Maandag 29/11/2021

Euro Cinema 12

Lugubere kroniek van ideologisch fanatisme en zelfvernietiging

Elke vrijdag belicht filmredacteur Jan Temmerman op deze plek een bijzonder aspect van de Europese kwaliteitsfilm die De Morgen u die dag aanbiedt op dvd.

Vandaag: 'Der Untergang'

Het Duitse oorlogsverleden leeft nog altijd

De Berlinale, anno 2007. Op een persconferentie praat de Amerikaanse regisseur Paul Schrader, die dit jaar juryvoorzitter is, over zijn volgende project, dat hij binnenkort in Europa begint te draaien. Adam Resurrected is gebaseerd op de roman van de Israëlische schrijver Yoram Kaniuk. Jeff Goldblum speelt de titelrol, een Joodse circusartiest die in een concentratiekamp gedwongen wordt zijn lotgenoten te entertainen voor ze naar de gaskamers gestuurd worden. Na de oorlog komt hij terecht in een asiel voor Holocaustoverlevenden, waar hij te midden van alle waanzin overeind tracht te blijven.

In de competitie wordt de Duits-Oostenrijkse coproductie Die Fälscher van regisseur Stefan Ruzowitzky vertoond, gebaseerd op het boek Des Teufels Werkstatt. Die Geldfälscherwerkstatt im KZ Sachsenhausen van Adolf Burger. Het verhaal is dat van een groep Joodse gevangenen die op het einde van de Tweede Wereldorlog door de nazi's ingeschakeld werden in een geheim plan om via het namaken en massaal drukken van Amerikaanse dollars en Britse ponden de economie van de geallieerden te ontwrichten. Voor de gevangenen stelt zich het morele dilemma of zij al dan niet willen collaboreren met een plan dat de Duitsers misschien aan de eindoverwinning kan helpen, maar dat in ieder geval de oorlog zal verlengen.

Op de European Film Market wordt inmiddels de Duitse komedie Mein Führer: Die Wirklich Wahrste Wahrheit Uber Adolf Hitler van scenarist-regisseur Dani Levy voorgesteld aan internationale kopers. De film kwam vorige maand in de Duitse bioscopen en wist daar behoorlijk wat volk te trekken, waarschijnlijk mede door de hevige controverse of het wel aangewezen was om te lachen met Hitler en de nazigruwelen.

Zoveel is duidelijk: meer dan zestig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog blijkt Adolf Hitler nog altijd in staat de Duitse gemoederen te beroeren. Dat was enkele jaren geleden ook merkbaar toen de film Der Untergang van Oliver Hirschbiegel, over de laatste dagen van Adolf Hitler en de totale ineenstorting van zijn Derde Rijk, in roulatie kwam. Voor Der Untergang maakte scenarist Eichinger gebruikt van twee belangrijke bronnen, het gelijknamige boek van historicus Joachim Fest en het autobiografische Bis zum letzten Stunde van Traudl Junge. Zij was indertijd de secretaresse van Hitler en heeft samen met hem en zijn steeds kleiner wordende hofhouding de ondergang uit de filmtitel meegemaakt. Het is haar aanwezigheid die aan deze lugubere film het fascinerende gevoel geeft mee te maken zonder zelf aanwezig te zijn. Zij was toen een weliswaar jonge en naïeve, maar toch ook bevoorrechte ooggetuige, die van op de eerste rij toekeek én noteerde hoe een megalomane dictator verschrompelde tot een paranoïde gek.

Nog voor Der Untergang in roulatie kwam, waren er al felle discussies over de vraag of de film geen al te menselijk gelaat van de Führer zou schetsen. Er werd zelfs gevreesd dat het om een soort rehabilitatie zou gaan. De controverse hield niet op toen de film er eenmaal was, maar het definitieve beeld dat we hier van Hitler overhouden, is wel degelijk dat van een grootschalige massamoordenaar, een dolgedraaide dictator die medelijden een 'oerzonde' noemde. Hitler wordt hier weliswaar getoond als mens, maar dan wel een mens van de meest waanzinnige en monsterachtige soort.

Der Untergang, die in binnen- en buitenland met prijzen overladen werd (onder meer voor hoofdrolspeler Bruno Ganz) is daarnaast een lugubere en krankzinnige kroniek van ideologisch fanatisme en nationale zelfvernietiging. Het levenswerk van de Führer bleek uiteindelijk een catastrofale hoeveelheid 'on-heil' voor zijn eigen land, voor miljoenen Joden en voor grote delen van de rest van de wereld.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234