Dinsdag 19/01/2021

Ethiopië bevindt zich op de rand van een burgeroorlog

Toestand is gevaarlijk omdat kopstukken van oppositie in cel zitten, waardoor er geen controle meer is over volkse opstanden

Brussel

Eigen berichtgeving

Catherine Vuylsteke

Sinds de omstreden verkiezingen van 15 mei glijdt het 77 miljoen inwoners tellende Ethiopië alsmaar verder af. Oppositieaanhangers vrezen voor een regelrechte burgeroorlog en de vrijlatingen in de voorbije week van meer dan 4.000 opposanten worden algemeen afgedaan als windowdressing.

"De parlementsverkiezingen van 15 mei waren de eerste kans op een democratische omwenteling in Ethiopië na 14 jaar bewind van Meles Zenawi en zijn Volksrevolutionair Democratisch Front (PRDF). Hoewel 90 procent van de kiezers ging stemmen, werd het een farce", meent de in ballingschap wonende oppositieactivist Gebeyaw. Bij de verkiezingen sleepte de oppositie, de Coalitie voor Eenheid en Democratie (CUD) en de Verenigde Ethiopische Democratische Krachten (UDF), 174 van de 547 zetels in de wacht, waarvan alle 23 zetels voor de hoofdstad Addis Abeba. Ter vergelijking: in 2000 verwierf de oppositie in de hoofdstad twaalf zetels. De verkiezingen werden door de EU, die waarnemers stuurde, in augustus omschreven als "niet voldoend aan internationale standaarden", omdat er sprake was van fraude en intimidatie van en moord op opposanten. "De verkiezingen waren in eerste instantie een stem tegen de regering, veel meer nog dan dat ze de populaire steun aangaven voor deze of gene oppositiegroep", zegt de Ethiopische journalist Zecharias Getahun.

Op 16 juni contesteerde de oppositie de uitslag voor het eerst: de politie schoot met scherp op de duizenden demonstranten. Minstens 36 mensen lieten het leven, duizenden werden gearresteerd. Begin november waren er opnieuw twee dagen van protest, waarbij andermaal met scherp werd geschoten. Zesenveertig mensen stierven en weer werden duizenden mensen opgepakt.

"Als men nu zegt dat er meer dan 4.000 mensen zijn vrijgelaten, dan is de eerste vraag: hoeveel mensen zijn er gearresteerd? Uit verschillende bronnen horen we dat er 20.000 politieke opposanten in detentie zitten, veelal in gebieden met grote malariaproblemen. Na de protesten van begin november zijn uit Addis Abeba alleen al 60 vrachtwagens en bussen met gedetineerden afgevoerd naar het zuidwesten. Gemiddeld hadden ze 150 tot 200 passagiers. Wat is er met die mensen gebeurd?", stelt de verbannen advocaat en UDF-activist Gobeze Negede. Gebeyaw wijst er bovendien op dat "er ook nu nog voortdurend mensen worden aangehouden. Ik ben dus niet zeker dat het aantal gedetineerden echt is afgenomen, ondanks die vrijlatingen."

President Meles Zenawi werd lange tijd gezien als een van de nieuwe, jonge leiders van Afrika. De Britse premier Blair maakte hem lid van zijn commissie voor Afrika en in september kreeg Meles een prijs van een Zweeds meststoffenbedrijf omdat hij een beter landbouwbeleid voerde dan de meeste van zijn collega's. Waar ging het mis? Negede, die vorig jaar een boek publiceerde over grondwet, verkiezingen en democratisering in Ethiopië verklaart: "Alleen de westerlingen hadden zoveel illusies over Meles. Toen zijn guerrillabeweging in 1991 Addis Abeba binnentrok, waren er prompt protesten, waarbij toen al 13 doden vielen. Ook hoef je maar naar zijn grondwet uit 1994 te kijken om te beseffen dat dit een stalinistisch regime is. Artikel 52 stipuleert dat er geen scheiding van machten is, maar een opperorgaan van staatsautoriteit, een structuur die voorts alleen bestaat in Vietnam, Noord-Korea, China en Cuba. Als Meles het parlement, de regering en de rechterlijke macht controleert, dan doet hij wat de grondwet hem toelaat".

Activisten als Gebeyaw vrezen voor een totale burgeroorlog nu de kopstukken van de oppositie achter de tralies zitten en er geen echte controle meer bestaat over de volkse protesten. "Het punt is dat er voor het volk geen weg terug meer is. Sinds de protesten van 16 juni is duidelijk wie waarvoor staat. De 'opposanten' zijn bekend, ze kunnen zich geen nederlaag permitteren. Anders komt er een groot bloedbad, een vergeldingsactie van de overheid waarbij het geweld van de voorbije maanden peanuts blijkt. De strijd moet voortgezet worden, anders komen we weer in een situatie als onder het Mengisthuregime, met zijn 'rode terreur'", zegt Negede.

Het Melesregime ontvangt jaarlijks 1 miljard aan steun van de donorgemeenschap. Die sprak begin deze maand haar ongerustheid uit over de verslechtering van de politieke situatie en riep op tot de vrijlating van alle opposanten. Deze zomer al werd een uitbreiding van het Britse hulpbudget met 24 miljoen dollar opgeschort. "Dat zijn belangrijke signalen", zegt Gebeyaw, "maar ze zijn inconsistent. Anna Gomes publiceert een vernietigend EU-rapport over de verkiezingen, maar intussen feliciteert Blair Meles met zijn verkiezingsoverwinning en ontvangt hij hem tijdens de G8. Een eenduidig signaal van de internationale gemeenschap is erg belangrijk. De druk op Meles moet worden opgevoerd om nieuwe verkiezingen uit te schrijven en alle politieke gevangenen vrij te laten. Dat kan alleen door de hulp conditioneel te maken. Zolang zijn regime niet bedreigd wordt, zal hij niet handelen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234