Zaterdag 27/02/2021

Ervaren Reisschrijver Richard Grant doorkruist de aartsgevaarlijke Sierra MadreMexico heeft de drugs nodig om te overleven

‘Waarom wordt iemand oorlogscorrespondent?”, vraagt de Engelse reisschrijver Richard Grant zich hardop af. “Oorlogen zijn toch gevaarlijk, en wie wil er nu sterven met zijn pen in de hand? Maar oorlogen zijn ook heel fascinerend natuurlijk, en daarom zul je altijd mensen hebben die ze aan den lijve willen meemaken. Wellicht lag eenzelfde verlangen ten grondslag aan mijn reis door de Sierra Madre, en het feit dat ik me gauw verveel...” De Sierra Madre is een langgerekte bergketen die parallel loopt met de Mexicaanse westkust. Toen de Spaanse koning Hernán Cortés vroeg er de geografie van te beschrijven nam de beroemde ontdekkingsreiziger een blad papier, verfrommelde het en gooide het laatdunkend op tafel. Het is immers een onherbergzame lap grond met een lengte van 1.200 of 1.400 kilometer - daar is men nog niet over uit - en kloven tot wel 1.500 meter diep. Wie er niets te zoeken heeft, blijft er beter weg, want het krioelt er van de zware jongens die liever niet zien dat er iemand rond komt snuisteren op hun illegale marihuanaplantages. Het is een streek in de ban van machismo, alcoholisme en wapengekletter, waar men een stikker over de ogen van een Christusbeeld kleeft omdat hij al genoeg lijden heeft gezien. Twintig jaar geleden hield Richard Grant het niet langer uit in het kleinburgerlijke Engeland, waar zoveel mensen op een hoopje wonen en de immer grijze lucht op je schouders weegt. Hij was vijfentwintig, had geschiedenis gestudeerd en wou iets meemaken in het leven, dus verhuisde hij naar Arizona, de Amerikaanse staat die vooral bekend is door zijn Grand Canyon en waar je nog lekker kunt verdwalen tussen de manshoge cactussen. Het was zijn hemel op aarde. Hij schreef artikels over de onherbergzaamste streken van de VS en publiceerde er zelfs een boek over, maar hij besefte ook dat zijn echte uitdaging in Mexico lag, in de Sierra Madre. Toen hij las dat er nog maar drie mensen de streek van noord naar zuid hadden doorkruist, en dat de eerste, een negentiende-eeuwse Noorse ontdekkingsreiziger, er acht jaar over had gedaan, wist hij wat zijn volgende reisbestemming zou zijn, en meteen had hij ook al een titel voor zijn nieuwe boek: Reis naar het wetteloze hart van Mexico. Toen hij de aartsgevaarlijke Sierra inreed, voelde hij zich als een negentiende-eeuwse Amerikaanse pionier. Alles was er oud en stoffig, er waren amper wegen en een rondreizende marskramer probeerde hem ratelslangolie, stierenextract en zeep gemaakt van de bochel van een bultenaar aan te smeren. Hij snoof er cocaïne met twee politiemannen, ging op bezoek bij de immer dronken Tarahumara-indianen, zag in de favoriete kerk van de revolutionaire held Pancho Villa een Christus gekleed in een witte onderrok met roze lovertjes en herinnerde zich opeens de memorabele woorden van de surrealistische voorman André Breton nadat hij begin twintigste eeuw Mexico had bezocht: “Onze kunstvorm is in dit land overbodig.” Maar hij vreesde er ook voor zijn leven, kwam meer dan eens in een bijzonder penibele situatie terecht en diende zelfs een keer een hele nacht door een bos te lopen, op de vlucht voor twee met een jachtgeweer gewapende Mexicanen. “De Sierra Madre is zo gevaarlijk omdat ze uit ontoegankelijke bergen bestaat”, probeert Grant een verklaring te vinden. “Kijk naar de bergstreken van noordwestelijk Pakistan of Afghanistan en je ziet net hetzelfde: culturen die gebaseerd zijn op wantrouwen, clanloyaliteit, eer en geweld. Voor een centrale overheid is het moeilijk om voet aan de grond te krijgen in die woeste streken, waardoor er andere sociale codes ontstaan die orde brengen in de chaos, en de manier bij uitstek om die orde af te dwingen is bruut geweld. Het bijkomende probleem in de Sierra Madre is dat er over deze eeuwenoude geweldcultuur de voorbije twintig jaar een drugssaus is gegoten, waardoor er geld vrij is gekomen om alcohol, cocaïne en automatische wapens te kopen. Vroeger stonden ze bloednuchter te zwaaien met een Colt. Nu zwijmelen ze ladderzat en met een kop vol cocaïne over straat met een AK-47 op de borst. Dat levert een bijzonder explosief mengsel op, waarbij mensen gedood worden wegens een scheve blik of een onschuldig woord. De belangrijkste doodsoorzaak in de Sierra Madre is een man die weigert een glas te drinken met een andere man. Die weigering is zo’n affront dat degene die uitnodigde de ander dood moet schieten, waarna er een vete ontstaat tussen de twee families die bloedwraak willen en er nog veel meer doden vallen. Voor mij was het misschien gevaarlijk om de Sierra Madre te doorkruisen, maar voor degenen die er wonen is het nog veel gevaarlijker. Het gemiddelde district telt in de Sierra Madre zo’n twintigduizend inwoners, verspreid over een immense oppervlakte, en ieder jaar worden er zo’n honderd van vermoord. Tijdens mijn gesprekken met de mensen die daar woonden kwam de vraag weleens op hoeveel van hun vrienden en familieleden vermoord waren. Dat waren er steevast vijftien of twintig, soms zelfs vijfentwintig of dertig. Wanneer ze de vraag terugkaatsten moest ik bekennen dat ik niemand kende die vermoord was, waarna ze hun lol niet op konden. Engeland moest echt wel een land vol waardeloze mietjes zijn.”

Nu u het zegt, u klinkt heel Engels. Vond men dat niet vreemd in de Sierra Madre?

“Heel wat Mexicanen vroegen zich inderdaad af wat voor taaltje ik sprak. Toen ik zei dat ik een Engelsman was, had ik net zo goed kunnen beweren dat ik van Mars kwam. Wat Engels was, dat wist natuurlijk iedereen, dat spraken de Amerikanen, maar Engeland? Nooit van gehoord. Meestal draaide het uit op de discussie of ik nu wel of niet een gringo was. Formeel gezien zijn gringo’s immers blanke Amerikanen. Ik was natuurlijk wel blank, en ik had een auto met Amerikaanse nummerplaat, maar ik was geen echte Amerikaan. Eén ding was echter duidelijk, in de Sierra Madre kon je beter geen gringo zijn. Amerika heeft niet echt een goede reputatie in Mexico. Het land heeft ooit een heel stuk Mexico geannexeerd en de Amerikaanse bedrijven steken tegenwoordig massaal de grens over om mensen uit te buiten. Doe daar nog een schep vooroordelen bij - Amerikanen kijken neer op Mexicanen en Mexicanen kijken neer op Amerikanen - en je bent blij een Engelsman te zijn.”

En in die zin had u wellicht niets te vrezen, want hoe macho de Mexicaan ook mag zijn, hij kan best overweg met mietjes en homo’s, zo blijkt.

“Er wordt wel met hen gelachen, maar men beseft ook dat ze er altijd zullen zijn, waardoor ze aanvaard worden. Ze haten homoseksuelen niet, zoals ze in de VS wel doen, en ze vallen ze ook niet aan. Ik sprak met een heel opvallend geklede homo die vertelde dat die stoere drugdealers wanneer ze laat op de avond dronken zijn maar al te graag ingaan op zijn avances, waarbij ze steeds de passieve rol in het seksspel op zich nemen. Hij noemde het de erotiek van de omkering. Die kerels zijn hele dagen zo stoer en dominant bezig dat ze de tegengestelde rol seksueel opwindend vinden. Een meisje daarentegen kun je in dat soort cultuur maar beter niet zijn. Verkrachting is schering en inslag. Als je het aangeeft wordt het niet serieus genomen door de politie. Zij snappen niet wat er verkeerd aan is. Op het stelen van een koe staat er een grotere straf dan op het verkrachten van een vrouw. Ik ontmoette iemand die verkracht was, zwanger achterbleef en nadien verplicht werd om met haar verkrachter te trouwen. Zulke zaken gebeuren daar om de haverklap. Het is een deel van het machismo. De Spanjaarden brachten dit mee en integreerden het in het bedreigende milieu van de Sierra Madre, omgeven door vijandig gezinde indianen en geen enkele wetgevende macht die bescherming bood. Als macho zul je dan beter zijn in het verdedigen van je gezin dan als verwijfde intellectueel. Als dichter stel je immers niet veel voor wanneer je tegenover tien Comanches staat. Toen was machismo handig, maar de situatie is vandaag natuurlijk anders. Nu is het een fanatieke en vooral zelfdestructieve karaktertrek geworden die via de moeders doorgegeven wordt aan de zonen. Zij verplichten hun dochters hun broertjes te bedienen en hun brutaliteit te verheerlijken.”

Oorspronkelijk woonden er vooral Tarahumara-indianen in de Sierra Madre. Hoe ervaren zij de invloed van de westerse cultuur? Zoals u ze beschrijft zijn ze meer dronken dan nuchter.

“En dat waren ze al voor de Spanjaarden arriveerden. Je mag hun toestand niet vergelijken met die van Australische aboriginals of de Noord-Amerikaanse indianen die zitten te verkommeren in hun reservaten en daarom afglijden naar een zorgelijk alcoholisme. Voor de Tarahumara hoort dronken zijn bij het leven en het heeft een rituele betekenis. Ze geloven dat hun ziel hun lichaam verlaat wanneer ze dronken zijn en dat die dan een eenheid vormt met hun god, die op zijn beurt de grootste dronkaard van de bende is. Dat er weleens iemand in het vuur valt van zattigheid nemen ze er dan maar bij. Hun situatie is niet ideaal, maar in vergelijking met veel andere indianenstammen doen ze het helemaal niet zo slecht. Ze hebben nog steeds hun eigen taal, geloof en land. Afgezien van de Amazone-indianen vormen zij de stam die het meest intact is gebleven, en dat allemaal dankzij hun maïsbier. Zonder dat zouden ze wellicht uitgestorven zijn. Pas wanneer ze dronken zijn praten ze met elkaar en worden er relaties gelegd. Nuchter lijken ze te verlegen. Het bier vervult ook allerhande gewijde functies. Het staat gewoon centraal in alle aspecten van hun leven. Voor een westerling is het iets raars. Alhoewel, kijk naar de Griekse Bacchus, die zou wellicht wel overweg gekund hebben met de god van de Tarahumara. Al ga ik ervan uit dat de wijn die Bacchus dronk veel beter gesmaakt moet hebben dan het bier van de Tarahumara. Niet dat het sterk is of zo, een beetje zoals onze pils, maar het smaakt zo afschuwelijk vies, als zure melk waarin hier en daar wat afgereden gras ronddrijft dat je na het drinken van tussen je tanden moet pulken. Over de uitvoer ervan moeten ze zich niet veel illusies maken.”

Heeft het NAFTA-handelsakkoord invloed gehad op het leven in de Sierra Madre?

“NAFTA heeft heel wat kwaad gedaan aan de Mexicaanse economie en het is de belangrijkste reden waarom er zoveel Mexicanen illegaal naar de VS proberen te migreren, maar in de Sierra Madre is de invloed veel kleiner dan in de noordelijke steden die aan de grens met de VS liggen, of in de traditionele landbouwstreken waar de boeren opeens moeten concurreren met de grote Amerikaanse landbouwbedrijven. In de Sierra Madre verbouwen de boeren niet meer graan dan ze zelf verbruiken. Er komt wel wat rundvlees uit die streek, maar het gaat toch vooral om drugs, en daar heeft NAFTA geen invloed op. Het is nu eenmaal zo dat Mexico aan de achterdeur van de grootste drugmarkt van de wereld ligt en het land de inkomsten van die drugs, die op zo’n 60 miljard dollar per jaar worden geschat, broodnodig heeft om te overleven. De enige manier om die drugproductie en -handel weg te halen uit de sfeer van de criminaliteit is door in de VS drugs legaal te maken, waar trouwens sprake van is. In Californië zijn we bijna zover. Het medische gebruik van marihuana is daar volledig legaal. Het enige wat je moet doen is naar een marihuanavriendelijke dokter toe stappen en zeggen dat je stress hebt, waarna je een voorschrift krijgt waarmee je in de apotheek kunt kiezen tussen achttien soorten marihuana. Je kunt er allerlei pijpen kopen en zo en wanneer je je stuff krijgt, zeggen ze er nog vriendelijk “Hier is je medicijn” bij. Misschien zou heel Amerika dat moeten doen en zou de marihuanakweek in de Sierra Madre daarmee legaal en geweldloos worden. Of misschien ook niet, want het is best mogelijk dat de dealers dan struikrovers worden, zoals vroeger, en zoals ze ook weer zijn telkens als het leger hun plantages vernielt. We moeten echt niet verwachten dat ze opeens allemaal hun AK-47 aan een den zullen hangen om filosofie te gaan studeren.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234