Woensdag 18/05/2022

'Europa heeft nood aan een nieuwe kwantumsprong'

'Verhofstadt heeft in het begin te veel de indruk gegeven dat hij in Laken een inhoudelijk manifest voor Europa zou presenteren. Het pleit voor hem dat hij mettertijd zelf is gaan inzien dat het niet dat was wat Europa nu nodig heeft.' Oud-premier Jean-Luc Dehaene (CD&V) is best te spreken over het Europese voorzitterschap van zijn opvolger Guy Verhofstadt (VLD). 'Het is mijn rol om het glas halfvol te zien, die van u om het halfleeg te zien.'

Vilvoorde

Eigen berichtgeving

Bart Eeckhout / Johan Corthouts

Met zichtbaar genoegen leeft ook Jean-Luc Dehaene toe naar de Europese top van staats- en regeringsleiders, eind deze week in Laken. Vanuit binnen- en buitenland komen verslaggevers in audiëntie naar het stadhuis van Vilvoorde, om te luisteren naar de wijze woorden van Dehaene over Europa. Aan de stijl van de oud-premier is weinig veranderd: soms hoekig, soms met onverholen misprijzen voor 'de media', altijd interessant.

De rol van oude wijze man speelde hij de afgelopen maanden ook in de vijfkoppige Groep van Laken, die voor premier Verhofstadt het terrein voor de Verklaring van Laken aftastte. De rol van de Groep is uitgespeeld, die van Dehaene misschien nog niet. De jongste dagen kwam hij in beeld als mogelijke kandidaat-voorzitter van de conventie die zich over de toekomstige hervorming van de Europese Unie mag buigen. Eén woord heeft Dehaene over voor het gerucht: "Gazettenpraat."

U bent dus geen kandidaat?

(snuift) "Ik antwoord niet op speculaties. U moet me ook geen oordeel vragen over de bekende kandidaten. Ik moei me daar niet mee. Ik ga het leven van zij die dit probleem moeten oplossen niet nog meer bemoeilijken."

Hoe staat Europa er vandaag voor? Als u het ons vraagt: niet goed.

"Europa is bezig twee grote doelstellingen af te ronden: de muntunie en de uitbreiding. Europa heeft nu nood aan een nieuwe kwalitatieve kwantumsprong. Een recept voor zo'n jump is er niet. Als Europa in het verleden een sprong voorwaarts heeft gemaakt, gebeurde dat telkens op een heel verschillende manier. Eerst had je de oproep van Monnet en Schumann, dan had je de groep-Spaak, de monetaire unie kwam er dan weer dankzij Delors en zijn Commissie, vandaag moeten we weer op zoek naar een andere methode".

We stevenen af op het scenario waar u altijd voor gewaarschuwd hebt: een uitbreiding zonder verdieping.

"De uitbreiding blijft voorlopig steken in het technische beheer, ja. Dat is belangrijk, ook voor de kandidaat-landen die zo een draaiboek krijgen om hun interne huishouden op orde te zetten, maar het is niet alles. We hebben te lang geleefd met de illusie dat de uitbreiding niet meer was dan dat soms lastige technische proces dat we nog kennen van vroeger. Nu ligt dat toch wat moeilijker omdat het eindresultaat iets totaal nieuws wordt: een herenigd Europa in een geglobaliseerde wereld. We moeten nadenken over wat we met dat Europa willen aanvangen. In Nice en in Amsterdam is die vraag niet beantwoord, ook al beseft iedereen dat wat we nu doen onvoldoende is."

Ook de Verklaring van Laken wordt wellicht geen keerpunt. In plaats van engagementen komen er open vragen.

"Het probleem van Laken is vooral een probleem van de media. (glimlacht, strategische stilte) In Laken wordt een belangrijke stap voorwaarts gezet, alleen weet iedereen al welke, en dus is er geen nieuws te rapen. Vandaar dat jullie nu focussen op de vraag wie de voorzitter van de conventie wordt. Dat die conventie er überhaupt komt, was zes maanden geleden allesbehalve zeker.

"Het is in de conventie dat het inhoudelijke debat moet gevoerd worden. De bedoeling van de vragen uit de Verklaring van Laken mag niet zijn dat zij dat debat al in Laken lanceren. De beste manier om meteen vast te rijden is te proberen nu al tot inhoudelijke conclusies te komen. De bedoeling moet enkel zijn om een zo breed mogelijke agenda open te breken voor de conventie, zeker na Nice. Zonder ongelukken zal het Belgische voorzitterschap daarin slagen. Daarmee zal de top van Laken slagen op de twee essentiële punten: een discussieforum, de conventie, oprichten om de volgende intergouvernementele conferentie (IGC) voor te bereiden en voor dat forum een ruime agenda toelaten."

U waarschuwde zes maanden geleden premier Verhofstadt om niet te ambitieus te zijn. Hij heeft dus geluisterd.

"Als je de Verklaring vergelijkt met het oorspronkelijke opzet wel. In het begin heeft Verhofstadt te veel de indruk gegeven dat hij in Laken een inhoudelijk manifest over Europa zou kunnen presenteren. Zo werkt dat dus niet. De uiteindelijke Verklaring beantwoordt veel meer aan wat Europa nu nodig heeft: een discussieforum en een open agenda. Het pleit voor Verhofstadt dat hij dat mettertijd zelf is gaan inzien."

Bent u het eens met het nogal kritische uitgangspunt van de Verklaring over de kloof tussen burger en Europese instellingen?

"Niemand betwist dat in Europa niet alles op wieltjes loopt. Je moet er alleen voor opletten dat je door een te kritische formulering geen koren op de molen van de eurosceptici gooit. Als ik zie dat de Britse tabloids de kritiek van Verhofstadt al vlotjes overpenden, is dat risico reëel. Ik vertrouw erop dat in de uiteindelijke Verklaring de tekst wat aangepast wordt."

De Duitse kanselier Schröder en de Franse president Chirac pleiten intussen voor een Europese grondwet. Een doorbraak?

"Zij pleiten nu wel samen voor een Europese grondwet, maar als je even doorvraagt blijkt dat ze er totaal verschillende dingen mee bedoelen.Ik hou niet vast aan die term omdat ik geen boodschap heb aan fetisjen. Zelf spreken wij in het rapport van de Wijzen over een basisverdrag. Dat is net hetzelfde maar je jaagt er sommige landen niet mee in de gordijnen.

"Of de term grondwet in de Verklaring van Laken komt, laat mij koud, ook al weet ik dat dat voor de pers weer zo'n mediatiek detail is waar ze hun evaluatie op zullen stoelen. Voor mij telt dat we op weg gaan naar een nieuw soort verdrag, waarbij het onderscheid gemaakt wordt tussen de essentie die in het basisverdrag moet en de rest voor een toepassingsverdrag. Het basisverdrag moet de grondrechten bevatten, die alleen met de goedkeuring van alle parlementen gewijzigd kunnen worden, terwijl voor het andere een soepeler formule wordt uitgedacht. Ik wil dat debat niet verknallen voor de strijd om een etiket.

"Daarom doe ik ook niet mee aan de discussie over het federale Europa. Dat is een vals debat. Europa zal nooit een Verenigde Staten worden omdat het op een andere manier tot stand is gekomen. De institutionele structuur zal altijd ad hoc zijn. Wie vreest voor een eengemaakte, federale supermacht, dwaalt. Wat niet wegneemt dat er in het Europese huis federale bouwstenen, zoals een bovennationaal gezag, noodzakelijk zijn."

In wezen in het vrij simpel: Europa moet meer macht krijgen en de grote landen willen die niet afstaan.

"Als je aan het herenigde Europa een rol op het wereldtoneel wilt geven als tegenmacht voor de Verenigde Staten zal Europa een politieke macht moeten worden. Concreet moeten justitie en interne veiligheid - de derde pijler - zoveel mogelijk overgeheveld worden naar de eerste pijler. Dat wil zeggen dat er bij gekwalificeerde meerderheid kan beslist worden en er vooruitgang geboekt wordt. Nadat we in die eerste pijler met de muntunie onomkeerbare stappen gezet hebben, moeten nu andere maatschappelijke kwesties aan de orde komen. Het is cynisch maar na 11 september lijkt de bereidheid eindelijk aanwezig om daarmee door te zetten. Ook dat is een verdienste van het Belgische voorzitterschap."

Critici zeggen dat 11 september net de breekbaarheid van de Europese besluitvorming heeft aangetoond. België deed als voorzitter nauwelijks mee.

" Het is uw rol om het glas halfleeg te zien, de mijne om het halfvol te zien. België heeft wel goed gereageerd. Europa heeft meer dan vroeger meegespeeld in het beheer van de crisis. Tegelijk stel ik ook vast dat we nog niet ver genoeg staan in onze onderlinge samenwerking om echt een rol van betekenis te kunnen spelen. Er is veel spel gemaakt over de minitop in Gent, maar in feite was er niets aan de hand: drie grote landen maken van hun aanwezigheid in Gent gebruik om even met elkaar te overleggen over Afghanistan. C'est tout."

Blijkbaar vond Tony Blair de formule zo geslaagd dat hij ze in Londen nog eens heeft overgedaan.

"Ja, maar meteen zag je ook dat Blair verplicht werd om rekening te houden met de Europese dimensie en voorzitter België mee aan tafel uit te nodigen."

Door 11 september heeft België wel zijn ambitieuze agenda moeten laten vallen.

"Je moet weten wat je wilt. België kon 11 september moeilijk in mei in de planning opnemen, hé. Je kunt ook niet doen alsof er niets gebeurd is. Als zoiets zich voordoet, moet je je agenda herschikken. Dat is geen ramp: op het vlak van justitie en veiligheid of bij de totstandkoming van de Europese snelle interventiemacht heeft België wellicht meer resultaten geboekt dan verwacht, op andere vlakken, zoals migratie, zal het noodgedwongen wat minder zijn.

"Men is het belang van een voorzitterschap veel te veel aan het overdrijven. De essentie blijft dat je de ministerraden leidt. Nu wil elk land in die zes maanden dringend zijn eigen project waarmaken. Het gevolg is dat de lijn van voorzitterschap naar voorzitterschap zoek is."

Heeft België niet met vuur gespeeld? Denk aan Louis Michel, die zijn Europese collega's punten geeft op tv.

"Daar moeten we niet onnozel over doen. Dat is een politieke fout, punt. Je mag je niet laten vangen aan zo'n spelletjes."

Verhofstadt mag nu proberen Berlusconi te overtuigen van het nut van een Europees aanhoudingsmandaat.

"Het zou goed zijn dat Berlusconi zelf beseft dat dat mandaat er moet komen, al was het maar omdat verder verzet zijn imago geen deugd doet. (lachje) Aan de andere kant illustreert de houding van Berlusconi waarom het zo belangrijk is dat veiligheidsaspecten naar de eerste pijler verschuiven. Dan zou het vetoprobleem zich niet stellen."

Het voorzitterschap stelt de Europese Commissie zelf helemaal in de schaduw. Of is dat ook een mediatiek probleem?

"Bon, ik ga dus zelf niet in de fout vallen om punten te geven aan andere politici. Voor mij telt dat de Europese Commissie als instelling van levensbelang is voor Europa. Haar rol moet in de toekomst beschermd en versterkt worden.

"Hetzelfde geldt voor het Europees Parlement. De burger haakt massaal af bij de Europese verkiezingen. Ik weet niet goed hoe we die trend kunnen ombuigen tegen de volgende stembusgang in 2004. Ik behoor ook niet tot diegenen die vinden dat de IGC tegen dan moet afgerond zijn. U weet dat ik mij niet op data wil laten vastpinnen."

Ook de uitbreiding is gepland tegen 2004.

"En ook daar is het fout om een datum naar voren te schuiven. Dat kweekt alleen maar frustratie en ontgoocheling. Vergeet niet dat sommigen al in de jaren negentig in de kandidaat-lidstaten gingen rondbazuinen dat het in 2000 het moment ging zijn."

'Laken zal slagen op de twee essentiële punten: de conventie oprichten en de agenda openbreken'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234