Donderdag 20/01/2022

'Ervaring is de som van onze fouten'

'Dat steekt, ja.' Gevraagd of het hem lastig valt dat de politieke concurrentie mag oogsten wat hij gezaaid heeft, krijgt Luc Van den Brande het even kwaad. Maar niemand hoeft zich zorgen te maken, de voormalige Vlaamse minister-president staat op scherp: 'Het is nog iets te vroeg om deze jonge vijftiger af te schrijven.'

Bart Eeckhout / Patrick Martens

Laat er geen misverstand over bestaan. Luc Van den Brande voelt zich goed in zijn vel als oppositielid. Scherp in de analyse, luimig in het discours. "De uitwaaiperiode is voorbij. Wij moesten even vervellen uit onze bestuursperiode. Maar nu gaan we ertegenaan. De CVP is er zich goed van bewust dat ze in de oppositie zit. Een goede oppositie is hard maar geconcentreerd op welgekozen thema's en ze heeft een alternatief achter de hand."

U gaat er wel erg licht overheen. Zonet was u nog minister-president, nu is het afgelopen.

"Het is niet afgelopen, het begint opnieuw. Er ligt voldoende werk op de plank. In de oppositie, in het Vlaams Parlement, waar ik voorzitter ben van de commissie Buitenland en Europa, en in de Vereniging van Regio's van Europa. Ik ga me niet vervelen.

"Politici zijn ijdel, maar voor mij lag de ontwenning veeleer op het politieke dan op het persoonlijke vlak. Alles is politiek, maar politiek is niet alles. Het is gewoon iets anders. De identificatie met het beleid valt weg. Vroeger stelde je mee een begroting op, nu controleer je ze."

U voelde zich onterecht afgestraft omdat de Vlaamse regering niets met de dioxine te maken had en toch mee in de klappen deelde. Hebt u dat ook niet aan uzelf te wijten omdat uw regering niet voldoende herkenbaar was?

"Het is geen goede zaak dat de verkiezingen voor verschillende beleidsniveaus samenvallen. Ik zeg dat niet omdat we nu verloren hebben, het gaat mij om de democratie. Bon, dat probleem lost zich vanzelf op omdat dit sowieso de laatste gelijklopende verkiezing was. Op die manier zal elk beleidsniveau op de eigen daden beoordeeld worden.

"Het probleem lag niet bij het profiel van de Vlaamse regering. Het federale beleid kan je onder vier noemers samenvatten: de gezagsdepartementen (binnenlandse zaken, justitie), de fiscaliteit, de sociale zekerheid en het buitenland. Een regionaal bestuur heeft een paternoster van bevoegdheden: van de duinen tot het theater. Het is moeilijk om dan de aandacht te focussen op een aantal herkenbare thema's."

Welke rol ziet u nog voor zichzelf weggelegd in de partij?

"Onze voorzitter, Stefaan De Clerck, wil een mix maken van jonge mensen en mensen die 'enigszins' ervaring hebben. Ervaring is de som van onze fouten (lacht). In zo'n constellatie zie ik mezelf best functioneren. U hoeft zich dus geen zorgen te maken. Ik ga nog niet brugpensioen.

"Binnen de partij werk ik rond de algemene thema's. Ook het project 'Vlaanderen, Wereldklasse' is mij op het lijf geschreven. Dat is een van de vier prioriteiten van de nieuwe voorzitter. Een multicultureel Vlaanderen moet streven naar de hoogst mogelijk welvaart, maar dan met aandacht voor alle aspecten van de kwaliteit van het leven. Aan die hefbomen moeten we werken, zoals we ook in de voorbije regering gedaan hebben. Ik geef u als voorbeeld de 20 miljard extra die we in wetenschappelijk onderzoek geïnvesteerd hebben. Dat was een revolutionaire beslissing, die niet meteen populair was, want in Vlaanderen wil men de resultaten van beslissingen die men vandaag treft, gisteren al zien."

Steekt het u dat de anderen met de vruchten van uw 'Belfortmodel' gaan lopen?

"Dat steekt, ja. Dat geef ik grif toe. (even stil, herpakt zich) Wij hebben de last gedragen, de lust is voor de huidige ploeg. Men heeft ons, Jean-Luc Dehaene, Wivina De Meester en mijzelf, verweten dat we geobsedeerd waren door het budget. Ten onrechte. Onze generatie zat opgezadeld met een loodzware rugzak vol staatsschuld. Wij wilden absoluut voorkomen dat we de gemeenschap nog met een tweede, Vlaamse loden rugzak zouden beladen. Het gevolg van onze verantwoorde begrotingsorthodoxie is dat er nu ruimte gecreëerd is die een ander mag opvullen.

"Anderzijds, wat de Vlaamse regering nu voorstelt - 200 miljard in vijf jaar tijd -, is waanzin. 115 miljard of 125, akkoord. Het is toch wel erg merkwaardig dat een liberaal de retour du coeur preekt. Patrick Dewael houdt geen rekening met een aantal noodwendigheden, zoals de loonevolutie. Bovendien laat de regering na een 'acyclische' begroting op te stellen. Mevrouw Demeester zette de begrotingslijnen uit op lange termijn. Dat is electoraal niet het beste wat je kunt doen, maar het is wel verantwoord beleid. Nu zitten we blijkbaar weer in het tijdperk van de grabbelton: twintig miljoen hier en vijf miljoen daar. Ik mis visie in het beleid. Dit is een coalitie van vier partners en elk moet wat lekkers krijgen. Trouwens bij de eerste lezing valt op dat in de begroting vooral herschikt wordt. Men neemt hier af om daar bij te geven. Zo kom je natuurlijk gemakkelijk aan 200 miljard."

Een regering moet spaarzaam zijn, maar ze moet niet sparen.

"Omdat het om geld van de gemeenschap gaat, was het onze sociale plicht om een orthodoxe begroting aan te houden. Wie krijgt het eerst de klappen als een budget de pan uitswingt? De sociaal zwakkeren. Maar goed, wij hadden voor deze legislatuur ook onze investeringsprioriteiten, alleen binnen een strikter kader. Het is niet 'of of'. Een voorbeeld? Als we in België geconfronteerd worden met een vluchtelingenprobleem, moeten ook de gemeenschappen een inspanning leveren op het vlak van inburgering of onderwijs. Of neem de regularisatie van de nepstatuten. Het is goed dat dit oude verhaal weer opgenomen wordt, maar je moet dan de last van die regularisatie, 15 miljard, niet in de nek van de gemeenten draaien. Dat zijn maatschappelijke keuzes die de grabbelton overstijgen."

U leert blijkbaar snel. U bent de klassieke oppositietaal al helemaal meester.

"Ons heeft men nooit een gebrek aan visie verweten. Wij hebben ons altijd op enkele herkenbare lijnen geconcentreerd. In elke Septemberverklaring kwamen dezelfde prioriteiten terug: werk, stedelijk beleid, ruimtelijke ordening, onderwijs. Ik hoor nu dat mevrouw Vanderpoorten eindelijk weer eens een onderwijsbeleid wil voeren. Hoezo, 'eindelijk'? Was Luc Van den Bossche dan geen goede minister misschien? Het gaat ver als een CVP'er in de oppositie een SP'er uit de meerderheid moet verdedigen."

U gelooft ook niet in de communautaire dooi. In Knack spreekt u van de pleinvrees van de paarse kannuniken.

"Mij heeft men alleszins nooit pleinvrees moeten verwijten (grijnst). Het wordt nu toch eindelijk eens tijd dat Belgen wat bescheidener worden en Vlamingen wat ambitieuzer. De aanwezigheid van Vlaanderen in het buitenland is geen communautaire kwestie. Dat is een maatschappelijk proces dat zich overal voltrekt, in Europa, in de Verenigde Staten. Het is onze plicht daarin mee te stappen. Het getuigt van een groot conservatisme om dat weer onder de federale koepel te willen brengen, zoals minister Landuyt nu blijkbaar wil.

"Ik pleit voor de redelijke democratie: besluitvorming samenbrengen op een niveau waarop men voor een stuk aanvoelt dat men een geheel vormt. Europese regio's die nog niet de helft van onze bevoegdheid hebben, doen meer om zich op de kaart te zetten dan wij ooit gedurfd hebben. We moeten dus stoppen met onszelf daarvoor te verontschuldigen."

U was altijd nogal behept door dat Vlaamse imago. Maar als de bevolking daar niet in meestapt, houdt het toch op.

"Er heerst hier een dubbel nationaliteitsgevoel. Wij zijn Belg. No Problem. Wij zijn ook Vlaming. Niemand die daar een tegenstelling in ontwaart. Het 'f-woord' - federalisme - is voor sommigen nog altijd een verschrikking. Wij zijn voor regionale ontwikkeling, niet voor een federale. Vlamingen kunnen zich daar niet echt druk over maken, dat klopt. Maar de politieke verantwoordelijken hebben de plicht te handelen in het algemene belang. Het is in het belang van de Vlamingen om Vlaanderen op de kaart te zetten.

"Ons kompas kan enkel gericht zijn op Europa. We moeten het Vlaamse niet beperken tot onze cultuurgeschiedenis. Die is wel prachtig, maar als bindmiddel toch wat magertjes. Het levende Vlaanderen is zoveel rijker. In Roemenië bijvoorbeeld is men erg geïnteresseerd in de impact van kmo's, onze grootse rijkdom, op de algemene economie. Als het buitenland ons beter wil leren kennen, moeten we daar niet neen tegen zeggen, ook al liggen de mensen daar niet van wakker."

De CVP is erg sceptisch over de Costa. U moet toch toegeven dat er nu tenminste weer gepraat wordt.

"Wij zijn uit overtuiging achteraan gaan zitten in het klasje van de Costa. Na al die jaren in de nek gekeken te worden, is het wel eens leuk de anderen in de nek te kijken (bulderlach). Trouwens een onwerkbare ruimte, die zaal K. Als je in dialoog wil gaan, moet je je gesprekspartner in de ogen kunnen kijken. Dat ziet er dus al niet te best uit. Wij zijn ook sceptisch over de methode. De Costa is geen dialoog van gemeenschap tot gemeenschap, maar een amalgaam, waarin de deelnemers hun assemblee of regering vertegenwoordigen, maar eigenlijk hun partijpetje op hebben. Als dat inhoudelijk doorgetrokken wordt, is dat een goede zaak. Maar ik hoop dat men niet als puntje bij paaltje komt, terugkeert naar het institutionele geheel waartoe men behoort, want dat kan alleen in het Vlaamse nadeel zijn.

"Het is van wezenlijk belang dat de Vlaamse Costa-gangers overleg plegen over een gemeenschappelijke positie, want de essentie is natuurlijk de inhoud. Maar de engagementen van de federale regering zijn bleek. Wij hebben in '92 getoond dat het anders kon. Het regeerakkoord gaf toen duidelijk aan over welke thema's er een hervorming moest komen en dat de federale regering actor en motor zou zijn van de onderhandelingen die binnen zes maanden in wetsontwerpen moesten uitmonden. We zijn daar in geslaagd. De drie 'brokjes' - je kunt dat toch geen valiezen noemen - die nu voorzien zijn, maken ons sceptisch. Die zestien punten uit het senaatsverslag, daar heb je geen Costa voor nodig. Dat kan je evengoed in de Senaat regelen. In de tweede valies zijn de ambities ook beperkt tot louter technische kwesties. Geen fiscale autonomie maar het recht op afcentiemen, enzovoort. Daar heb je ook geen Costa voor nodig. Blijft de derde valies, maar daarover is alleen geweten dat de sociale zekerheid buiten schot blijft. Valiezen? Drie minitasjes, ja."

U wil een Vlaams front, maar u schiet al meteen op uw potentiële medestanders.

"Wij blijven achter de vijf CVP-eisen staan. Dat is geen evangelie, maar wij blijven tenminste bij de resoluties van het Vlaams Parlement. Kom dus niet af met ons dubbelzinnigheid te verwijten. Was het niet de VLD die in '97 alles direct wou regelen?

"De afspraak bij de start van de vorige regering was dat we in de periode '95-'99 geen hervormingen zouden uitvoeren, maar de volgende legislatuur zouden voorbereiden. Mijn idee was om voor één keer op voorhand na te denken over het institutionele proces, in plaats van van het conflict uit te gaan. De afspraak was dat elke Vlaamse partij die de vijf resoluties goedkeurde, van hen een essentieel onderdeel van een nieuw regeerakkoord zou maken. Ik verwachtte van VLD en VU toch wat meer consequentie op dit punt."

U heeft makkelijk praten. U moest geen akkoord sluiten met de Franstaligen. Hetzelfde geldt voor de onderwijsfinanciering.

"Dat is de verantwoordelijkheid van Verhofstadt. En van de Vlaamse regering. Zij zit in het overlegcomité. Als er een oplossing uit de bus komt die het belang van de Vlamingen schaadt, is dat de verantwoordelijkheid van Verhofstadt. Wij verlekkeren ons daar niet op. In het Vlaams Parlement zijn alle partijen overeengekomen dat het bevolkingscriterium het enige is dat telt. We zullen zien of Verhofstadt dat kan in overeenstemming brengen met zijn eigen voorstel."

De CVP zit in een vreemde positie op de Costa. Enerzijds oppositiepartij en dus ongebonden, maar anderzijds ook overbodig want ook zonder de CVP is een tweederde meerderheid mogelijk.

"Dat is een mathematische zwakte, maar een politieke sterkte. Men heeft ons niet nodig, maar dat maakt onze aanwezigheid als waakhond in de Costa des te belangrijker. Wij zijn ontroerd door de woorden van onze tegenstanders die zeggen dat ze ons nodig hebben om een institutionele hervorming tot een goed einde te brengen. Dankuwel, collega's (giert het uit).

"We gaan niet met de hand op de deurknop staan. We doen volwaardig mee. Dit is ook geen Belgisch communautair probleem. Meer bevoegdheden voor de regio's is een kwestie van beter bestuur. De Europese Investeringsbank zegt dat twee landen absoluut hun voordeel zouden doen met een meer gedifferentieerd beleid: Italië en België. Dat moet ook onze Franstalige landgenoten tot nadenken stemmen. Misschien moeten we hen gelukkig maken tegen hun goesting in. Meer autonomie is in ieders belang."

Het is objectief vaststelbaar dat Franstalig België zijn broek zou scheuren aan een fiscale autonomie omdat het belastbaar inkomen daar te laag ligt.

"Je moet paard en kar in de goede volgorde zetten. Het paard is de verantwoordelijkheid, de kar de solidariteit. We brengen nu vier solidariteiten op en nog krijgen we op ons dak: de belastingen, sociale bijdragen, de uitgaven in de sociale zekerheid en de Europese steunmechanismen. Laten we eerst onze verantwoordelijkheid nemen en dan onze solidariteit afspreken. Als we dat zouden weigeren, zou ik het verwijt van egoïsme aanvaarden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234