Zaterdag 08/08/2020

InterviewCharles Michel

EU-president Michel over zijn historische akkoord: ‘De adrenaline gierde door mijn aderen’

Charles Michel zet zijn mondmasker op in het Europees Parlement.Beeld EPA

Het dreigde vorige week behoorlijk verkeerd te gaan op de Europese top, maar uiteindelijk wist EU-president Charles Michel een deal te sluiten. ‘Soms liepen de emoties hoog op’, blikt hij terug.

“Jazeker, Nederlands wordt de derde werktaal in de EU. Dat is vastgelegd in een speciale regeling tijdens de laatste EU-top. Nog niet gelezen?” EU-president Charles Michel (44) grapt, maar het is humor met een serieuze ondertoon: De Nederlandse premier Mark Rutte domineerde als dwarsligger de marathonvergadering (vier dagen en nachten) van de regeringsleiders vorige week.

Michel oogt opgelucht. In de aanloop naar de cruciale leidersvergadering werd de voorzitter van EU-toppen een gebrek aan regie verweten. Die kritiek is met het historische akkoord – een nieuwe Europese meerjarenbegroting (1.074 miljard euro) en een economisch herstelfonds (750 miljard euro) – verstomd.

Is dit de Europese droombaan die u voor ogen stond toen u op 1 december begon?

Charles Michel: “Ik wist dat ik in mijn mandaat een grote crisis zou meemaken. Maar ik had niet verwacht dat die zo snel zou komen.”

Alle leiders hebben een veto waarmee ze elkaar dagenlang kunnen gijzelen: is dat een houdbaar systeem?

“Veto’s zijn moeilijk maar garanderen dat we alle gevoeligheden aandacht geven. Kleine, middelgrote en grote lidstaten, ze hebben allemaal de mogelijkheid besluiten te beïnvloeden. Dat maakt landen medeverantwoordelijk voor wat er gebeurt.

Het Europees Parlement vindt dat er te veel is gekort op onderzoeks- en klimaatgelden.

“Sorry hoor, maar nooit eerder besloot de EU tot zo’n groot financieel pakket: ruim 1.800 miljard euro! Ze klagen over kortingen ten opzichte van het budgetvoorstel van de Europese Commissie. Ik kijk naar wat er afgelopen jaren werd uitgegeven en dan gaan de bedragen fors omhoog. Minimaal 30 procent van het EU-budget moet de komende zeven jaar naar klimaatmaatregelen gaan, dat is ruim 350 miljard euro. Natuurlijk zeggen parlementariërs met passie dat het beter had gemoeten. Ik vraag te kijken naar wat op tafel ligt: dat is een copernicaanse evolutie.”

De Nederlandse premier Mark Rutte (links) spreekt Charles Michel, Emmanuel Macron en Ursula von der Leyen toe.Beeld REUTERS

Het akkoord noemt Europese belastingen als nieuwe inkomstenbron. Zijn dat meer dan mooie woorden?

“Het is een omslag. Die 750 miljard euro voor het herstelfonds wordt geleend door de Commissie. Op mijn voorstel begint de terugbetaling over zes jaar. Dat zet druk op de leiders om een besluit te nemen over nieuwe heffingen en belastingen.

“Ik onderschat de problemen niet, ik herinner me levendig als premier van België de discussies over de financiële transactietaks en de digitaks (beide zijn er nog steeds niet, red.). Ik zie de problemen rond een CO2-heffing voor niet-Europese bedrijven. Maar ik zie ook minder naïeve EU-leiders die zeggen dat onze bedrijven niet het slachtoffer mogen zijn van oneerlijke concurrentie.”

Rutte eiste een veto over de herstelgelden als een land niet hervormt. Is dat de terugkeer van de gehate Brusselse trojka?

“Dit was de moeilijkste kwestie van de top. Nederland, Oostenrijk, Zweden, Denemarken, maar ook Finland, wilden dat het herstelfonds alleen uit leningen zou bestaan. Geen enkele subsidie, zelfs niet een miljoen of een paar duizend euro. Nee: nul euro subsidie! De enige manier om hen te overtuigen van subsidies was strikte controle dat hervormingen daadwerkelijk worden uitgevoerd.

“Het compromis is een gebalanceerd model waardoor iedere leider die een misstand vermoedt dit kan aankaarten op de eerstvolgende EU-top. Ik ga hier niet zeggen of dat een veto is of niet, het doel van dit model is te voorkomen dat er een veto wordt uitgesproken.”

Was Rutte de Dr. No van de EU-top, zoals zijn zuidelijke collega’s zeiden?

“Het was een zeer moedige positie die Rutte innam. Het getuigt niet van veel inzicht in de Europese politiek als je klaagt dat een premier zijn nationale belangen verdedigt. Gedurende die lange dagen en nachten heeft geen enkele premier gevraagd geen nettobetaler meer te zijn. Hun vraag was: we zijn nettobetaler, dat blijven we ook, maar hoeveel gaat het worden? Dat is een legitieme vraag.

Was er een moment waarop u dacht: dit mislukt?

“Er was geen enkele garantie op succes. Er is bijna honderd uur non-stop vergaderd en onderhandeld. Dat is intellectueel, mentaal en fysiek een enorme uitdaging. Ik kon af en toe een uurtje weg om te douchen en weer op krachten te komen. Er waren momenten dat de adrenaline door je aderen gierde. Zowel zaterdag- als zondagnacht ging het bijna verkeerd. Dan moet je terugvallen op je instinct en verstand, dat is een kwestie van discipline.”

De EU bouwt nu gezamenlijk schuld op, overweegt Europese belastingen: is dit akkoord een stap naar verdere integratie?

“Ik heb het in wat romantische termen de hernieuwing van de Europese huwelijksgelofte door de leiders genoemd. Voor de komende dertig jaar. Het is een heel sterke afspraak over onze gezamenlijke bestemming.”

Alle nationale parlementen moeten instemmen met die gezamenlijke schuld. Als er één nee zegt, kunt u opnieuw beginnen.

“Het is moeilijk maar geeft ook evenwicht tussen nationale en Europese politiek. Leiders moeten laten zien dat wat ze in Brussel besluiten de juiste keuze is. Wij zijn de EU. In tijden van populisme en euroscepsis is het beter oog in oog met elkaar te staan dan de ogen voor elkaar te sluiten.”

Wat is makkelijker te managen: België of de EU?

(lachend) “Dat is nog te vroeg om beantwoorden. Ik was vijf jaar premier van België. Stel me deze vraag maar over een jaar.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234