Zaterdag 08/05/2021

AchtergrondCoronavaccins

EU-Parlement legt Von der Leyen vandaag vuur aan de schenen over vaccins: deze vragen mag ze verwachten

Von der Leyen vergeleek de EU vorige week met ‘een tanker’: 27 landen die het eens moeten worden zijn niet zo snel als ‘een speedboot’ met één persoon aan het stuurwiel. Beeld via REUTERS
Von der Leyen vergeleek de EU vorige week met ‘een tanker’: 27 landen die het eens moeten worden zijn niet zo snel als ‘een speedboot’ met één persoon aan het stuurwiel.Beeld via REUTERS

Vandaag moet Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zich in het Europees Parlement verantwoorden over het haperende Europese vaccinbeleid. Vijf vragen die ze kan verwachten en de antwoorden die ze vermoedelijk gaat geven.

Voor het eerst wacht Ursula von der Leyen een zwaar debat in het Europees Parlement. Haar verlate vuurdoop, ruim een jaar na haar aantreden, over het Europese vaccinbeleid. Linkse partijen spreken over het ‘vaccinfiasco’ en stellen dat Von der Leyen de winstmarges van Big Pharma verkiest boven de levens van gewone burgers. Zware aantijgingen, maar de kans dat het parlement Von der Leyen wegstuurt is nihil. Daarvoor heeft ze nog genoeg krediet bij de grote fracties van de christendemocraten (haar partij), sociaaldemocraten, liberalen en groenen. Niettemin willen de parlementariërs opheldering.

Zijn er te weinig vaccins omdat de Commissie met de verkeerde farmaceuten in zee ging?

Op verzoek van de lidstaten nam de Commissie in juni vorig jaar de leiding bij de onderhandelingen met vaccinmakers. Tijdens die zomer had niemand enig idee welk vaccin er kon komen en wanneer. De ontwikkeling van een vaccin duurt normaliter vijf tot tien jaar. In nauw overleg met de lidstaten koos de Commissie zes farmaceuten uit een aanbod van ruim 160 kandidaten. De drie inmiddels (met recordsnelheid) ontwikkelde en goedgekeurde vaccins zitten daarbij (BioNTech-Pfizer, Moderna, AstraZeneca), alsook de twee die er bijna zijn (Johnson & Johnson, Curevac). Vijf uit zes goed gekozen, geen slechte score.

Sloot de Commissie de contracten te traag af?

Von der Leyen vergeleek de EU vorige week met ‘een tanker’: 27 landen die het eens moeten worden zijn niet zo snel als ‘een speedboot’ met één persoon aan het stuurwiel. De lidstaten hamerden op veiligheid en aansprakelijkheid voor de farmaceuten bij onverwachte bijwerkingen van het vaccin. BioNTech-Pfizer zat met een legertje aan advocaten aan tafel om onder die aansprakelijkheid uit te komen. De EU hield haar poot stijf maar dat kostte wel tijd. Hetzelfde gold voor de goedkeuring van de vaccins door het Europees Geneesmiddelenbureau EMA: die is sneller dan ooit gegaan maar er werden geen bochten afgesneden via noodprocedures zoals Londen dat deed. ‘Vaccineren betekent dat je een biologisch actieve substantie inspuit bij een gezond persoon. Dat is een grote verantwoordelijkheid’, zei Von der Leyen vorige week.

Kijkend naar de datum waarop de vaccins werden goedgekeurd, neemt de EU een middenpositie in vergeleken met de VS en het Verenigd Koninkrijk. Bij BioNTech-Pfizer was de EU hekkensluiter: EMA gaf het groene licht op 21 december, waar Washington op 11 december akkoord ging en Londen op 2 december. Voor Moderna kwam de goedkeuring van EMA op 6 januari (Washington 18/12, Londen 8/1). Bij AstraZeneca ging EMA op 29 januari akkoord (Londen 30/12, Washington mogelijk in april).

Bestelde de Commissie te weinig vaccins?

De EU bestelde 1.160 miljoen doses van de drie goedgekeurde vaccins. Met een kleine 450 miljoen inwoners komt dat neer op 2,6 doses per EU-burger, meer dus dan de benodigde 2 prikken per persoon. Ter vergelijking: de VS bestelde bij deze drie farmaceuten 1.100 miljoen doses (3,4 doses per burger), het Verenigd Koninkrijk 157 miljoen doses (2,3 per burger). Problematisch is dat eerst BioNTech en daarna AstraZeneca de EU liet weten de contractuele verplichtingen de eerste maanden dit jaar door ‘productieproblemen’ niet na te kunnen komen. Met BioNTech was dit snel opgelost, met AstraZeneca niet. De Commissie eiste openheid van de Brits-Zweedse fabrikant, maar kreeg die niet, waarna de EU een systeem van exportvergunningen instelde om te voorkomen dat AstraZeneca elders vaccindoses verkocht die voor de EU bedoeld zijn. Tot nog toe heeft de EU nog geen enkele export verboden.

De vaccins zijn er, waarom produceren de fabrikanten niet veel meer doses?

De flessenhals is het vullen van de vaccinflesjes, ofwel: productiecapaciteit. Vorig jaar gaf de EU 2,7 miljard euro aan de zes fabrikanten zodat die op voorhand – dus nog vóór het groene licht van EMA – zouden starten met de productie van de vaccins. Vaccineren is een race tegen de tijd. Niet alleen om mensenlevens te redden maar ook om de ontwikkeling van gevaarlijker virusmutanten de pas af te snijden. Von der Leyen zal zeggen dat ze zich hierop heeft verkeken. Vandaar dat ze inmiddels een taskforce heeft opgesteld die farmaceutische bedrijven helpt hun productiecapaciteit uit te breiden. Samenwerking met farmaceuten wier vaccin is gesneuveld (Sanofi) staat bovenaan de lijst. Von der Leyen opereert hier in nauw overleg met Berlijn en Parijs. De groenen in het Europees Parlement bepleiten het tijdelijk opschorten van patenten, zodat andere bedrijven de vaccins van BioNTech, Moderna en AstraZeneca kunnen produceren. Dit gaat de Commissie te ver, het zou farmaceuten ontmoedigen groot geld te investeren in de ontwikkeling van vaccins als de winst van de exclusieve productie wordt afgeroomd.

Kiest de Commissie voor ‘Europa eerst’ bij de vaccinaankoop?

In totaal heeft de EU bij de zes fabrikanten de aankoop van 2,3 miljard doses vastgelegd. Een deel is bestemd voor omringende landen en Noord-Afrikaanse staten. Daarnaast is de EU met bijna 1 miljard euro de grootste donor van het vaccinprogramma Covax van de VN. “Het is niet Europa eerst maar ook niet Europa als tweede”, zegt een ambtenaar. Vaccin-nationalisme was onvermijdelijk geweest als EU-landen ieder voor zich vaccins waren gaan inkopen. De lidstaten zijn zich hiervan terdege bewust. Toen bekend werd dat Duitsland op eigen houtje 50 miljoen vaccindoses extra had besteld bij BioNTech en Curevac, stonden heel wat lidstaten op hun achterste poten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234