Donderdag 24/09/2020

Europa nodigt uit tot een 'bank run'

Beeld wm

Als iemand de politieke stemming van opstandigheid in Zuid-Europa wilde voeden, dan was de Cyprusdeal de manier om dat te doen, meent Wolfgang Münchau. Hij is columnist van de Financial Times.

Sir Mervyn King heeft eens gezegd dat het niet verstandig was om een bank run te beginnen, maar wel verstandig om eraan mee te doen zodra hij is begonnen. De gouverneur van de Bank of England had natuurlijk gelijk. Zaterdagochtend zouden de ministers van Financiën van de eurozone weleens de aanzet tot een bank run kunnen hebben gegeven.

Met het akkoord over een hap uit de Cypriotische spaartegoeden komt de eurozone in feite terug op de depositogarantie voor banktegoeden. Die garantie werd in 2008 verstrekt na de val van Lehman Brothers. Ze bestond uit een reeks nationaal gecoördineerde garanties. Ze beoogden het politieke standpunt te beklemtonen dat al het spaargeld veilig is.

Ik gebruik termen als 'mogen noemen' en 'in feite' omdat Cyprus wettelijk gezien niet in gebreke blijft of zijn spaarders met verliezen opzadelt. Het land heft een belasting van 6,75 procent op tegoeden tot 100.000 euro en een belasting van 9,9 procent boven die drempel. Wettelijk gezien is dit een vermogensbelasting. Economisch gezien is het een afroming.

Mijn eigen voorkeur zou zijn uitgegaan naar een afroming, of belasting, van tegoeden boven de 100.000 euro - het deel dat niet door het depositogarantiestelsel wordt gedekt. Er is geen morele of economische reden tot bescherming van buitenlanders die om welke reden dan ook hebben besloten grote bedragen op een Cypriotische bankrekening te parkeren. Zo'n afroming zou ook hebben gepast in de filosofie van de depositogarantie. Die is er niet om absolute zekerheid te bieden, maar dient ter voorkoming van bank runs, die zich voltrekken als je kleine spaarders te na komt. Een doordacht depositogarantiestelsel bouwt dus een plafond in.

Ook kleinere spaarders
Ik kon het gewoon niet geloven toen ik hoorde dat de ministers van Financiën van de eurozone het op de kleine spaarders van Cyprus gemunt hadden. De technische reden van hun besluit begrijp ik. De eurozone kon niet instemmen met een volledige bailout, die 17 miljard euro zou hebben gekost. De Duitsers waren tegen een lening waarvan ze zeker wisten dat Cyprus steeds weer in gebreke zou blijven. Dus werd het bedrag tot 10 miljard euro teruggebracht. Een greep uit de spaargelden was de enige manier om hieraan mee te betalen. Toen de rekensom gemaakt was, bleken de grote tegoeden onvoldoende op te leveren.

Dus werd gekozen voor een vermogensbelasting met nauwelijks progressie. Er is niet eens een vrijstelling voor mensen met maar heel weinig spaargeld. Als iemand de politieke stemming van opstandigheid in Zuid-Europa wilde voeden, dan was dit de manier om dat te doen. De politieke schade van dit akkoord zal op lange termijn reusachtig zijn. Op korte termijn bestaat het gevaar van een algemene bank run, niet alleen op Cyprus.

Net als bij Griekenland zeiden de ministers van Financiën: 'Wees gerust, dit is een unieke situatie'. Dat klopt alleen in beperkte juridische zin. De afwaardering van de obligaties in Griekenland is inderdaad iets anders dan de afroming van het spaargeld op Cyprus. En als dit ergens anders nog eens wordt herhaald, zal het weer uniek zijn.

Als kleine spaarders te elfder ure geen respijt krijgen, zullen de meeste Cypriotische spaarders er verstandig aan doen om de rest van hun geld op te nemen, eenvoudig om zich te beschermen tegen verdere afroming of belastingen. Het zou voor spaarders elders in Zuid-Europa even verstandig zijn om zich bij hen aan te sluiten. De ervaring op Cyprus leert hen dat de betrouwbaarheid van een depositogarantieregeling even hoog is als die van de staat. Gelet op de overheidsschuld van Italië of de gezamenlijke schuld in de publieke en private sector van Spanje en Portugal, is het uitgesloten dat deze overheden alle banktegoeden zelfstandig kunnen garanderen. De redding van Cyprus heeft aangetoond dat de kredietverstrekkers voortaan bij de redding van elke bank zullen verlangen dat spaarders meebetalen.

Het echte raadsel is waarom mensen niet eerder hun geld hebben opgenomen. Lezen ze geen kranten? Misschien vertrouwden ze de nieuwe president van Cyprus, die hun had beloofd dat hij dit nooit zou accepteren? En waarom is er elders in Zuid-Europa zo'n geringe vlucht van spaargeld geweest? Werd ook daar de overheid vertrouwd? En belangrijker nog: zal dit nu ook zo blijven?

Er bestaan binnen de eurozone enkele institutionele belemmeringen tegen een bank run. In sommige landen geldt een dagelijkse opnamebeperking, zogenaamd als maatregel tegen witwassen. Ook is het niet eenvoudig om in het buitenland een bankrekening te openen. In veel gevallen is het nodig ingezetene te zijn.

Maar ik zou op die belemmeringen niet al te gerust zijn. Zodra een kritische massa bang genoeg wordt, komen mensen in actie en dan wordt een bank run een proces dat zichzelf versterkt. Er heeft de afgelopen acht maanden veel zelfgenoegzaamheid over de crisis in de eurozone geheerst.

Velen meenden zelfs dat de crisis voorbij was omdat Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank, de garantie had verstrekt om als laatste instantie bij te springen. Spaarders zien nu in dat de crisis alleen maar voorbij was omdat de eurozone een nieuwe bron van financiering had gevonden: hun spaargeld.

Ik heb geen idee of er een bank run zal plaatsvinden. Maar het zou rationeel zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234