Zaterdag 10/04/2021

Europa's antitrustflik met een missie

Als voormalig economieprofessor bekleedt de Europese antitrustcommissaris Mario Monti zijn functie met de nodige ernst en toewijding. Vooral dat laatste drijft hij soms een tikkeltje te ver, vinden bedrijfsleiders en politici.

Brussel

Bloomberg

Terwijl Microsofts Amerikaanse antitrustzaak naar haar einde kabbelt, doemde er onlangs een nieuw gevaar op voor de softwaregigant. Tegen december denkt Mario Monti, de Europese commissaris die belast is met het concurrentiebeleid, een vier jaar durend onderzoek af te sluiten over de grootste softwaremaker ter wereld, waaruit zal blijken of het bedrijf de Europese markt voor besturingssystemen (software die computers en computernetwerken bestuurt) op een illegale manier heeft willen domineren.

Monti, die vorig jaar nog de door General Electric geplande overname van Honeywell International (prijskaartje: 47 miljard dollar) afschoot, kan de softwaregigant in theorie een boete opleggen die tot 10 procent van zijn wereldwijde omzet bedraagt, ongeveer 2,5 miljard dollar.

Op de vraag wat hij met Microsoft zal doen, begint de voormalige economieprofessor in zijn Brusselse kantoor druk door stapels papier te wroeten, waaruit hij uiteindelijk een voorbereide verklaring haalt en ze voorleest. "Microsoft heeft zijn recht om zich te verdedigen in handen genomen, en ons dossier is nu compleet", zegt hij, zonder zijn stem ook maar enigszins te verheffen. "We zijn de relevante informatie nog altijd aan het onderzoeken en evalueren."

De 59-jarige Italiaan, wiens stem zich zelden boven een zacht monotoon gemompel verheft en die tijdens vergaderingen vaak de eer aan zijn medewerkers overlaat, is een man die in staat is om bedrijfsleiders en politici uit de hele wereld te laten trillen. Als academicus en bureaucraat heeft de in krijtstreepkostuums gehulde Monti al slechte cijfers uitgedeeld aan lui als Jack Welch, de voormalige ceo van General Electric, en ook de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder heeft een preek van hem gekregen over de nood om de 150 jaar oude gewoonte om subsidies te verlenen aan staatsbanken op te heffen.

Sinds hij bijna drie jaar geleden Europa's antitrustflik werd, heeft Monti al voor meer dan 200 miljard dollar aan overnames geblokkeerd. Met zijn 'njet' tegen de voorgestelde fusie tussen General Electric en Honeywell was hij de eerste Europese commissaris die een Amerikaanse fusie tegenhield nadat die was goedgekeurd door de Amerikaanse antitrustautoriteiten.

Monti is bezig geweest in zowat alle sectoren, van de farmaceutica tot het vliegwezen, waar hij in totaal voor 2 miljard dollar aan boetes heeft uitgedeeld. Hij heeft ook het gebruik van onverwachte invallen in bedrijven opgevoerd, in zijn zoektocht naar bewijzen voor illegale prijsafspraken.

Investeerders zeggen dat Monti's activisme hen tureluurs maakt. Enkele weken geleden keurde hij bijvoorbeeld de vijandige overname van cruisebedrijf P&O Princess door sectorgigant Carnival goed, een overname die 6,5 miljard dollar waard zou zijn, terwijl er vanuit verscheidene hoeken de bezorgdheid uitgaat dat het bedrijf daarmee de markt zou domineren. "Het wordt moeilijker om te voorspellen hoe de commissaris een bepaalde fusie zal beoordelen", zegt Susan Smith, een fondsenbeheerster bij M&G Investment Management in Londen. "Er is een aantal rare beslissingen geweest. Over General Electric-Honeywell waren we bijvoorbeeld zeer verbaasd."

Sommige bedrijfsleiders, samen met de advocaten en bankiers die hen adviseren, zeggen dat Monti de grenzen van zijn macht wel eens durft te bruuskeren, en dat hij beteugeld moet worden gehouden. Ze opperen dat zijn personeel, 600 mensen die in een zes verdiepingen tellend Brussels gebouw zitten, over te veel macht beschikken. "Ze zijn aanklager, rechter en jury tegelijk", zei Henri Lachmann, de ceo van het Franse Schneider Electric, in november tegen een groep investeerders nadat Monti zijn op 7 miljard euro geraamde bod op concurrent Legrand had afgeschoten.

Monti zegt dat hij aandacht besteedt aan al die kritieken, en dat hij van plan is tegen het einde van het jaar de regels indringend te herschrijven. Onder de aanstormende wijzigingen zit onder meer het feit dat bedrijven de klok nog eens 20 tot 30 dagen extra kunnen stilleggen, zodat ze zich kunnen afmaken van de activa die een goedkeuring van hun geplande fusie in de weg staan.

In tegenstelling tot de Amerikaanse antitrusttsaren, die een voorgestelde fusie via de rechtbank moeten tegenhouden, kan Monti eigenhandig beslissen over zo'n blokkering. Hoewel de negentien commissarissen van de Europese Unie de beslissingen van Monti moeten goedkeuren, heeft nog geen enkele van zijn veto's enige weerstand gehad.

Bedrijven kunnen in beroep gaan aan het Europese topberoepshof in Luxemburg, maar zaken kunnen daar jaren aanslepen. In juni wist die rechtbank Monti nog te kortwieken door zijn veto op de door MyTravel Group voorgestelde overname van First Choice Holidays, een beslissing die hij in 1999 al had genomen, op te heffen.

De rechtbank zei dat Monti de bewijsstukken verkeerd had beoordeeld en zijn zaak niet voldoende wist te staven: hij had geopperd dat de fusie voor een oligopolie van drie bedrijven zou zorgen in Groot-Brittannië, maar het hof zei dat zijn onderzoek vol fouten zat.

Monti zegt dat het toezicht door dat vijftien rechters tellende hof bewijst dat de beslissingen van de commissie efficiënt op de proef worden gesteld. "Het is in geen geval zo dat de commissie als rechter opereert", zegt Monti. "De echte rechter doet geregeld zijn mond open."

Maar niet snel genoeg, zeggen kaderleden van verscheidene bedrijven. MyTravel, bijvoorbeeld, had na Monti's veto de overname allang laten zitten. "Er is meer transparantie nodig in de beslissingen van Monti's commissariaat", zegt Jean-Pierre Rodier, bestuursvoorzitter van de Franse aluminiumproducent Pechiney, die twee jaar geleden een overnamebod van 7 miljard dollar op concurrent Alcan aan zijn neus voorbij zag gaan door toedoen van de commissie. "De rechtbank zou een negatieve beslissing moeten goedkeuren voordat ze is gemaakt, zoals in de Verenigde Staten", zegt hij. Amerikaanse antitrustbonzen moeten soms het gevecht in de rechtbank aangaan om een fusie tegen te houden. In Europa zijn het de bedrijven die zich in verscheidene juridische bochten moeten wringen om Monti's beslissingen aan te vechten.

Monti zegt dat de drukte over een paar van zijn veto's zijn werkelijke staat van dienst geen eer aandoet. Vorig jaar gaf hij een onvoorwaardelijk fiat aan 299 fusies: meer dan er tijdens het afgelopen decennium zijn goedgekeurd, zegt hij, een Amerikaans onderzoeksrapport aanhalend.

Dat rapport, opgesteld door het advocatenbureau Mayer, Brown, Rowe & Maw, zegt echter dat Monti vaker heeft ingegrepen in fusies dan zijn voorgangers. De commissie heeft achttien fusies geblokkeerd sinds de antitrustwetten in de Europese Unie in 1990 van toepassing geraakten. Monti, die drie jaar geleden werd aangesteld, is verantwoordelijk voor zeven van die beslissingen.

Monti beschouwt het als zijn missie om bedrijven oneerlijke voordelen ten opzichte van hun tegenstanders te ontzeggen. Een overname die het vers gefuseerde bedrijf een dominante positie geeft, doet hem automatisch de wenkbrauwen fronsen. De commissie beschouwt een marktaandeel van meer dan 40 procent meestal als 'dominant'.

Die obsessie door marktaandelen heeft als gevolg dat de commissie meer aandacht besteedt aan de klachten van concurrenten dan aan de noden van de klant, zeggen sommige advocaten. "Als ze kunnen aantonen dat je 40 procent van de markt in handen hebt, heb je prijs", zegt Christopher Bright, een partner van het Amerikaanse bedrijf Shearman & Sterling die General Electric adviseerde tijdens zijn juridische gevecht met de commissie.

De Amerikaanse antitrustautoriteiten hebben iets minder oog voor marktaandelen alleen, en denken het iets breder te zien. Het Amerikaanse ministerie van Justitie besloot bijvoorbeeld dat de fusie tussen General Electric en Honeywell de concurrentie net zou verbeteren.

Monti zegt dat het verschil tussen de Amerikaanse en de Europese aanpak echter wordt overdreven. "Als het grootste bedrijf ter wereld een fusie voorstelt, moeten we daar een hoop aandacht aan besteden", zegt hij.

Monti, de zoon van een bankier uit het Noord-Italiaanse Varese, heeft vroeg in zijn carrière al een reputatie opgebouwd als een schoolse econoom. Hij behaalde een academische graad in economie en management in de Milanese Bocconi-universiteit, en studeerde daarna nog verder aan de universiteit van Yale. In de jaren zeventig, toen hij als consultant werkte voor de Banca Commerciale Italiana, publiceerde hij een tweemaandelijkse nieuwsbrief waarin hij als eerste in tijden van hyperinflatie de Italiaanse geldvoorraad berekende zoals hij op dat moment in realiteit was samengesteld.

Hij gebruikte die nieuwsbrief, samen met hoofdartikels die hij schreef voor de krant Corriere della Sera, om de overheid te overtuigen de inflatie te beteugelen. In 1981, toen hij voorzitter was van de commissie onder het ministerie van Financiën dat de banken en het financiële systeem in het oog hield, speelde Mondi een belangrijke rol in het versoepelen van de regels voor buitenlandse investeringen.

"Hij was geen Milton Friedman, maar hij was een voorstander van een vrije markt die getemperd wordt door de sociale waarden van een welvaartsstaat", zegt Michele Fratianni, een professor aan de Kelley School of Business van de staatsuniversiteit in het Amerikaanse Indiana die hem tijdens de jaren zeventig en tachtig kende.

Tijdens die periode doceerde hij economie aan de Bocconi-universiteit, waar hij in 1994 directeur werd. De conservatieve Vrijheidsalliantie van Silvio Berlusconi selecteerde Monti in die tijd als eurocommissaris voor de financiële diensten. In 1999 werd hij opnieuw aangesteld door premier Massimo D'Alema, de leider van de linkse Democratische Partij die hem concurrentiecommissaris maakte.

Antitrustadvocaten zeggen dat Monti minder flexibel is dan Karel Van Miert, zijn voorganger. Van Miert verzette zich eerst tegen de door Boeing geplande aankoop van Douglas Corporation en de door WorldCom geplande fusie met MCI Communications, maar keurde later de twee fusies goed nadat hij de bedrijven ervan had overtuigd een aantal activiteiten de deur uit te doen.

Monti's persoonlijkheid is anders, zeggen degenen die hen kennen: hij maakt geen deals. "Hij is zeer gereserveerd en formeel", zegt Alberto Alesina, een economieprofessor aan de universiteit van Harvard die aan de Bocconi-universiteit les kreeg van Monti.

"Monti is in veel opzichten een professor gebleven", zegt John Temple Lang, een antitrustadvocaat bij Cleary, Gottlieb, Steen & Hamilton in Brussel die de antitrusteenheid van Monti in 2000 verliet. "Hij leest alles wat hem gegeven wordt. Hij neemt het mee naar zijn studeerkamer, denkt erover na, en beslist daarna."

Het feit dat hij de Duitse bondskanselier overtuigd kreeg om de subsidie van door de staat bestierde spaarbanken geleidelijk te elimineren, noemt hij zijn belangrijkste succes. Zijn grootste goedgekeurde fusie was die tussen Carnival en P&O Princess, en de grootste controverse haalde hij zich op de hals door het aantal invallen op bedrijfsvestigingen, waartoe hij onaangekondigd en zonder huiszoekingsbevel mag overgaan, gevoelig uit te breiden. Vorige maand stormden tientallen medewerkers van de commissie ineens het hoofdkwartier van de Britse Vodafone-groep binnen, samen met de kantoren van acht Britse en Duitse concurrenten van het bedrijf, op het moment dat de werknemers 's ochtends arriveerden. Ze doorzochten computerbestanden en dossiers, op zoek naar bewijzen dat de bedrijven prijsafspraken hadden gemaakt voor langeafstandsgesprekken tussen Groot-Brittannië en Duitsland.

Hij werkt nu aan een controversieel wetsvoorstel om de privé-woningen van kaderleden te doorzoeken. "Ik blijf ervan overtuigd dat we zo'n armkracht nodig hebben", zei hij in juni tijdens een speech aan de Britse kamer van koophandel. "Onze inspecteurs vonden onlangs, tijdens zo'n verrassingsaanval, nog bezwarende documenten die onder het label 'voor thuis' waren gemarkeerd."

Sommige advocaten zeggen dat Monti met die invallen in privé-woningen buiten zijn boekje zal gaan. "Ik merk dat advocaten die met mensenrechten bezig zijn nogal ongemakkelijk worden bij dat voorstel", zegt Julian Joshua, een partner bij het advocatenbureau Howrey Simon Arnold & White in Brussel en het voormalige hoofd van de karteleenheid van de commissie. In tegenstelling tot de Verenigde Staten, zegt Joshua, zijn prijsafspraken geen misdaad onder de Europese wetgeving. Mario Monti vindt het echter een oneerlijke praktijk, en voor de voormalige Italiaanse economieprofessor is dat genoeg reden om te reageren.

'Het wordt moeilijker om te voorspellen hoe de commissaris een bepaalde fusie zal beoordelen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234