoende hervormd is.

Charles Michel met Europees president Donald Tusk Malta's eerste minister Joseph Muscat op de viering van de 60ste verjaardag van het Verdrag van Rome. Beeld AP

Naast de financieel-economische problemen vormt het migratievraagstuk de belangrijkste splijtzwam in de relaties tussen Europa en Italië. Italië is vragende partij voor een herziening van de Dublinregels, die stellen dat asielzoekers hun aanvraag in principe moeten doen in het land van aankomst in de Europese Unie. Sinds de sluiting van de Balkanroute heeft de vluchtelingenroute van Libië naar Italië weer aan belang gewonnen. Het land verwacht dit jaar liefst 250.000 nieuwe aankomsten.

"Ik wil dat Europa meer doet, vooral op het vlak van middelen", zo onderstreepte Gentiloni aan de vooravond van de festiviteiten naar aanleiding van de verjaardag van het verdrag van Rome. De premier breekt een lans voor een "sociaal Europa" dat inzet op economische groei en investeringen. "We moeten opnieuw in beweging komen, want een Europa dat stilstaat is een Europa dat achteruitgaat."

60 jaar verdrag van Rome: De mijlpalen in de geschiedenis van de Europese samenwerking

- 1946: de voormalige Britse premier Winston Churchill houdt in Zürich een pleidooi voor "een soort Verenigde Staten van Europa";

- 1948: het Congres van Europa in Den Haag brengt honderden politici, academici, bedrijfsleiders, vertegenwoordigers van middenveldorganisaties en andere geïnteresseerden samen die willen werken aan meer Europese eenheid;

- 1949: tien Europese landen, waaronder België, ondertekenen het Verdrag van Londen en richten zo de Raad van Europa op. Ze willen de democratie en de mensenrechten bevorderen;

- 1950: de Franse minister van Buitenlandse Zaken Robert Schuman stelt op 9 mei voor de Franse en West-Duitse kolen- en staalproductie onder een gemeenschappelijke Europese "Hoge Autoriteit" te plaatsen. Zijn poging om hoogoplopende handelsconflicten in Europa te vermijden, vormde de basis voor de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS);

- 1950: in navolging van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens wordt het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens ondertekend;

- 1951: met het Verdrag van Parijs richten Frankrijk, West-Duitsland, Italië, België, Nederland en Luxemburg de EGKS op en de bijbehorende gemeenschappelijke markt voor kolen en staal. De Hoge Autoriteit wordt de voorloper van de Europese Commissie, het Hof van Justitie ziet toe op de naleving van de gemeenschappelijke regels en er komt ook een parlementaire vergadering;

- 1954: het Franse parlement keurt de plannen voor een Europese Defensiegemeenschap af maar keurt eind dat jaar wel de oprichting van de West-Europese Unie goed. Daarin engageren België, Nederland, Luxemburg, het VK, Frankrijk, Italië én West-Duitsland zich tot militaire samenwerking;

- 1957: op 25 maart ondertekenen de landen van de EGKS de verdragen van Rome en richten zo de Europese Economische Gemeenschap (EEG) en Euratom op. De eerste ministerraad van de EEG vindt in 1958 plaats onder het voorzitterschap van de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Victor Larock;

- 1962: de gemeenschappelijke parlementaire assemblee van de EGKS, de EEG en Euratom, die al sinds 1958 bijeenkomt, noemt zichzelf voor het eerst Europees Parlement. Het zal echter nog tot 1987 duren eer dat ook de officiële naam van de instelling wordt;

- 1963-1964: in twee baanbrekende arresten stelt het Hof van Justitie dat het gemeenschapsrecht een nieuwe rechtsorde is waarop burgers zich rechtstreeks kunnen beroepen en dat de Europese rechtsorde voorrang heeft op de nationale rechtsordes;

- 1967: de fusieverdragen van 1967 en 1971 creëren één Raad, één Commissie en één begroting voor de drie gemeenschappen (EGKS, Euratom en EEG). De verzamelnaam Europese Gemeenschappen doet zijn intrede;

- 1973: de eerste uitbreiding van de EG: Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk treden toe;

- 1974: tijdens de top van Parijs, onder het voorzitterschap van de Franse president Valéry Giscard d'Estaing, wordt in december 1974 de Europese Raad opgericht, ook bekend als de Europese top van staatshoofden en regeringsleiders;

- 1979: de eerste rechtstreeks verkiezingen van het Europees Parlement vinden plaats. Er worden in totaal 410 leden verkozen in 9 landen, de eerste internationale verkiezingen ooit;

- 1979: de oprichting van het Europees Monetair Stelsel, een wisselkoersmechanisme waarin de valuta's van alle lidstaten, behalve het VK, zijn opgenomen. De wisselkoersen zijn gebaseerd op de ecu, het gewogen gemiddelde van de deelnemende valuta's;

- 1981: Griekenland treedt als tiende land tot de Europese Gemeenschappen toe;

- 1985: in Schengen (Luxemburg) ondertekenen België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg en Nederland een akkoord dat moet leiden tot de afschaffing van de controles aan hun gemeenschappelijke grenzen. De uitvoering van het Schengenakkoord begint in 1995;

Joseph Muscat, Donald Tusk, Christian Kern en Paolo Gentiloni op de 6Oste verjaardag van het Verdrag van Rome. Beeld REUTERS

- 1985: de goedkeuring van de Europese Akte moet tegen eind 1992 een interne markt creëren, met het vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Het is de eerste grote wijziging van het Verdrag van Rome die de Europese Gemeenschappen meer bevoegdheden geeft, het besluitvormingsproces in de Raad aanpast en het Europees Parlement een grotere rol toekent;

- 1986: Spanje en Portugal worden lid van de Europese Gemeenschappen;

- 1986: tijdens een ceremonie in Brussel wordt de Europese vlag plechtig ingewijd. Beethovens 'Ode aan de vreugde' is het Europese volkslied;

- 1988: de Europese Raad richt een comité op dat de creatie van een Economische en Monetaire Unie (EMU) onderzoekt, die voor meer coördinatie in het economisch beleid van de lidstaten moet zorgen. Europees Commissievoorzitter Jacques Delors zit het comité voor;

- 1990: door de eenmaking van Duitsland komt het vroegere Oost-Duitsland bij de EG;

- 1992: het Verdrag van Maastricht wordt ondertekend. Het vormt de Europese Gemeenschappen om tot een Europese Unie met drie pijlers: het communautaire, gemeenschappelijke politieke beleid, het buitenlands en veiligheidsbeleid dat de lidstaten samen voeren en de politie- en juridische samenwerking. De burgers van de lidstaten worden heuse "EU-burgers" en de EMU wordt - in drie fasen - ingevoerd. Het zal leiden tot de introductie van de euro in 1999;

- 1992: de Europese Economische Ruimte wordt opgericht. De Europese interne markt wordt uitgebreid naar landen die niet tot de EU behoren. Anno 2017 telt de EER 31 leden: de 28 EU-landen, IJsland, Noorwegen en Liechtenstein;

- 1994: voor de tweede keer verwerpt Noorwegen EU-lidmaatschap in een referendum;

- 1995: de Europese Unie telt voortaan 15 leden: Finland, Oostenrijk en Zweden treden toe;

- 1997: het Verdrag van Amsterdam wordt ondertekend. De Europese besluitvorming wordt ermee vereenvoudigd, het Schengenakkoord wordt in de EU-wetgeving geïntegreerd en er komt een hoge vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB);

- 1999: op 1 januari wordt de euro ingevoerd in elf lidstaten: België, Duitsland, Finland, Frankrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Spanje. Het jaar voordien kwam de eurogroep voor het eerst bijeen, de informele vergadering van de landen die met de euro werken. In 2002 worden de eerste euromunten en -bankbiljetten in omloop gebracht;

- 2001: met de ondertekening van het Verdrag van Nice worden de instellingen hervormd, als voorbereiding op de uitbreiding van de EU naar 27 lidstaten. Vanaf 1 februari 2003, wanneer het verdrag in werking treedt, krijgt het Europees Parlement meer inspraak via de medebeslissingsprocedure;

- 2002: voor de eerste keer komt de Conventie over de Toekomst van Europa bijeen in Brussel. De Europese Conventie werkt een ontwerpgrondwet voor de Europese Unie uit die in 2003 wordt voorgesteld. Een jaar later wordt een akkoord bereikt over de definitieve tekst;

- 2004: met Tsjechië, Estland, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Slowakije en Slovenië krijgt de EU er in een klap tien lidstaten bij;

- 2004: in Rome wordt de Europese Grondwet ondertekend. Voor hij in werking kan treden, moeten alle lidstaten hem ratificeren;

- 2005: verschillende EU-lidstaten houden een referendum over de Grondwet. Frankrijk en Nederland stemmen tegen, de Grondwet komt er niet. De 'neen'-stemmen leiden tot een grotere rol voor de nationale parlementen;

- 2007: Roemenië en Bulgarije treden toe tot de Unie;

- 2007: het Verdrag van Lissabon wordt ondertekend en vervangt de Europese Grondwet. De structuur en het functioneren van de EU worden opnieuw hervormd, de Europese Raad wordt een volwaardige instelling met een eigen, vaste voorzitter. De hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid krijgt verregaande bevoegdheden en wordt ook vicevoorzitter van de Europese Commissie. Via het burgerinitiatief kunnen gewone burgers om nieuwe wetgeving verzoeken;

- 2009: Herman Van Rompuy wordt als voorzitter van de Europese Raad de eerste Europese 'president';

- 2012: de Europese Unie krijgt de Nobelprijs voor de Vrede;

- 2013: Kroatië wordt de 28ste lidstaat van de EU;

- 2015: de financiële crisis is uitgegroeid tot een schuldencrisis die Griekenland ei zo na uit de eurozone duwt. De 'Grexit' wordt op het nippertje vermeden;

- 2016: tijdens een referendum over EU-lidmaatschap kiezen de Britten ervoor de Unie te verlaten. De 'Brexit' moet in 2019 een feit zijn. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234