Zaterdag 27/02/2021

Green deal

EU desnoods met dwang naar klimaatneutraal 2050

Windmolens op zee. Beeld Joost van den Broek
Windmolens op zee.Beeld Joost van den Broek

De Europese Commissie wil de EU-landen strikt naar klimaatneutraliteit (netto geen CO2-uitstoot) in 2050 leiden. Niet alleen wordt dat einddoel wettelijk verankerd, Brussel kan tussentijds ingrijpen als lidstaten de komende dertig jaar aan hun ‘plicht’ verzaken. De Groenen in het Europees Parlement en milieuorganisaties vinden de klimaatwet van de Commissie niettemin onvoldoende.

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en Commissaris Frans Timmermans (Green Deal) presenteerden hun wetsvoorstel vandaag als een keerpunt. De klimaatneutraliteit wordt wettelijk en onomkeerbaar vastgelegd. Betrokken EU-ambtenaren vergelijken de klimaatwet met het Stabiliteitspact (de begrotingsregels) voor de eurolanden. Als lidstaten de klimaatdoelstelling dreigen te missen, komt de Commissie met ‘noodzakelijke maatregelen’ om ze weer op het rechte pad te krijgen.

Die tussentijdse maatregelen wil de Commissie op een speciale manier opleggen, waarbij de lidstaten minder kans hebben ze te verwerpen. Diplomaten voorspellen dat dit op verzet zal stuiten bij de EU-landen. Klimaatneutraliteit vergt maatregelen die de samenleving in vrijwel alle opzichten ingrijpend zal veranderen. De manier waarop mensen werken, de banen die ze hebben, hoe ze wonen, reizen en wat ze eten, alles moet duurzaam. Eind vorig jaar weigerde Polen (als enige lidstaat) de doelstelling voor 2050 te onderschrijven. Warschau wil meer financiële hulp van de EU voor de omschakeling.

Milieuorganisaties en de Groenen hekelen het ontbreken van een 2030-doelstelling voor de CO2-uitstoot. De Commissie zegt daarmee in september te komen, ze wacht op de afronding van een onderzoek naar de economische gevolgen van 50 of 55 procent minder CO2-uitstoot in dat jaar. Volgens de critici staat de EU daardoor op de volgende internationale klimaatconferentie in november in Glasgow met lege handen. De kans is minimaal dat de EU dan een door de lidstaten goedgekeurd 2030-plan heeft.

De groenen willen dat de lidstaten in dat jaar 65 procent minder CO2 uitstoten. De huidige doelstelling (40 procent minder CO2) dateert uit 2014 en schiet volgens hen tekort om het klimaatakkoord van Parijs (maximaal 2 graden temperatuurstijging) te halen. Wat de Commissie overweegt (50 of 55 procent minder CO2) is volgens hem ‘te laat en te weinig’.

‘Dit is een hold-up’

Dat de Commissie het roer in handen wil nemen, stoot verschillende leden van het Europees Parlement tegen de borst. De Commissie wil namelijk met zogenaamde gedelegeerde handelingen werken, waarvoor ze zich laat bijstaan door expertengroepen, maar geen overleg pleegt met het Europees Parlement en de Raad (de lidstaten). Die zullen wel bezwaar kunnen aantekenen tegen de tussentijdse reductiedoelstellingen van de Commissie, maar zullen daar slechts twee maanden de tijd voor hebben. Bovendien zal het parlement over een meerderheid en/of de Raad over een gekwalificeerde meerderheid moeten beschikken om zich hoorbaar te maken.

“Dit is een hold-up”, zegt N-VA-Europarlementslid Johan Van Overtveldt. “De Commissie lijkt hiermee moeilijke discussies uit de weg te willen gaan. Denkt de Commissie het draagvlak voor klimaatmaatregelen in de lidstaten te verhogen door aan achterkamerpolitiek te doen en alles van bovenaf op te leggen?” De N-VA’er spreekt van “een groene machtsgreep” door de Commissie.

Ook de EVP, met 187 leden op 703 de grootste fractie in het Europees Parlement, is niet te spreken over de werkwijze van de Commissie. “We gaan ons hiertegen verzetten. We kunnen niet toestaan dat zaken die aan het dagelijkse leven van elke burger raken op technisch niveau en door bureaucraten worden beslist”, zeggen de Nederlandse Esther de Lange en de Duitser Peter Liese. “Het is niet gezond dat al deze macht in de handen van een man geconcentreerd zit”, verwijzen ze naar de bevoegde Eurocommissaris Frans Timmermans.

Bij de sociaaldemocraten is een ander geluid te horen. Kathleen Van Brempt (sp.a) geeft in een opiniebijdrage op de website van Knack toe dat het om een “merkwaardig mechanisme” gaat, maar het wijst er volgens haar vooral op dat de Commissie weinig vertrouwen heeft in de klimaatambities van de lidstaten. “Terecht allicht, want nu al gaan enkele lidstaten in het verweer. Polen heeft al laten weten geen voorstander te zijn van aanpassingen via een gedelegeerde handeling en dreigt ermee naar het Europees Hof van Justitie te stappen.” De lidstaten krijgen morgen uitgebreid de kans om op het voorstel voor klimaatwet te reageren, wanneer de ministers van Leefmilieu en Klimaat in Brussel bijeenkomen. België zal er vertegenwoordigd worden door Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA).

Haar partijgenoot Johan Van Overtveldt zegt nog dat hij er sterk aan twijfel of het werken met gedelegeerde handelingen in de context van het Europese klimaatbeleid juridisch zal standhouden. De ECR-fractie waar hij deel van uitmaakt, zal daarover bij de diensten van het Europees Parlement juridisch advies inwinnen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234