Woensdag 21/08/2019

Reportage

"Europa en Amerika moeten ons steunen"

Beeld Foto Sedat Suna / EPA

Nu de opmars van IS bij Kobani niet te stuiten lijkt, zijn tienduizenden Koerden wéér banneling geworden. Als een voetbal worden ze al generaties lang door de regio geschopt.

Nadat hij een Turkse generaal had doodgeschoten tijdens de Koerdische opstanden in de jaren twintig, vluchtte Cesars overgrootvader van Turkije naar Syrië. Vier generaties later is Cesar terug in het land van de vijand. 'Ik had nooit gedacht dat ik als Koerd ooit veiligheid zou zoeken in Turkije,' zegt Cesar, een 23-jarige student.

De oom van Fawaz Subhi (37) vluchtte in 1986 juist van Syrië naar Turkije, omdat de Syrische veiligheidsdiensten hem zochten wegens banden met de Koerdische onafhankelijkheidsbeweging. Sinds vorige maand is ook Fawaz zelf een banneling. Hij sloeg met tienduizenden andere Koerden op de vlucht voor Islamitische Staat, hun lot ligt nu weer in handen van de Turken.

Vier generaties, vier gevallen van gedwongen migratie. Iedere kersverse Koerdische vluchteling in Turkije kan erover vertellen. Hun verhalen illustreren hoe de Koerden al generaties lang als een voetbal langs de grenzen in de regio worden geschopt. Het thuisloze volk past niet in het beeld van natiestaten dat veel van de regionale machthebbers voor ogen hebben. Onderdrukking leidt tot verzet, verzet leidt tot vervolging, en vervolging leidt tot migratie.

Beeld REUTERS

'Wij wonen gedwongen in de landen van anderen,' zegt Fawaz, eigenaar van een kleine fabriek voor plastic buizen aan de rand van Kobani, ook bekend als Ayn al-Arab. Deze Syrisch-Koerdische stad, op de grens met Turkije, wordt al weken belegerd door IS. 'Als we problemen met de Turken hebben, vertrekken we naar Syrië. Als we ruzie krijgen met de Syriërs, vluchten we terug naar Turkije. Nu IS het op ons gemunt heeft, moeten we opnieuw weg.'

De Koerden zijn van oorsprong nomaden. Tot honderd jaar geleden trokken ze met hun vee door het noordelijke Midden-Oosten, op zoek naar water en voedzame grond. Totdat het Sykes-Picot-verdrag na de Eerste Wereldoorlog nieuwe grenzen trok en staten creëerde voor de Turken, de Irakezen, de Syriërs en anderen. Maar niet voor de Koerden, hoewel hun recht daarop wordt erkend in weer een ander verdrag, dat van Sèvres uit 1920.

In Syrië vechten Koerdische milities en de jihadisten van IS al zeker een jaar met elkaar. De reden voor hun conflict is zo oud als de Koerdische droom van een eigen land: IS heeft een staat voor ogen die grondgebied omvat waarop Koerden aanspraak maken. Dus moeten de Koerden zich overgeven, sterven of vertrekken. Tot nu toe houden strijders van de Syrisch-Koerdische afscheidingsbeweging PYD de jihadisten bij Kobani op afstand, maar met de zware wapens die IS heeft buitgemaakt op het Iraakse leger, komen ze snel dichterbij.

Dus zitten Fawaz en zijn lotgenoten nu samen in het Turkse Suruc te wachten op de gratis avondmaaltijd, in een versleten bruiloftshal die is omgedoopt tot vluchtelingencentrum. Fawaz is een zwijgzame man, net als de Koerden om hem heen die op plastic stoeltjes luisteren naar het voorzichtige gesprek. Fawaz zit met zijn gebruinde handen over elkaar, terwijl hij met de duimnagel van zijn ene hand onophoudelijk plukt aan de nagels van zijn andere.

De mannen hebben het over de behandeling van Koerden onder het bewind van de Syrische leider Bashar al-Assad, en zijn vader voor hem. Zij ontzegden honderdduizenden Syrische Koerden burgerschap of een identiteitsbewijs, en creëerden zo generaties inwoners met geen enkele kans op een behoorlijk leven. Zonder identiteitsbewijs is het in Syrië onmogelijk om naar school te gaan, een zaak te beginnen, te trouwen of een huis of kind te registeren. Je kunt in Syrië zelfs de bus niet pakken.

De Turken en de Syriërs waren 'genadig' vergeleken met IS, zegt Fawaz. 'De jihadisten hakken ons de hoofden af,' zegt hij, terwijl hij een snijdende beweging maakt met zijn rechterhand. De mannen om hem heen kennen alleen de verhalen, maar Fawaz heeft het zelf gezien, zegt hij. Toen de oom van een bevriende boer in paniek aan kwam rennen, keek Fawaz uit het raam en zag nog net hoe zijn vriend Bozan in de verte op de knieën gedwongen werd.

'Ze hadden zijn handen op zijn rug gebonden. Een man hield hem vast, terwijl een ander Bozans hoofd achterover trok en begon met snijden.'

Militante Koerden vechten al decennialang voor autonomie. In Iran voert een Koerdische afscheidingsbeweging een gewapende campagne tegen de staat. In Irak kwamen de Koerden vanaf de jaren zestig in opstand, waarna Saddam Hussein ze buitengewoon bloedig neersloeg. De Koerden wonnen uiteindelijk verregaande onafhankelijkheid in hun noordelijke provincies. In Turkije voerde de PKK tientallen jaren een bloedige strijd tegen de staat, die de 15 miljoen Koerden tot voor kort verbood hun talen te onderwijzen of cultuur te uiten. Bijna 40 duizend mensen stierven, grotendeels PKK-militanten en Turkse soldaten, maar ook burgers.

Geen wonder dat de Syrische Koerden zich weinig welkom voelen in Turkije. De Turkse overheid heeft een aantal grensovergangen geopend voor de Koerden uit Kobani, nadat IS had gedreigd honderdduizenden inwoners van de regio rond de stad uit te moorden. Teruggaan naar Kobani zit er voor de meeste vluchtelingen op dit moment niet in. Toch willen maar weinigen van hen denken aan een langer verblijf in Turkije. 'Ze hebben ons alleen maar binnengelaten omdat Europa druk uitoefende,' zegt een buurman van Fawaz. 'Ze laten ons hier nooit blijven.'

Het woord Europa valt voortdurend tijdens gesprekken met de Syrische Koerden, en niet alleen als mogelijke bestemming voor de toekomst. Europa wordt genoemd in de context van het bedrieglijke Sykes-Picot-verdrag, maar op een positieve toon. De Koerden zien het Westen als enige hoop op een einde aan de onvrijwillige zwerftocht.

'We hebben twee dingen nodig voor een eigen staat,' zegt een compagnon van Fawaz. 'De Koerden in Irak, Syrië, Iran en Turkije moeten zich verenigen. En Europa en Amerika moeten ons steunen.'

Fawaz knikt alleen, en kijkt naar de grond, alsof ook hij zich realiseert dat beide ontwikkelingen even onwaarschijnlijk zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden