Zondag 25/10/2020

Europa opent laatste venster heelal

De twee projecten moeten een ongeziene inkijk in het heelal bieden. Daarmee steekt het Europese ruimtevaartagentschap ESA zelfs zijn Amerikaanse evenknie NASA, dat net deze week zijn achttien jaar oude Hubbleruimtetelescoop een facelift geeft (gisteren is ruimteveer Atlantis dan toch in de lucht geraakt), de loef mee af. En dat mag iets kosten, zo’n 1,6 miljard euro.

Als alles goed gaat, worden de twee telescopen donderdag om twaalf minuten over twee ’s middags gelanceerd vanaf de Europese ruimtehaven in Frans-Guyana. Samen, omdat de ESA in deze crisistijden ook een beetje op de centen moet letten: elke telescoop zijn eigen vlucht zou nog eens 100 miljoen euro extra kosten. Kort nadat ze de atmosfeer hebben verlaten, scheiden de wegen van de Planck en Herschel, maar ze blijven wel in elkaars buurt. De eindbestemming ligt anderhalf miljoen kilometer verderop, het lagrangepunt L2. Daar kunnen ze in ideale omstandigheden - redelijk stabiel ten opzichte van de aarde, altijd in de schaduw van onze planeet - de blik op het immense heelal richten.“Samen zullen die twee telescopen het laatste stukje venster op het heelal openen waar we nog niet door konden kijken”, aldus Christoffel Waelkens. “Herschel kijkt in het verre infrarood. In zichtbaar licht zie je alleen maar sterren, heel hete objecten. Met infrarood kun je ook veel koudere objecten - denk aan kamertemperatuur - detecteren. Je kijkt zo eigenlijk naar de geboorteplaats van sterren.” Het is niet voor het eerst dat een ruimteoog in die infrarode golflengtes het firmament afspeurt - de Amerikaanse Spitzertelescoop doet dat ook - “maar hiermee zullen we nog koudere objecten kunnen bestuderen”, zegt Waelkens. “De Herschel is met zijn spiegel van 3,5 meter ook bijna anderhalve keer zo groot. We zullen hier veel dieper, verder mee kunnen kijken, naar de eerste melkwegstelsels.”De andere telescoop die donderdag vertrekt voor een reis van zo’n honderd dagen, is de Planck. “Die zal niet zozeer naar individuele objecten speuren, maar naar signalen met nog langere golflengtes”, legt de Leuvense prof uit. “Daarin zie je de nasleep van het ontstaan van het heelal, toen er nog geen sterren waren maar één grote hete soep. De straling daarvan vind je nu nog terug in microgolven. Die oersoep is na verloop van tijd zo afgekoeld dat ze begon ‘samen te klonteren’ - zo zijn de sterren geboren. Met Planck gaan we kijken hoe de balletjes in de ruimtesoep geraakt zijn. Of nog: met de Planck proberen we bij te leren over de zaadjes van ons heelal, met de Herschel bekijken we de jonge plantjes.”

Belgische inbreng

In de Amerikaanse media heet het al dat de VS met deze lancering hun koppositie in de kosmologie kwijt dreigen te geraken. “Europa is inderdaad het eerste om dit extreme stukje van het elektromagnetische spectrum voor onderzoekers te openen, maar we bouwen ook voort op mooie successen met eerdere telescopen van de Amerikanen. En net zoals Europa meewerkte aan de Hubble, doet NASA mee in deze projecten.”Waelkens beseft maar al te goed dat Europa hier niet alleen zoveel geld in pompt “om sterrenkundigen antwoorden te geven op de diepzinnige vragen die ze stellen”. Achter de astronomische bedragen die ESA in dit slag projecten investeert, zit een heel aardse, economische motivering. “Sterrenkundigen liggen goed in de markt omdat wij zulke moeilijke eisen stellen. Daarvoor moet je spitstechnologie ontwikkelen, die dan weer een directe economische return heeft voor bedrijven. In Herschel is er bijvoorbeeld een zware Belgische inbreng van het Centre Spatiale de Liège, van het Imec in Leuven en OIP Sensor Systems.” En even sexy als de puntoren van Spock is de onderneming niet, maar de uitdaging is toch ook een beetje een nieuwe final frontier. “In de twintigste eeuw heeft de wetenschap vooral de evolutie ontrafeld, in deze nieuwe eeuw zullen we ons meer richten op de oorsprong van de dingen”, meent Waelkens. “Het is altijd zo dat wetenschappelijke vooruitgang specialistenwerk is, maar in de resultaten zit altijd een component die iedereen kan begrijpen. Om planeten te vinden bijvoorbeeld heb je verdraaid ingewikkelde technologie nodig, maar als ze gevonden worden, wil iedereen het wel weten.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234