Zaterdag 24/10/2020

Europese Unie

Europese Commissie onthult: dit zijn de vijf scenario's voor de toekomst van de EU

Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker presenteerde vijf scenario's van de Commissie over de toekomst van de EU.Beeld REUTERS

De Europese Commissie heeft in haar 'witboek' vijf scenario's voor de toekomst van de EU gepresenteerd. De politieke nieuwswebsite Politico kon de paper al vroegtijdig inkijken. 

Net voor aanvang van de presentatie die Europees Commissievoorziter Jean-Claude Juncker in het Europees Parlement geeft, lekte vroegtijdig zijn 'witboek' over de toekomst van de EU. Er werd de afgelopen dagen al druk gespeculeerd over de inhoud van de paper. 

De voorpagina van het 'witboek' van de Europese Commissie. De paper lekte deze middag al even voor de toespraak van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker.Beeld REUTERS

De paper is bedoeld om een breed debat te starten over de toekomst van de EU, na het vertrek van Groot-Brittannië. Daarnaast komt het document er ook om te wegen op de besluitvorming tijdens de EU-top van 25 maart. Naar aanleiding van de 60e verjaarding van het Verdrag van Rome komen de 27 lidstaten op die dag samen in Rome. 

Het 'witboek' kon, enkele uren voor de toelichting ervan in het Europees Parlement, ingekeken worden door Politico. 

De vijf scenario's van de Europese Commissie heten: 'Doorgaan op hetzelfde elan', 'Niets anders dan de interne markt', 'Diegenen die meer willen, doen meer', 'Minder doen op een efficiëntere manier' en 'Veel meer samen doen'. Commissievoorzitter Juncker maakt in september zijn voorkeursscenario bekend.

Scenario 1: Doorgaan op hetzelfde elan

Dit scenario gaat ervan uit dat de huidige koers van de EU min of meer behouden blijft. En dat er enkel kleine veranderingen zullen doorgevoerd worden. Dit eerste scenario impliceert onder meer een verdieping van de interne markt van de EU en "met één stem spreken over buitenlandse zaken". Een van de belangrijkste verantwoordelijkheden, grenscontroles, blijft in dit scenario meestal in handen van nationale regeringen. 

Een van de mogelijke gevolgen die dit scenario met zich meebrengt is dat "Europeanen zo meestal kunnen reizen over de grenzen heen zonder te stoppen voor controles". De Commissie waarschuwt hier wel voor: "Continue verbetering van het grensbeheer is nodig om gelijke tred te houden met de nieuwe uitdagingen. Als dit niet gebeurt, zullen sommige landen gerichte interne controles willen blijven handhaven."

Scenario 2: Niets anders dan de interne markt

Dit is voor de Europese Commissie wellicht het scenario waar ze het minst op rekent. Maar het heeft over verschillende lidstaten heen wel een breed draagvlak. Hier merkt de Commissie op dat "besluitvorming eenvoudiger te begrijpen wordt, maar het vermogen om collectief te handelen beperkter wordt".

Daarnaast zorgt dit scenario voor minder regelgeving. De Commissie zegt: "Het is daardoor moeilijk om nieuwe gemeenschappelijke regels op te stellen over bijvoorbeeld het vrije verkeer van werknemers."

Met de interne markt als haar belangrijkste taak in dit scenario, meent de Commissie, dat de EU geconfronteerd zou worden met een verhoogd risico  voor de euro. "Daardoor verhoogt de kwetsbaarheid op nieuwe financiële crises", aldus de Commissie.

De Commissie is ook van oordeel dat auto's niet van de band zouden komen in Europa onder dit scenario, "te wijten aan het ontbreken van algemene EU-regels en technische normen."

Scenario 3: Diegenen die meer willen, doen meer

Dit is in feite een 'multi-speed'-EU op basis van 'coalities of the willing "op specifieke beleidsterreinen zoals defensie, binnenlandse veiligheid, fiscale of sociale aangelegenheden. In dit scenario gaat de Commissie ervan uit dat alle 27 lidstaten nog steeds vooruitgang zouden boeken met het oog op een uitgebreidere interne markt.

Premier Michel wordt als een voorstander gezien van een Europese Unie op basis van 'multi-speed'. Ook bondskanselier Merkel sprak zich al uit over dit concept. "Ik denk dat dit in de verklaring van Rome, op 25 maart, mag staan."

Sommige lidstaten zien het 'multi-speed' concept als een middel om zich te ontdoen van landen die het EU-proces (willen) vertragen. Een tegenovergestelde analyse luidt: "Het is een manier om bepaalde landen verdere EU-integratie op te leggen."

Scenario 4: Minder doen op een efficiëntere manier

Met "minder doen", bedoelt de Commissie blijkbaar "bepaalde prioriteiten samen beter aanpakken".  Met andere woorden, niet minder, maar eigenlijk meer doen in "een beperkt aantal domeinen".

De belangrijkste doelstellingen binnen dit scenario zouden zijn: een eengemaakte Europese kust- en grenswacht, spreken met één stem over het buitenlands beleid en de oprichting van een Europese defensie-unie.

De Commissie ziet andere prioritaire domeinen voor nauwere samenwerking in handel, innovatie en veiligheid. 

De Commissie wijst op een probleem met dit scenario - het is afhankelijk van de EU-landen die onderling afspraken moeten maken over de domeinen waarbij zij willen efficiënter samenwerken.

Scenario 5: Veel meer samen doen

Dit scenario wordt wel eens als de 'Verhofstadt-optie' aangeduid, omdat in dit plan gekeken wordt naar een meer federalistische Europese Unie.

De EU zou via deze optie inkomsten kunnen genereren door middel van eigen belastingen. De Commissie geeft de voorkeur aan deze optie en zegt dat het "een discussienota zal uitgeven binnen enkele maanden over het bestuur/administratiebeheer van de eurozone, in dit scenario van cruciaal belang. Naar verluidt zou de Commissie de eurozone verder vormgeven zoals gesteld in het zogenaamde 'Five Presidents Report'.

Met dit scenario zou de EU ook wereldwijd als één orgaan spreken op vlak van klimaatverandering of op vlak van humanitaire kwesties. Daarnaast gaat de Commissie ervan uit dat invloedrijke lidstaten voortaan zullen spreken in naam van de EU op vlak van handel en buitenlands beleid.

Er zou "veel betere en snellere besluitvorming zijn in Brussel", klinkt het bij de Commissie, maar ze erkent ook "dat er een risico is dat de EU zich vervreemdt van delen van de samenleving, die het gevoel zouden hebben dat de EU legitimiteit mist".  

Sander Loones (N-VA): "Scenario 'minder Europa' is historisch"

Voor Sander Loones, Europees parlementslid voor N-VA, speelt het 'witboek' van Juncker nog niet kort genoeg op de bal. "De paper spreekt over hervormingen richting 2025. We hebben niet de luxe om tot dan achterover te leunen", stelt Loones. 

Wel is het volgens Loones de eerste keer dat de Europese Commissie een scenario met 'minder Europa' op tafel legt. "Het is goed dat de Commissie tot het besef komt dat er andere alternatieven zijn dan steeds meer en meer EU", klinkt het.

"We hebben niet de luxe om tot 2025 achterover te leunen", zegt Sander Loones, Europees parlementslid voor N-VA.Beeld RV

Al blijft het een feit dat scenario 5 eigenlijk uitgaat van een federalistische EU. "Uit Junckers toespraak blijkt dat hij dat scenario verkiest. Net zoals de Europese sociaaldemocraten, en ook de liberalen. Weinig verrassend dat die optie de voorkeur wegdraagt van verschillende traditionele politici", aldus nog Loones.

Marianne Thyssen (CD&V): "Verschillende standpunten binnen Europa"

De Belgische Eurocommissaris  voor Werk en Sociale Zaken, Marianne Thyssen (CD&V) reageerde hoopvol op de voorstelling van het Europese witboek met toekomstscenario's. "Ik hoop dat we samen uit de vijf scenario's het juiste kunnen kiezen. Zodat we sneller antwoorden kunnen bieden op de vragen van de burgers." 

Europees commissaris voor Werk en Sociale Zaken, Marianne ThyssenBeeld BELGA

Daarnaast zei Thyssen ook dat er binnen de EU verschillende opvattingen zijn over het toekomstbeeld. "En daarom moet iedereen zijn of haar verantwoordelijkheid opnemen", aldus nog Thyssen.

Ook Tom Vandenkendelaere (CD&V) pleit voor veel meer samenwerking tussen de lidstaten. "Maar ik ben ook niet blind voor het grote verschil in visie tussen verschillende lidstaten", zegt hij. "Niet iedereen kan of wil mee in bad. Daarom: een transparante en efficiënte Unie met 27 waar het kan, en enkel met diegene die meewillen als het moet."

Sociaaldemocraten: "Willen duidelijk standpunt van Commissie"

Gianni Pittela, voorzitter van de sociaaldemocratische fractie binnen het Europees Parlement, reageert ontgoocheld op het witboek van Juncker. "In plaats van één duidelijk scenario van de Commissie zien we er vijf. Ik wil een duidelijk standpunt horen, en ik ga dat ook zometeen vragen aan Juncker zelf", zegt Pittela.

Bij Groen betreurt Bart Staes dat Juncker "in de geschetste, vage toekomstscenario's helaas opnieuw de mensen, de Europese burgers en de nood aan democratische vernieuwing en innovatie vergeet". Hij stelt ook vast dat bij de geschetste opties een echte breuk met het "doorgeslagen marktdenken" ontbreekt.

Vlaams Belang: "En de opdeling van de eurozone?

Gerolf Annemans (Vlaams Belang) tot slot mist een zesde scenario, "namelijk dat van een ordelijke opdeling van de eurozone en een scenario waarbij bevoegdheden opnieuw naar de lidstaten terugvloeien". "Het is nochtans het ultieme scenario om te komen tot een afgeslankte en vrijwillige Europese intergouvernementele samenwerking."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234