Zondag 19/01/2020

ESBL verovert rusthuizen

In vijf jaar tijd is het aantal bejaarden dat besmet is met ESBL in rusthuizen bijna verdubbeld. ESBL is een 'superbacterie' die andere bacteriën resistent maakt tegen antibiotica.

Het rapport van het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (WIV) dateert al van juli vorig jaar, maar er werd door de overheid niet over gecommuniceerd. De cijfers zijn nochtans zorgwekkend. Het aantal rusthuisbewoners dat besmet is met ESBL is tussen 2011 en 2015 bijna verdubbeld, van 6 naar 11 procent.

ESBL is nu de belangrijkste 'superbacterie' in de rusthuizen. De bacterie is onschuldig bij gezonde mensen, maar kan problemen geven bij zieken. Het maakt andere bacteriën resistent tegen antibiotica en doet een simpele infectie levensbedreigend worden. Naar schatting sterven jaarlijks meer dan 3.000 mensen ten gevolge van zo'n infectie. Een deel daarvan is te wijten aan ESBL.

Er zijn rusthuizen waar 45 procent van de bewoners besmet zijn met ESBL. Eén op de twee bejaarden, dus. Andere rusthuizen tellen geen besmette patiënten. Die spreidstand heeft meerdere redenen, zoals een verschil in hygiëne in het rusthuis en het toedienen van antibiotica.

"We starten in de herfst alvast een campagne voor een verbeterde handhygiëne bij het personeel", klinkt het bij Zorg & Gezondheid, het Vlaamse agentschap dat de woonzorgcentra opvolgt. Zij hebben het rapport in de zomer van 2016 al ontvangen, net als een aantal andere diensten en kabinetten. De overheid weet dus dat er wat loos is met ESBL, maar het is geen nieuws waar men graag mee uitpakt. "Het probleem is dan ook complex", zegt Herman Goossens, professor aan de Universiteit Antwerpen en expert in antibioticaresistentie. "Er zijn geen eenvoudige oplossingen."

Wat ESBL betreft mag voor oplossingen ook naar de veeteelt gekeken worden. De bacterie gedijt goed bij kippen, varkens en runderen. Stuk voor stuk dieren die tijdens hun korte leven intensief behandeld worden met antibiotica. "Het is cruciaal dat we daar blijven inzetten op een verlaging van het antibioticagebruik", zegt Goossens.

Monopolie

Er lijkt echter iets te schorten aan de aanpak in België. In Nederland zorgde men voor het antibioticagebruik in de veeteelt voor een terugval van 50 procent, in vier jaar tijd. In ons land draaien we na vijf jaar rond de 15 à 20 procent.

"Als je de overtreders zélf laat beslissen hoe ze zich moeten beteugelen, dan gaan die nooit drastische maatregelen nemen. Onmogelijk", zegt Ludo Muls, secretaris van het dierenartsensyndicaat IVDB, een vakbond die zich ontpopt als grootste criticus van het huidige beleid.

Muls verwijst vooral naar de vzw AMCRA, die in 2012 van de overheid het monopolie heeft gekregen in de strijd tegen antibiotica in de veeteelt. AMCRA is een privé-organisatie die opgestart is op vraag van de Boerenbond, de farmaceutische sector en de veevoederfabrikanten.

Voor dierenarts Ludo Muls is dat de kern van het probleem. "Een collega zei me ooit: 'AMCRA is het georganiseerde vertragingsmechanisme van de Boerenbond.' Men verlaagt het antibioticagebruik, maar liefst niet te snel."

Lobby

AMCRA-voorzitter en UGent-professor Jeroen Dewulf verdedigt de Belgische aanpak. "Alle belangengroepen komen aan bod. Ook de dierenartsen." Er is alleszins een dominantie van de commerciële sectoren. In alle organen waar de voorbije jaren nieuwe regels besproken werden, hebben de landbouworganisaties, farmaproducenten en veevoederfabrikanten de meerderheid. Onafhankelijke dierenartsen zijn sterk in de minderheid. "Wij kiezen gewoon de mensen met de meeste expertise", zegt Dewulf.

Toch komen ook andere veeartsen die ervaring hebben met AMCRA tot gelijkaardige conclusies. "Wij worden in de werkgroepen voortdurend opzij geschoven door de landbouwlobby", zegt Bill Vandaele namens het Waalse dierenartsensyndicaat UPV.

Dierenkliniek Venhei is zo verbolgen over de minimale invloed die de dierenartsen hebben gehad op een nieuwe wet rond antibioticagebruik, dat ze die nu wil laten vernietigen. "Ik sta 200 procent achter het principe om antibiotica te verminderen", zegt zaakvoerder Guido Boone. "Maar ik sta niet achter die wet." Boone stelt dat de dierenartsen steevast repressief behandeld worden, terwijl de boeren gespaard blijven. "De overheid heeft geen oog voor ons. Bepaalde lobbygroepen overheersen alles."

AMCRA-voorzitter Dewulf verdedigt zich tegen de kritiek door naar de cijfers te wijzen. "Die zijn positief. Een verlaging van 16 procent van het antibioticagebruik sinds 2011 en een verlaging van 35 procent van het veevoeder met antibiotica. Ook het gebruik van kritische antibiotica (antibiotica die belangrijk zijn voor de humane geneeskunde, JBG) hebben we dit jaar fors zien dalen dankzij een nieuwe wet die er gekomen is met hulp van AMCRA. Eind deze maand presenteren we de nieuwe cijfers en die zijn uitstekend."

Dewulf wil wel toegeven dat het in België trager gaat dan in Nederland. "Een big bang kun je sowieso niet verwachten vanuit de sector. Als de overheid dat had gewild, dan had ze dat kunnen doen, maar ze heeft een andere keuze gemaakt. En de aanpak werkt."

In het parlement gaf minister van Landbouw Willy Borsus (MR) ook al toe dat de strijd tegen antibiotica traag verloopt. Niettemin blijft hij achter de gekozen weg staan. Volgens oppositiepartij Groen hoeft dat niet te verbazen. "We zijn in ons land zeer goed in aarzelende politiek", zegt federaal parlementslid Anne Dedry. "In Nederland heeft men meer lef. Hier blazen we voortdurend warm en koud tegelijk. Het ontbreekt aan moed. Terwijl het voor iedereen duidelijk zou moeten zijn dat gelobby op kap van de volksgezondheid onaanvaardbaar is."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234