Vrijdag 18/10/2019

Europese Commissie presenteert begrotingskader van 1.279 miljard euro: landbouw moet wijken voor veiligheid

Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie Beeld REUTERS

De Europese Commissie wil de kater van de brexit doorspoelen met een "ambitieuze, maar realistische" meerjarenbegroting voor de periode van 2021 tot en met 2027. Het dagelijks bestuur van de Europese Unie heeft een budgettair kader van 1.279 miljard euro of 1,11 procent van het bruto nationaal inkomen voorgesteld. Er wordt onder meer gesnoeid in landbouwuitgaven, maar tegelijkertijd beduidend meer uitgegeven voor grensbewaking.

2021 wordt het eerste jaar dat Groot-Brittannië niet meer zal bijdragen aan de Europese begroting. "De nieuwe begroting is een opportuniteit om onze toekomst vorm te geven als een nieuwe, ambitieuze Unie van 27 lidstaten die verenigd zijn in solidariteit", zo presenteert voorzitter Jean-Claude Juncker vandaag zijn langverwachte begrotingsplannen.

De Commissie stelt voor de hele periode van 2021 tot en met 2027 1.135 miljard euro aan financiële engagementen (1,11 procent van het bni van de EU) en 1.105 miljard euro aan betalingen (1,08 procent van het bni) voor. Rekening houdend met de inflatie komt dat neer op respectievelijk 1.279 miljard euro en 1.246 miljard euro. Dat is volgens het dagelijks bestuur vergelijkbaar met de omvang van de lopende meerjarenbegroting van 2014 tot 2020, ook al omdat het Europese ontwikkelingsfonds voortaan in de begroting zou zitten.

Brexit-gat

De Commissie wil het brexit-gat van circa 12 miljard euro per jaar opvangen met een combinatie van besparingen en hogere uitgaven. Er zijn besparingen van 5 procent voorzien in het landbouwbudget en de cohesiefondsen, samen momenteel goed voor zo'n 70 procent van de uitgaven. Voor landbouw is een enveloppe van 378 miljard euro voorzien. Bedoeling is vooral dat de steun aan de grootste landbouwbedrijven afgetopt wordt. Voor cohesiebeleid wordt 442 miljard euro opzijgezet. De landen en regio's met een economische achterstand blijven een belangrijke doelgroep, maar daarnaast worden ook factoren als werkloosheid en de integratie van migranten van belang bij de verdeling van fondsen.

Daarnaast bepleit de Commissie een mix van vers geld, 80 procent, en besparingen, 20 procent, om nieuwe prioriteiten te financieren, en om bestaande programma's met een "duidelijke Europese toegevoegde waarde" te versterken. De uitgaven voor grensbewaking zouden bijna verdriedubbelen tot 33 miljard euro. Zo zou de slagkracht van het Europese grens- en kustbewakingsagentschap stijgen van de huidige 1.200 tot liefst 10.000 personeelsleden tegen 2027. De veiligheids- en defensieuitgaven zouden dan weer stijgen tot 27,5 miljard euro. Bestaande programma's die de Commissie een upgrade wil geven, zijn onder meer digitalisering en onderzoek en ontwikkeling.

Groot verlies

Koken kost uiteraard geld. De Commissie stelt daarom nieuwe rechtstreekse inkomsten voor de Europese begroting voor. Ze denkt onder meer aan 20 procent van de opbrengsten van de handel in CO2-uitstootrechten voor en een taks op plastic. Deze nieuwe eigen middelen zouden samen goed zijn voor ongeveer 12 procent van de totale Europese begroting en tot 22 miljard euro per jaar kunnen bijdragen aan de financiering van nieuwe prioriteiten, aldus de Commissie. Daarnaast zullen de lidstaten ook meer geld moeten bijdragen. Zo wil ze op termijn alle kortingen wegwerken voor lidstaten die meer aan de begroting bijdragen dan eruit ontvangen. Ook stelt ze voor om het bedrag dat de lidstaten inhouden op de geïnde douanerechten te halveren van 20 tot 10 procent. Zo dreigt België jaarlijks enkele honderden miljoenen euro's mis te lopen.

De Commissie maakt zich ook sterk dat de begroting er na 2020 moderner en flexibeler zal zijn. Het totale aantal programma's wordt teruggeschroefd van 58 naar 37 en begunstigden van de begroting zouden met minder administratieve rompslomp te maken krijgen. Opvallend, én politiek geladen in het licht van de conflicten met Polen en Hongarije, is dat Europese steun voortaan gekoppeld wordt aan de rechtsstaat. Europese financiering kan opgeschort of verminderd worden indien de rechtsstaat in een lidstaat dusdanig veel gebreken vertoont dat men niet meer zeker kan zijn van de goede besteding van het geld. Enkel een gekwalificeerde meerderheid van lidstaten kan zo'n opschorting tegenhouden. 

"Brexit-blind"

Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) is het in grote mate eens met de beleidsklemtonen die de Europese Commissie legt in de meerjarenbegroting 2021-2027 en is dan ook niet gekant tegen een "beperkte toename van de middelen". Wel betreurt Bourgeois dat de voorstellen "op het eerste gezicht 'brexit-blind' lijken". Hij vindt het niet te verantwoorden dat de EU-lidstaten maar half zoveel douanerechten meer zouden mogen afhouden.

Marianne Thyssen: "1.279 miljard lijkt heel veel, en dat is het ook, maar als we vergelijken met het bruto nationaal inkomen van de Europese Unie, dan is het tegelijk ook wel bescheiden." Beeld AFP

Thyssen: "We moeten allemaal winnaars zijn"

Hoeveel geld moet België bijdragen aan Europa na 2020? En hoeveel krijgt ons land terug? Het zijn vragen waarop eurocommissaris Marianne Thyssen momenteel nog geen antwoord kan bieden. "Ik begrijp die reflex, maar het is niet de belangrijkste vraag. Dit budget zet in op grote dingen, waar met Europese samenwerking betere resultaten worden behaald dan wanneer de lidstaten alleen optreden. We moeten allemaal winnaars zijn", betoogt de CD&V-politica.

"1.279 miljard lijkt heel veel, en dat is het ook, maar als we vergelijken met het bruto nationaal inkomen van de Europese Unie, dan is het tegelijk ook wel bescheiden", duidt Thyssen. "We willen inderdaad wat meer dan in de lopende meerjarenbegroting tot 2020, maar we zullen er ook veel meer mee moeten doen."

Grensbewaking, veiligheid en defensie zijn van die nieuwe uitdagingen waar volgens Thyssen meer geld voor nodig is. "Mensen verwachten van ons dat we daar optreden", onderstreept de Belgische commissaris de toegevoegde waarde van Europa op die domeinen. In haar bevoegdheidsdomeinen voorziet de Commissie ook meer uitgaven voor het populaire Erasmus+ ("Er gaan dubbel zoveel studenten van kunnen genieten"), opleiding en levenslang leren.

Tegenover die hogere uitgaven zet de Commissie ook een aantal besparingen, onder meer in het landbouwbeleid. "Dat wordt op een slimme manier gedaan. Voor de rechtstreekse steun aan de boeren hebben we een meer rechtvaardige manier om het geld te verdelen, dat vooral ten koste van heel grote bedrijven zal gaan en meer zal inzetten op jonge, actieve boeren. Voor plattelandsontwikkeling zal er minder geld zijn, maar de lidstaten krijgen meer ruimte om eigen keuzes te maken."

Met de presentatie van de Europese meerjarenbegroting barst traditiegetrouw de discussie tussen nettobetalers en -ontvangers opnieuw los. Alle hoofdsteden slaan aan het rekenen. "We denken steeds in termen van 'Moeten we meer betalen, of gaan we meer krijgen?'. Ik begrijp die reflex en ik denk ook in die termen, maar dat is eigenlijk niet zo slim, want uiteindelijk moeten we allemaal winnaars zijn. Het gaat om beleid dat beter Europees wordt uitgevoerd dan door de lidstaten apart."

Het is volgens Thyssen ook eenvoudigweg nog niet mogelijk om de precieze bijdrages en ontvangsten van een lidstaat als België te berekenen. Zo moet de Commissie haar voorstellen voor de verschillende beleidsprogramma's de komende weken nog verder in detail uitwerken, en bovendien moeten haar voorstellen ook nog goedgekeurd worden door de regeringen en het Europees Parlement. De Commissie hoopt op een akkoord tegen de Europese verkiezingen van mei volgend jaar.

De Nederlandser minister-president Mark Rutte wijst de Europese meerjarenbegroting 2021-2027 voorlopig af. Beeld ANP

De Nederlandse minister-president Mark Rutte wijst de Europese meerjarenbegroting 2021-2027, zoals die woensdag door de Commissie werd voorgesteld, af. Hij vindt dat de rekening voor Nederland te hoog oploopt, terwijl de lasten bovendien niet rechtvaardig verdeeld zouden zijn. Rutte wierp zich de voorbije maanden op tot de voortrekker van een groep landen die ijveren tegen een verhoging van de nationale bijdrages.

Ook al benadrukt de Commissie dat het nog veel te vroeg is om te bepalen hoe hoog (of laag) de rekening voor elke afzonderlijke lidstaat zal zijn, laat de Nederlandse premier Rutte al weten dat het voorstel "voor Nederland geen acceptabele uitkomst is".

"Nederland vindt dat met het voorstel van de Commissie de rekening voor Nederland te hoog oploopt. Ook andere landen worden hierdoor geraakt", zegt hij in een mededeling. "Een kleinere EU als gevolg van brexit moet ook een kleinere begroting betekenen. Dat vraagt om scherpere keuzes en bezuinigingen."

Bovendien worden de lasten in het voorstel niet rechtvaardig verdeeld, betoogt Rutte. "Nederland wordt economisch al hard geraakt door de brexit, daar legt dit MFK-voorstel nu een onevenredig hoge rekening bovenop. De Commissie erkent dat de landen die de grootste lasten dragen een compensatie verdienen, maar biedt daar alleen een tijdelijke oplossing voor met aflopende kortingen. Dit is geen oplossing voor het onderliggende probleem van oneerlijke lastenverdeling."

Rutte wierp zich de voorbije tijd op als voortrekker van een groep landen, met ook Oostenrijk, Denemarken en Zweden, die blijven ijveren tegen een verhoging van de nationale bijdrages. De Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz zei dat zijn land eveneens het voorstel verwerpt omdat "de last voor de nettobetalers te zwaar is". Op Twitter pleitte ook de Deense premier Lars Lokke Rasmussen voor een kleinere Europese begroting.

Frankrijk zit helemaal in het andere kamp, van de landen die meer geld in de Europese pot willen stoppen. Het mag dan ook niet verbazen dat de Fransen niet opgezet zijn met de voorgestelde besparingen in het landbouwbudget. "Zo'n drastische, massieve en blinde besparingen zijn gewoonweg onvoorstelbaar", zegt het ministerie van Landbouw in een mededeling. De Commissie wil ongeveer 5 procent besparen in het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), maar volgens Parijs bedreigt die ingreep heel wat landbouwbedrijven in hun voortbestaan.

In België heeft premier Charles Michel nog niet gereageerd. Morgen spreekt hij in het Europees Parlement, ongetwijfeld zal daar van gedachten worden gewisseld over het meerjarig financieel kader. In ieder geval staan er het komende jaar intense begrotingsonderhandelingen op de agenda voor de lidstaten en het Europees Parlement, waarvan de goedkeuring van het uiteindelijke begrotingsakkoord vereist is. Mark Rutte belooft zich alvast "hard (te) maken voor een moderne begroting waarin de lasten eerlijk worden verdeeld".

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234