Zaterdag 08/08/2020

Europa naar de maan

De Russen en de Amerikanen waren ons voor, maar nu is het zover: ook Europa vliegt naar de maan. Het European Space Agency (ESA) keurde het 3,5 miljard frank kostende project zopas goed. Het Europese SMART-1 ruimtetuig, heeft als opdracht de geologie van de belangrijkste satelliet van onze planeet definitief in kaart te brengen. Aula sprak met dr. Manuel Grande, ontwerper van de gloednieuwe X-straal-spectrometer, het technologische hoogstandje dat wetenschappers in staat moet stellen definitief uitsluitsel te brengen over de precieze samenstelling van de maan.

Als alles goed loopt, wordt in het jaar 2002 de SMART-1 (Small Missions for Advanced Research in Technology), het gloednieuwe ruimtevaartuig van de ESA met een Ariane 5-raket in de ruimte gebracht. Het hele project, dat bijna 3,5 miljard frank (86,8 miljoen euro) zal kosten, moet niet alleen de structuur van de maan in kaart brengen, maar ook een aantal nieuwe technologieën uittesten.

"Het doel van de missie is dubbel", zegt dr. Manuel Grande, verbonden aan het Rutherford Appleton Laboratory. "Hoofddoel is een beter zicht te krijgen op de structuur van de maan. We zijn al tientallen jaren bezig met onderzoek naar de samenstelling van de maan, maar de verschillende missies hebben zich altijd beziggehouden met deelaspecten. De Apollo-maanlanding leverde interessante stalen op, maar die werden allemaal genomen ter hoogte van de maanevenaar. Andere ruimtetuigen hebben zich beziggehouden met de zoektocht naar water, de kleur van het maanoppervlak of de aanwezigheid van bepaalde zware metalen. Met de SMART-1 willen we voor het eerst een totaalbeeld van de structuur van de maan geven. Die gegevens moeten ons ook toelaten om meer zicht te krijgen op het ontstaan van de maan en de interactie tussen de maan en onze eigen planeet. Als de maan bij wijze van spreken zou zijn opgebouwd uit groene kaas, zullen we dat in het jaar 2003 wetenschappelijk kunnen bevestigen."

Om de noodzakelijke gegevens te verzamelen zal de SMART-1, na een vlucht van zeventien maanden, gedurende zes maanden ononderbroken rond de maan cirkelen. Het toestel dat wetenschappers in staat moet stellen de samenstelling van de maan te doorgronden, is een hoogtechnologische X-stralen-spectrograaf, een toestel dat aan de hand van de door de maan weerkaatste X-stralen uitsluitsel kan geven over de aanwezige elementen.

"De D-CIXS (Demonstration of a Compact Imaging X-ray Spectrometer) is een hypergevoelig apparaat", zegt dr. Grande. "De maan weerkaatst de X-stralen van de zon. Spijtig genoeg is deze weerkaatsing bijzonder zwak, waardoor we zeer fijngevoelige apparatuur moeten gebruiken. Afhankelijk van de ondergrond waarop de X-stralen invallen, verschilt de weerkaatsing. Het toestel leert ons of het gaat om een ondergrond van ijzer, magnesium, silicium of andere atomen. Zes maanden moeten volstaan om op die manier de volledige samenstelling van de maan in kaart te brengen."

Bovenop de geologische opdracht dient de missie ook om nieuwe technologieën uit te testen. Volgens Manuel Grande is vooral het testen van de op zonne-energie werkende ionenmotor van belang. "Het gaat om een motor waarbij xenonatomen uitgestuwd worden om het ruimtetuig aan te drijven", zegt hij. "De technologie wordt in principe enkel gebruikt door satellieten die in een baan kort bij de aarde cirkelen. Het systeem wordt ingeschakeld wanneer de baan van de satellieten lichtjes bijgesteld moet worden. De Nasa heeft de technologie vorig jaar al uitgetest met de Deep Space 1-sonde, maar voor Europa is het een primeur. Het belang van de 'nieuwe brandstof' schuilt in het beperkte gewicht ervan. Elke extra kilo die we uit de aantrekking van de aarde moeten brengen, kost een klein fortuin. De SMART-1 weegt alles samen 350 kilo, wat bijzonder weinig is voor een ruimtetuig."

Behalve de revolutionaire aandrijving wordt nog een aantal andere spitstechnologische apparaten uitgetest. In Italië en Finland wordt de laatste hand gelegd aan toestellen die doorlopend de directe omgeving rond het ruimtetuig zullen analyseren. De Italianen bereiden een toestel voor dat de werking van de ionmotor controleert, terwijl vanuit Duitsland een zogenaamde deep space-satelliet meereist. De verschillende apparaten die noodzakelijk zijn voor de werking van de X-stralen-spectrometer komen uit Groot-Brittannië en Duitsland.

De kritiek die links en rechts opduikt als zou de hele missie peperduur zijn en niets wezenlijk bijbrengen, is volgens Manuel Grande volledig onterecht. "Deze missie laat ons toe nieuwe technologieën op punt te stellen. Als we er bovendien in slagen om binnen drie jaar het mysterie van de structuur van de maan definitief uit te klaren, is onze bijdrage van groot wetenschappelijk belang geweest."

'Als de maan uit groene kaas bestaat, zullen we dat binnen drie jaar weten'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234