Woensdag 17/07/2019

Europese Unie

Europese Commissie onder vuur: werd schimmige nucleaire deal in privévliegtuig bedisseld?

De Europese Commissie heeft het onderzoek stopgezet naar de bouw van een nieuw nucleair complex in Hongarije, goed voor een Russische investering van minstens 10 miljard euro. De goedkeuring van het project komt er te midden van de controverse rond Europees Commissaris Günther Oettinger, die in mei op een privévliegtuig stapte met een Duitse lobbyist die betrokken is bij het project. Transparantiewaakhonden in Brussel stellen zich ernstige vragen, maar Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker houdt Oettinger de hand boven het hoofd.

Europees Commissaris voor Digitale Agenda Günther Oettinger. Beeld BELGAIMAGE

In het Hongaarse dorpje Paks ligt de enige kerncentrale van het land, goed voor meer dan 50 procent van alle Hongaarse energie. Boedapest wil de huidige reactoren renoveren en de centrale bovendien uitbreiden met twee nieuwe reactoren. Daarvoor is de staat het een lening van tien miljard euro aangegaan en in zee gegaan met het Russische staatsbedrijf Rosatom voor de levering van nucleaire brandstof. Hongarije maakte het project in 2014 bekend, toen Oettinger nog Commissaris bevoegd voor Energie in de Commissie-Barosso was. Hij liet de beslissing passeren. 

Pas in november 2015, lang nadat Oettinger in de nieuwe Commissie-Juncker bevoegd was geworden voor Digitale Agenda, startte Europa een onderzoek naar de toewijzing van het project aan de Russen. Er zou geen open aanbestedingsprocedure gevolgd zijn en het project zou daardoor mogelijk een vorm van oneerlijke concurrentie zijn. Letterlijk schreef de Commissie: "De Hongaarse overheid heeft de bouw van twee nieuwe reactoren en de renovatie van twee andere reactoren van de Paks II-kerncentrale toegekend zonder een transparante procedure. De Commissie beschouwt de directe aanbesteding van het project als niet in overeenstemming met de EU-wetgeving rond publieke aanbestedingen." 

De Paks-kerncentrale in het gelijknamige Hongaarse dorpje. Beeld AFP

"Technische exclusiviteiten"

Maar van die beschuldiging blijft nu dus niets over. De Commissie besliste gisteren het onderzoek af te sluiten en geen verdere stappen tegen Hongarije te ondernemen. Volgens de Commissie is de toewijzing van het project wel legaal omwille van "technische exclusiviteiten". Enkel Rosatom zou dus in staat zijn het project uit te voeren. "Bovendien heeft Hongarije zich ertoe verbonden de meeste delen van het project wel toe te kennen met respect voor transparantie, gelijke behandeling en niet-discriminatie", aldus een Commissiewoordvoerder.

Europa onderzoekt nu enkel nog of het project illegale Hongaarse staatssteun heeft gekregen. Maar dat verhinderde de regering in Boedapest gisteren niet om op een persconferentie trots te verkondigen dat de Commissie "niet langer het Hongaars recht bestrijdt om samen te werken met Rusland voor de bouw van de kerncentrale en het daarbijhorende krediet". Volgens de Hongaarse regering zal ook het onderzoek naar staatssteun zonder gevolg geklasseerd worden, al wil de Commissie nog niet op de zaken vooruitlopen.

Geheime vliegtuigdeal?

Maar waarnemers en organisaties die ijveren voor transparantie in de Europese politiek, stellen zich ernstige vragen bij de beslissing van de Commissie. De timing is volgens hen bijzonder opvallend aangezien Oettinger, nu bevoegd voor Digitale Agenda, op 19 mei van dit jaar met een privéjet richting Boedapest vloog. Het vliegtuig behoorde toe aan zijn landgenoot Klaus Mangold, die zelf ook meevloog. 

Oettinger was ook gisteren in Boedapest te gast voor de Regional Digital Summit. Beeld EPA

Mangold is een industrieel met nauwe banden met het Kremlin, is ere-consul voor Rusland in zijn thuisland, en, toevallig of niet, consultant voor de Hongaarse overheid voor hetzelfde Paks II-project. Mangold werkt voor de investeringsbank Rothschild, dat de Hongaarse regering advies verleent in het project en het positief beoordeelde. Hij heeft goede contacten met president Vladimir Poetin en staat erom bekend dat hij pleit voor de opheffing van de Europese sancties tegen Rusland.

Oettinger nam het vliegtuig officieel op uitnodiging van de Hongaarse regering, die in Boedapest een conferentie organiseerde over 'de auto van de toekomst'. Hij zou die dag door agendaproblemen geen andere mogelijkheid gehad hebben om zelf een zitje op een gewoon commercieel vliegtuig te boeken, zo luidt de officiële uitleg

"Vier vluchten beschikbaar"

Parlementsleden van de groene fractie in het Europese parlement vermoeden echter dat Oettinger met Mangold sprak over het omstreden Paks II-dossier. Volgens parlementslid Benedek Javor had Oettinger op de bewuste datum de keuze uit maar liefst vier vluchten en overtrad hij de ethische code van de Commissie. Eurocommissarissen mogen geen geschenken van meer dan 150 euro in ontvangst nemen en moeten elke vergadering met lobbyisten officieel laten registreren.

De Hongaarse regering bevestigde de reisomstandigheden van Oettinger en verzekerde ook dat zij de kosten heeft gedekt. Hongarije heeft een kaderovereenkomst met Mangold, die de regering hielp met het opzetten van de conferentie over de auto van de toekomst. Hongarije heeft zelf geen staatsvliegtuig en kan onder de voorwaarden van de overeenkomst aan Mangold vragen zijn vliegtuig te gebruiken. "De uitnodiging van premier Orban aan Oettinger was denk ik al weken op voorhand uitgestuurd", aldus de Hongaarse regeringswoordvoerder. "Wij hebben aan Mangold gevraagd ons te helpen bij de organisatie."

De woordvoerder van de Commissie, Margaritis Schinas, onderstreepte gisteren op een persconferentie dat het wel vaker gebeurt dat eurocommissarissen reizen op kosten van een regering die hen uitnodigt. Een vlucht is bovendien niet hetzelfde als een vergadering met een lobbyist, zo klinkt het. Schinas voegde er nog aan toe dat "als ik cynisch was, ik zelfs zou kunnen zeggen dat Oettinger de belastingbetaler geld heeft doen besparen". En hoewel de uitnodiging volgens Hongarije weken op voorhand was verstuurd, verklaarde Schinas: "Dit was iets onderwacht, het was niet gepland, en de vlucht werd daarom aangeboden om de ontmoeting mogelijk te maken."

Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker behoudt dan ook het vertrouwen in Günther Oettinger.

"Regels niet van toepassing"

"Dit is bovendien geen belangenvermenging", luidde het gisteren nog bij de Europese Commissie. Oettinger had bij de Europese instellingen geen officiële melding gemaakt van de reis met Mangold, maar de regels over het transparantieregister zijn volgens de zegsman enkel van tel bij een ontmoeting in het kader van hun bevoegdheidsdomein.

Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker met woordvoerder Margaritis Schinas (l.). Beeld Photo News

Klopt niet, zegt Daniel Freund van de onafhankelijke waakhond Transparancy International aan het vakblad EU Observer. "Hun eigen regels uit 2014 zeggen heel duidelijk dat Commissieleden op hun website informatie moeten geven over alle ontmoetingen die ze hebben in hun hoedanigheid van Commissaris, en dat over 'elke kwestie die te maken heeft met Europees beleid'. Er is geen enkele uitzondering voorzien over onderwerpen die buiten hun portfolio vallen. Enkel puur persoonlijke ontmoetingen moeten niet aangegeven worden. En ik kan me niet voorstellen dat Oettinger en Mangold 90 minuten lang over het weer hebben gesproken."

Opvallend is bovendien, aldus de Europese nieuwswebsite Politico, dat de beslissing om het Europese onderzoek naar de Hongaarse kerncentrale stop te zetten, niet voorkomt op de aankondigingswebsite waarop die beslissingen normaal gezien bekend gemaakt worden. Wie de beslissing wil te weten komen, moet er zelf actief naar op zoek gaan in de databanken van de EU.

"Om te lachen, als het niet zo triest zou zijn"

Politico citeert in een bijzonder kritische analyse vicevoorzitter de Europese Commissie, die tweer jaar geleden verklaarde dat "we geëvolueerd zijn van een tijd waarin de overheid tegen de burgers zei: 'Vertrouw me', naar een situatie waarin de burgers tegen de overheid zeggen: 'Toon me'. Wij willen volledig transparant zijn over de ontmoetingen die we hebben."

"Het legalistische muggenziften van de woordvoerder van de Europese Commissie zou, als het niet zo triest was, om te lachen zijn", aldus Politico nog.

Oettinger bevindt zich al enkele weken in zwaar weer nadat hij in een toespraak Chinezen als "spleetogen" bestempeld had en Wallonië had omschreven als "een door communisten geleide microregio die heel Europa blokkeert". 

Momenteel is Oettinger bevoegd voor Digitale Zaken, maar binnenkort krijgt hij Begroting en Personeelszaken in zijn portefeuille, een stevige promotie. Voor hij benoemd wordt, moet hij een hoorzitting in het Europees Parlement tot een goed einde brengen. Met zijn recente parcours heeft hij het zichzelf alvast niet gemakkelijk gemaakt.

Europees parlementslid Kathleen Van Brempt (sp.a) reageert verontwaardigd op Oettingers demarche. "Ook al zou hij geen formele regels overtreden hebben, deontologisch vallen hier hele grote vragen bij te stellen. Want als dit geen overtreding van de regels is, dan zijn de regels niet streng genoeg", zo zegt ze. "Ik snap de lakse houding van de Europese Commissie niet, en het lijkt mij niet meer dan logisch dat Juncker stappen onderneemt. Een promotie voor Oettinger is absoluut geen goed idee." Het parlement kan de benoeming van Oettinger formeel niet tegenhouden, maar Van Brempt overweegt met haar fractie andere stappen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden