Vrijdag 07/08/2020

Luchtvervuiling

"Europa blijft een dieseleiland dat zijn gelijke niet kent"

Een verkeersbord signaleert het begin van de lage emissiezone.Beeld BELGA

Wie zich op de borst klopt over de invoering van lage-emissiezones doet dat best niet te luid, want in hun huidige vorm zijn ze nauwelijks effectief. Vooral voor schadelijke stikstofoxiden (NOx) lijkt zelfs de strengste Europese norm een zwaktebod.

Terwijl de kritiek op de luchtvervuiling aanzwelt, zowel in de rechtbank (De Luchtzaak) als aan de schoolpoorten, blijft het beleid opvallend kalm: "We maken vorderingen, maar schone lucht bekomen we niet van vandaag op morgen." Wat die vorderingen betreft, zijn vooral lage-emissiezones (LEZ) in de grootsteden het stokpaardje. In 2017 werd die ingevoerd in Antwerpen, in 2020 volgen Gent, Hasselt en Mechelen/Willebroek.

Een trapsgewijze opkuis van vervuilende verbrandingsmotoren, waarbij vooral dieselwagens geviseerd worden, is voorlopig dus het antwoord op de verkeersgerelateerde luchtvervuiling. "Maar in hun huidige vorm kennen lage-emissiezones nauwelijks effect", zegt onderzoeker Nils Hooftman (VUB-MOBI), die het wetenschappelijke studiemateriaal over LEZ's in Europese steden in kaart bracht.

Het verdict? De component 'fijnstof' daalt gemiddeld met 15 à 20 procent, hoofdzakelijk door de invoering van roetfilters, maar de uitstoot van stikstofoxiden kent geen significante daling bij passagiersvoertuigen. Die zijn nochtans verantwoordelijk voor 37 procent van de schadelijke NOx-emissie. Stikstofdioxide (NO2) kan ontstekingen veroorzaken en tot kortademigheid en astma leiden. Ook hart- en vaatproblemen en zelfs de ontwikkelingen van dementie behoren tot de mogelijke gevolgen.

Koude motor

Volgens Hooftman is er tussen de norm 'Euro 1' en 'Euro 5' nauwelijks een verschil en die laatste motortypes worden pas vanaf 2025 definitief uit de LEZ geweerd. "Zolang we die auto's blijven toelaten zal er geen omwenteling plaatsvinden." Dat wil zeggen: geen schone lucht 'van vandaag op morgen', maar evenmin binnen een paar jaar.

Mobiliteitsexpert Dirk Lauwers (UGent) ziet vooral nauwelijks verbetering in de reële uitstoot tussen Euro 3, 4 en 5. "Bij de invoering is er dus een verbetering door het verbieden van de oudste, vervuilendste motoren in de LEZ, maar het trapjeseffect door daarna de volgende generaties diesels te weren blijft daarna inderdaad uit", zegt Lauwers. Wie zijn vervuilende model vervangt, kiest meestal niet voor het allernieuwste model.

Dieselwagens liggen onder vuur, maar kennen nog steeds een ijzersterke lobby in Europa.Beeld AP

Zelfs over die nieuwste Euro 6-motoren, die vanaf 2025 als minimumnorm gelden in LEZ's, bestaan twijfels. "De resultaten zijn nog steeds vele malen slechter dan wat de limiet (80 mg NOx per km, MM) vereist", aldus Hooftman. Het 'koude motor'-effect is daarbij een belangrijke kanttekening. "In de eerste 300 meter van een autorit worden evenveel partikels en NOx uitgestoten als in de volgende 60 kilometer", zegt Lauwers daarover. "Het zijn net die eerste meters die vaak in de stad plaatsvinden."

Het gebrek aan ambitie vanuit Europa valt niet te ontkennen. Ter vergelijking: in de VS en China werken ze momenteel toe naar een NOx-limiet van respectievelijk 19 mg/km en 23 mg/km. "Europa is dan ook een dieseleiland zonder weerga", wijst Hooftman naar de sterke diesellobby. Volgens hem laten de zogenaamde 'real-world' testen nog steeds te veel ruimte voor interpretatie en zo de normen verder afzwakken.

LEZ-formule

Ondanks die sterke lobby, is het negeren van de stikstofoxiden best opvallend. NOx is namelijk de component van luchtvervuiling die het sterkst gerelateerd is aan verkeer, lokaal het meeste impact heeft en dus het meest beïnvloedbaar is door een LEZ. Fijnstof kan zich bijvoorbeeld veel verder verspreiden, getuige daarvan de extreme waardes die Antwerpen op Pasen kende dankzij de houtverbranding van Nederlandse paasvuren.

Die foute benadering is overigens geen nieuw inzicht. In Londen (waar de LEZ in 2008 werd ingevoerd) kwamen ze al in 2015 tot de conclusie van 'geen verandering'. Een haalbaarheidsstudie voor Antwerpen uit 2012 stelde ook al dat de huidige LEZ-formule zou tekortschieten. "Het beleid wist dus al bij de invoering dat de gezondheidsnorm niet gehaald zou worden", besluit Lauwers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234