Maandag 25/01/2021

Handelsoorlog

Europa moet kiezen tussen VS en China

Beeld Sven Franzen

De één is een goede klant, een militaire bondgenoot en een oude vriend, maar doet de laatste tijd nogal raar. De ander is ook een goede klant en wordt ondanks wat strubbelingen en wantrouwen een steeds interessantere zakenpartner. Wie zou u kiezen?

Dat is min of meer het dilemma waarmee Europa wordt geconfronteerd terwijl het conflict tussen zijn twee grootste handelspartners, de Verenigde Staten en China, escaleert.

De Verenigde Staten zijn Europa's grootste exportmarkt voor auto's en andere goederen – en natuurlijk een NAVO-bondgenoot. Maar China is ook groot… en wordt nog groter. Bovendien ziet Donald Trump de instellingen die de internationale betrekkingen regelen niet zitten, noemt hij de NAVO voorbijgestreefd en veroorzaakt hij spanningen in de wereldhandel. China lijkt dus niet langer automatisch de minder betrouwbare partner.

De Europese leiders hadden weinig commentaar toen Trump dreigde om goederen uit China met nog eens 100 miljard dollar (80,8 miljard euro) te belasten. Maar Europa kan niet op een veilige afstand toekijken terwijl China en de VS ruziën. De Europese economie is te diep met die van de twee landen verstrengeld. “Wat kan Europa doen om uit de vuurlinie te blijven?" zegt Adam Slater, de hoofdeconoom van het Britse Oxford Economics. “Niet veel.”

Dreigementen

Hoewel Trumps dreigementen op China gericht zijn, zal Europa ongetwijfeld schade lijden als hij ze waarmaakt. Een uit de hand lopende oorlog van heffingen en tegenheffingen zou de mondiale stroom van grondstoffen en onderdelen belemmeren en de Europese economie verstoren. Sommige Europese bedrijven, zoals de Duitse autofabrikant BMW, maken producten in de VS en exporteren ze naar China. Hun omzet zal een duik maken als China tol gaat heffen op producten uit Amerika.

Alleen al de dreiging van een handelsoorlog heeft de financiële markten verontrust, zodat bedrijven moeilijker kunnen lenen. De disruptie van de wereldhandel komt voor Europa op een ongelegen moment. Volgens de laatste economische indicatoren is het herstel van het continent, na tien jaar crisis, vaart aan het verliezen. Uit vorige week gepubliceerde officiële gegevens blijkt dat de Duitse industriële productie in februari met 1,6 procent gekrompen is.

Maar de Europese leiders vrezen vooral dat Trumps oorlogszuchtige handelsbeleid het einde zal betekenen van het naoorlogse systeem voor het oplossen van conflicten, waarbij alle partijen gingen samenzitten. Trump is er al in geslaagd om landen te doen smeken om individuele vrijstellingen van de heffingen op staal en aluminium zonder langs de Wereldhandelsorganisatie te passeren, het gebruikelijke forum voor handelsgeschillen. "Hij heeft verdeeldheid gezaaid", zegt André Sapir, een prominent lid van in Brussel gevestigde denktank Bruegel. "Misschien zullen we ons later herinneren dat 2017 het laatste jaar was dat het multilaterale systeem nog werkte."

De strijd tussen China en de VS zou Europa voordelen op korte termijn kunnen opleveren. Als China bijvoorbeeld de vliegtuigen van Boeing zwaar gaat belasten, kan Airbus, Boeings Europese rivaal, daarvan profiteren. Maar die positieve gevolgen zullen waarschijnlijk niet opwegen tegen de risico's.

Europese ondernemingen hebben in het verleden veel meer in de VS geïnvesteerd dan in China. Anderzijds legt China meer en meer gewicht in de schaal. De totale handel van Duitsland met China, export en import samen, is nu al groter dan die met de VS. En China is de belangrijkste markt voor bedrijven als Volkswagen, de grootste Europese autofabrikant.

De Duitse bedrijven gokken dan ook zwaarder op China. Volgens een recente peiling is 39 procent van de ondervraagde Duitse bedrijven van plan om dit jaar in China te investeren – vorig jaar was dat 37 procent. Het aantal bedrijven met investeringsplannen in Noord-Amerika is van 37 naar 35 procent gedaald.

Toch blijft Europa op zijn hoede voor China. Hoewel de Europese leiders zich voorzichtiger uitdrukken dan Trump, delen ze zijn ergernis over de oneerlijke concurrentie van door de overheid gesubsidieerde Chinese bedrijven. Ze maken zich zorgen dat China Europese technologie steelt en te veel economische macht verzamelt.

In de afgelopen jaren hebben Chinese investeerders gretig Europese activa opgekocht, van Griekse havens tot Duitse machinefabrikanten en een aandeel van 10 procent in automaker Daimler. De campagne Made in China 2025 van de Chinese overheid, een plan om de hightechsector te domineren, bedreigt Duitse fabrikanten van precisiemachines die de Chinezen nog niet kunnen maken. Leiders in Brussel, Berlijn en Parijs roepen op tot een strenger toezicht op de Chinese overnames in Europa, ook al is het niet duidelijk hoe ver ze willen gaan.

Europa en de VS hebben samen heel wat meegemaakt, op de eerste plaats de Koude Oorlog. Allebei zijn het democratieën met meerdere partijen en een vrije markteconomie, in tegenstelling tot het autocratische China en zijn eenpartijstelsel. Bovendien gaan de historische en culturele banden tussen Europa en de VS tot eeuwen in het verleden terug. Maar niets van dat alles belet dat een handelsoorlog Europa in de armen van China zou kunnen drijven.

De eerste zorg van de Europeanen is nu de regeling van hun eigen handelsgeschillen met Trump. Cecilia Malmström, de Europees Commissaris voor Handel, overlegt met Wilbur Ross, de Amerikaanse minister van Economische Zaken, over een blijvende vrijstelling van de importheffingen op staal en aluminium. Een tijdelijke vrijstelling verstrijkt op 1 mei.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234