Zondag 24/10/2021

Esthetiek zonder scherpe randjes

BRUSSEL l Niet lang nadat hij de subversieve film Salo of de 120 dagen van Sodom had voltooid, werd regisseur Pier Paolo Pasolini vermoord. Ongetwijfeld dachten vele mensen toen stiekem dat hij erom gevraagd had. Bij Intra-Muros, de muziektheatrale

reflectie van Eric Sleichim en Peter Verhelst op Salo en de dood van Pasolini, zal niemand een stiekeme gedachte hebben.

door Stephan Moens

De scenografie van Jan Versweyveld is met haar dictatoriale rechthoekigheid een adequate weerspiegeling van Pasolini's rationalisme (en van dat van zijn voorbeelden Sade en Dante). Eigenaardig genoeg is de tekst van Verhelst veel emotioneler.

De muzikanten van Bl!ndman 4x4 verbeelden de slachtoffers. Zij zijn staan achteraan het toneel, wat het voyeuristische effect verhoogt. Dat effect wordt na een tijd abrupt doorbroken in een 'interview' met Pasolini (Hugo Koolschijn), waarin die hautain de vragen beantwoordt. De rollen zijn dan omgedraaid: het publiek wordt de bekekene. Naast Pasolini is heel de tijd zijn moeder (Kitty Courbois) zwijgend aanwezig. Later, wanneer zoals in de film Salo drie 'kringen' van de hel van Dante worden doorlopen, zal zij een actievere rol spelen.

Het laatste half uur zou het hoogtepunt van het stuk moeten zijn. De trage, weinig geïnspireerde en geformaliseerde bewegingen verhinderen echter een gevoel van medeplichtigheid dat deze scènes zouden kunnen oproepen (en wat in de film wel gebeurt). Sleichim, die zelf de regie voerde, slaagt er hier niet in echt theater op de planken te brengen.

Dat komt voor een groot deel doordat de esthetiek van de voorstelling gefocust is op het homoseksuele facet van Pasolini's persoonlijkheid, soms op het pathetische af. De politieke en filosofische lading blijft daardoor onderbelicht.

De voorstelling is dan ook niet subversief genoeg. In Salo was het Pasolini vooral om onze intolerantie te doen. Zijn bruidsfiguur bijvoorbeeld, waarin zijn jongere broer Guido en zijn minnaar Ninetto samenvloeiden, is hier meer een homoseksuele fantasie dan een confronterend symbool van onschuld. Contratenor Jonathan De Ceuster, die de rol vertolkt, zingt bezwerende madrigalen. Die klinken echter veeleer als een esthetisch procedé dan als grote muziek.

Tot slot ontbeert Intra-Muros, behalve tijdens het interview, de dodelijke ironie die in Pasolini's film de gruwel veeleer versterkt dan relativeert. De voorstelling zoekt die ironie op door Salo te verbinden met Pasolini's dood (hij ensceneerde als het ware zijn eigen moord), maar Pasolini's ironie ging veel verder. Hij duwde ons allemaal in onze stront. Eigenlijk zijn de onthutsende gedachten waarmee Pasolini ons in zijn film confronteerde, enkel in flarden van Verhelsts tekst en - enigszins stuntelig en naïef - in de ruiseffecten van Sleichims muziek hoorbaar. De scherpe randjes lijken er voor ons, kleinburgers in de zaal, te zijn afgevijld met esthetiek.

Brugge, Concertgebouw, 12 januari. In april op tournee in Nederland; in mei te zien in Antwerpen, Tongeren en Gent.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234